Astronautilia
Digital
Astr. Brief🢡

Transkription

T p. V E p. III M f. εr EPISTOLA AD LECTOREM DOCTUM.EPISTOLA AD LECTOREM DOCTUM BRIEF AN DEN GEBILDETEN LESER
Lector optime docte (vel lectrix optime docta) salve!Lector optime docte (vel lectrix optime docta), salve! Bester gebildeter Leser (oder beste gebildete Leserin), sei gegrüßt!
Tibi praelatus textus iacet graecus modo rhapsodiae navis cosmicaeTibi praelatus textus iacet graecus modo rhapsodiae navis cosmicae Vor dir liegt ein griechischer Text in der Art eines epischen Gedichtes de peregrinatione inter astra, in hexametris linguâ epicâ compositus,de peregrinatione inter astra, in hexametris linguâ epicâ compositus, über die Reise eines Raumschiffes zwischen den Sternen, in Hexametern in epischer Diktion verfasst, qualis talis, en!, Odyssea nova hodierni, vel, si vis, futuri aevi,talis qualis, en!, Odyssea nova hodierni vel, si vis, futuri aevi, so wie eine neue Odyssee, siehe!, des gegenwärtigen oder, wenn du willst, des zukünftigen Zeitalters,
Krit.:
(la) talis qualis deb.
tamen brevior antiquae hoc modo degenerationem indicans humanitatis.tamen brevior antiqua hoc modo degenerationem indicans humanitatis. aber kürzer als die alte und auf diese Weise zugleich Indikator für den Verfall der humanