Transkription
T p. V
E p. III
M f. εr
1
EPISTOLA AD LECTOREM DOCTUM.EPISTOLA AD LECTOREM DOCTUM
BRIEF AN DEN GEBILDETEN LESER
1
Lector optime docte (vel lectrix optime docta) salve!Lector optime docte (vel lectrix optime
docta), salve!
Bester gebildeter Leser (oder beste gebildete Leserin), sei gegrüßt!
1
Tibi praelatus textus iacet graecus modo rhapsodiae navis cosmicaeTibi praelatus textus iacet graecus modo rhapsodiae navis cosmicae
Vor dir liegt ein griechischer Text in der Art eines epischen Gedichtes
2
de peregrinatione inter astra, in hexametris linguâ epicâ compositus,de peregrinatione inter astra, in hexametris linguâ epicâ compositus,
über die Reise eines Raumschiffes zwischen den Sternen, in Hexametern in epischer
Diktion verfasst,
3
qualis talis, en!, Odyssea nova hodierni, vel, si vis, futuri aevi,talis qualis, en!, Odyssea nova hodierni
vel, si vis, futuri aevi,
so wie eine neue Odyssee, siehe!, des
gegenwärtigen oder, wenn du willst, des zukünftigen
Zeitalters,
- Krit.:
- (la) talis qualis deb.
4
tamen brevior antiquae hoc modo degenerationem indicans humanitatis.tamen brevior antiqua hoc modo
degenerationem indicans humanitatis.
aber kürzer als die alte und auf diese Weise
zugleich Indikator für den Verfall der humanistischen Bildung.
- Krit.:
- (la) antiqua deb.
5
Illis "τοῖς πολλοῖς", qui linguam nesciunt graecam, et illorumIllis "τοῖς πολλοῖς", qui linguam nesciunt
Graecam, et illorum
Für jene Mehrheit von Menschen, die die griechische Sprache nicht beherrschen, und
um ihretwillen
6
gratiâ, translatio bohemica, ut vides, est adiuncta.gratiâ translatio Bohemica, ut vides, est
adiuncta.
ist, wie du siehst, eine tschechische Übersetzung beigefügt.
7
Tibi autem, optima persona docta – lector aut lectrix – textus patetTibi autem, optima persona docta – lector
aut lectrix –, textus patet
Dir aber, beste gebildete Person – Leser oder Leserin – steht der Originaltext
8
originalis, quem te benigne legere eoque perfrui humiliter exhorto.originalis, quem te benigne legere eoque
perfrui humiliter exhortor.
offen, den wohlwollend zu lesen und zu genießen, ich dich demütig auffordere.
- Krit.:
- (la) exhorto] exhortor deb.
9
De quô textû tibi, ut consuetum, aliqua paulum vollo communicareDe quô textû tibi, ut consuetum, aliqua
paulum volo communicare
Über diesen Text möchte ich dir, wie es üblich ist, einiges
- Krit.:
- (la) vollo] volo deb.
10
linguâ latinâ, cuius omnes nostris temporibus personae, quae linguamlinguâ Latinâ, cuius omnes nostris
temporibus personae, quae linguam
in Latein mitteilen, dessen zu unseren Zeiten alle Personen, die
- Krit.:
- (la) nostris M T p.c.: nostis E
11
sciant graecam antiquam, aeque sunt capaces.sciant Graecam antiquam, aeque sunt
capaces.
das Altgriechische beherrschen, gleichermaßen mächtig sind.
M f. εv
12
Et primum de illis circa textum, illius historiâ, modo inventionisEt primum de illis circa textum, illius historiâ, modo inventionis
Und zuerst werden die Dinge, die sich auf den Text, seine Geschichte und die Art seiner
Auffindung
13
&ct, quae alias in parte Bohemicâ quae "Předznamenání" inscribituretc., quae alias in parte Bohemicâ, quae
"Předznamenání" inscribitur,
beziehen, und das Übrige, was andernorts im tschechischen Teil steht, der "Předznamenání"
heißt,
- Krit.:
- (la) inscribitur M: inscibitur T E(la) parte Bohemicâ E: parte introductoria Bohemica M
14
explicantur.explicantur.
erläutert.
15
Et illa, si linguae Bohemicae sis potens, loco legas indicato.Et illa, si linguae Bohemicae sis potens, loco legas indicato.
Diese Dinge kannst du auch, wenn du das Tschechische beherrschst, an der angezeigten
Stelle lesen.
- Krit.:
- (la) loco M: logo T E
16
Si autem idioma illud nescias, synopsin breviorem, quae hac constatSi autem idioma illud nescias, synopsin breviorem, quae hac constat
Wenn du aber diese Sprache nicht beherrschen solltest, heiße ich dich gütig die kürzere
Zusammenfassung, die in diesem
17
epistolâ, benigne legere iubeas, prooemii Bohemici loco.epistolâ, benigne legere iubeam prooemii
Bohemici loco.
Brief enthalten ist, anstelle des tschechischen Vorwortes zu lesen.
- Krit.:
- (la) iubeas]
an iubeam ?
18
Secundo etiam aliqua de linguâ istius rhapsodiae adnotantur:Secundo etiam aliqua de linguâ istius rhapsodiae adnotantur:
Zweitens werden einige Dinge zur Sprache
dieses epischen Gedichtes angemerkt:
19
Scriptum est poëma, ut legas in Prooemio, ab ente artificialiScriptum est poëma, ut legas in Prooemio, ab ente artificiali
Das Gedicht ist, wie du im Vorwort lesen kannst, von einem künstlichen
20
"bioplastô", ut dicunt, quod fuit translator linguarum cosmicarum"bioplastô", ut dicunt, quod fuit translator linguarum cosmicarum
sogenannten "bioplastischen" Wesen
geschrieben worden, welches ein Universalübersetzer kosmischer
Sprachen war,
21
universalis, hac ratione constructus.universalis, hac ratione constructus.
der auf folgende Weise konstruiert worden
ist:
22
Decem myriadas sciens linguarum, alias autem multas capax fuitDecem myriadas sciens linguarum, alias autem multas capax fuit
Da er eine Million Sprachen beherrschte, war
in der Lage, viele andere
23
generandi de illis quas iam novit legibus etymologiae.generandi de illis, quas iam novit, legibus
etymologiae.
nach denjenigen Gesetzen der Etymologie, die
es schon kennt, zu generieren.
24
Forma istius translatoris similis fuit animali terrestri, quodForma istius translatoris similis fuit animali terrestri, quod
Die Gestalt dieses Übersetzers ist einem
irdischen Tier ähnlich, welches
M f. ζr
25
zoologi mephitin appellant, ratione ioculi sic constructa.zoologi mephitin appellant, ratione ioculi sic constructa.
die Zoologen "Mephitis" (Stinktier) nennen,
und sie wurde zum Scherz so konstruiert.
26
Scripsit tamen translator ille universalis narrationem de pere-Scripsit tamen translator ille universalis narrationem de pere-
Dennoch schrieb jener Universalübersetzer die Erzählung über die kosmische Reise
27
grinatione cosmicâ in linguâ homericâ modo erroneo, false putansgrinatione cosmicâ in linguâ Homericâ modo
erroneo false putans,
in homerischer Sprache in irrtümlicher Weise, weil er fälschlich glaubte,
28
quod illa magnificent et promoveant narrationem, incorrecte tempusquod illa magnificent et promoveant narrationem, incorrecte tempus
dass dies die Erzählung großmachen und fördern könnte, wobei er unkorrekterweise die
heutige Zeit
29
hodiernum cum illo XVIi aevi confundens.hodiernum cum illo XVIi aevi confundens.
mit der des 16. Jahrhunderts
verwechselte.
- Krit.:
- (la) confundens E] confundens. De quibus accuratius in prooemii synopsi habes M(la) introductorio]
postea additum in M
30
Suspicio tamen Frantam (quô nomine translator appellabatur univer-Suspicio tamen Frantam (quô nomine translator appellabatur univer-
Dennoch hege ich Zweifel, dass Franta (mit welchem Namen der Universalübersetzer genannt
31
salis) linguam graecam antiquam illiusque dialectum homericum nonsalis) linguam Graecam antiquam illiusque
dialectum Homericam non
wurde) die altgriechische Sprache und den homerischen Dialekt von ihr
- Krit.:
- (la) Homericam deb.
32
directe novisse, illum illamque generavisse ex illis quas sciebatdirecte novisse, illum illamque generavisse
ex illis, quas sciebat,
direkt kannte, vielmehr hat er sie aus den Sprachen, die er kannte,
- Krit.:
- (la) 32sq.: illum illamque T p.c.: illam illumque M: illum illemque E
33
linguis, ut consuetus, tantoque non semper absolute correcte voceslinguis, ut consuetus, tantoque non semper absolute correcte voces
wie gewöhnlich, generiert und so nicht immer
absolut korrekt die Wörter
- Krit.:
- (la) linguis, ut consuetus E] linguis, regulis
utens etymologicis, ut eius esset motus M: an consuevit ?(la) an correctas ?
34
formasse, de quibus immo plurima habebis.formasse, de quibus immo plurima habebis.
gebildet, von denen du sehr viel finden
wirst.
- Krit.:
- (la) immo M T E] pro
imo
35
Sed iam de textu Bohemico introductorio, nisi scias idioma, videasSed iam de textu Bohemico introductorio, nisi scias idioma, videas
Aber über den tschechischen Einleitungstext magst du das Folgende, falls du die Sprache
nicht beherrschst,
36
sequentia:sequentia:
einsehen:
M f. ζv
36a
〈Liber iste dedicatus est memoriae 〈Liber iste dedicatus est memoriae
〈Dieses Buch ist dem Andenken an
- Krit.:
- (la) 36a–r: Liber — possint) M: T E omiserunt
(la) 36c: in Bohemica M p.c.: Bohemici M a.c.
36b
Annae Slováčková, quae translatoris Annae Slováčková, quae translatoris
Anna Slováčková gewidmet, welche die Lehrerin des Übersetzers
36c
in Bohemica istius poëmatis in Graecis in Bohemica istius poëmatis in Graecis
ins Tschechische dieses Gedichtes im Griechischen
36d
fuit magistra & sub communistis fuit magistra et sub communistis
war und unter den Kommunisten
36e
innocens victima vitam perdidit.innocens victima vitam perdidit.
als unschuldiges Opfer ihr Leben verlor.
36f
Sequuntur duo citationes vel quotationes Sequuntur duo citationes vel quotationes
Es folgen zwei Zitate,
36g
quae vernacule "motto" appellantur:quae vernacule "motto" appellantur:
die man in der Volkssprache "Motto" nennt:
36h
Quibus secundam traducere graecam
Quibus secundam traducere graecam
Von diesen muss das zweite auf Griechisch
36i
non opportet.non opportet.
nicht übersetzt werden.
36k
Prima, in linguâ Germanicâ, dictum est Prima, in linguâ Germanicâ, dictum est
Das erste in deutscher Sprache ist ein Ausspruch
36l
Friderici Nietzsche, sequentem habensFriderici Nietzsche sequentem habens
Friedrich Nietzsches und hat folgende
36m
sensum: sensum:
Bedeutung:
36n
Amo illum, qui super seipsum Amo illum, qui super seipsum
Ich liebe den, der über sich hinaus
36o
vult creare & sic destruitur vult creare et sic destruitur
schaffen will und so zugrunde geht.
36p
(quae apte de poëmatis praesentis auctore, (quae apte de poëmatis praesentis auctore,
(Dies könnte man passend über den Verfasser des vorliegenden Gedichtes,
36q
quisquis iam fuisset, dici quisquis iam fuisset, dici
wer auch immer er gewesen sein mag,
36r
possint)〉possint)〉
sagen).〉
Einleitung
Inhaltliche Einleitung
Nach dem tschechischen Vorwort (Předmluva), das vor allem der Situierung des Werkes
innerhalb und Abgrenzung zur zeitgenössischen tschechischen Literatur dient,
schließt Křesadlo einen lateinischen Geleitbrief und eine lateinische
Zusammenfassung des "Vorspanns" (Předznamenání, eigentlich "Vorzeichen") an. In diesen
lateinischen Paratexten wird entsprechend ihres humanistischen Gestus vor allem
der Homerbezug explizit und mehrfach hervorgehoben. Wie schon im Untertitel des
Werkes bezeichnet Křesadlo es in der Epistola als "neue
Odyssee des gegenwärtigen oder zukünftigen Zeitalters" (Z. 3). Ein Renaissance-Bezug ergibt sich nicht nur dadurch, dass der
Universalübersetzer Franta angeblich die Gegenwart mit dem 16. Jahrhundert
verwechselt habe (Z. 26‒29),
sondern auch durch die sprachliche Gestaltung mit reicher Kommasetzung,
&-Kürzeln und Code-switching ins Griechische (siehe zur Sprache auch
Sacheinführung III.6.). Die betonte Ansprache an "Leser und Leserin" wirkt in
diesem Zusammenhang "modernistisch" und unterstreicht die Vermischung beider
Zeitebenen.
Anmerkungen zur Textkonstitution
Der Text orientiert sich am Typoskript. Aus dem Manuskript wurde in Z. 36a‒r ein Zusatz
aufgenommen, der keinen Eingang ins Typoskript und die Editio
princeps gefunden hat. Křesadlo bietet in diesem Zusatz eine
lateinische Übersetzung der tschechischen Widmung an seine Griechischlehrerin
Anna Slováčková sowie des ersten aus Friedrich Nietzsche übernommenen deutschen
Mottos.
Überlieferung
Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M), ein Typoskript (T) und eine Printedition
(E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt
Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.
- Seitenabschnitte
- M: εr–ζvT: VE: III
- Sprache & Versmaß
- Latein: Prosa
Apparate
Textkritischer Apparat
- 3(la) talis qualis deb.
- 4(la) antiqua deb.
- 8(la) exhorto] exhortor deb.
- 9(la) vollo] volo deb.
- 10(la) nostris M T p.c.: nostis E
- 13(la) inscribitur M: inscibitur T E
- 13(la) parte Bohemicâ E: parte introductoria Bohemica M
- 15(la) loco M: logo T E
- 17(la) iubeas]
an iubeam ?
- 29(la) confundens E] confundens. De quibus accuratius in prooemii synopsi habes M
- 29(la) introductorio]
postea additum in M
- 31(la) Homericam deb.
- 32sq.(la) illum illamque T p.c.: illam illumque M: illum illemque E
- 33(la) linguis, ut consuetus E] linguis, regulis
utens etymologicis, ut eius esset motus M: an consuevit ?
- 33(la) an correctas ?
- 34(la) immo M T E] pro
imo
- 36a–r(la) Liber — possint) M: T E omiserunt
- 36c(la) in Bohemica M p.c.: Bohemici M a.c.
Kommentar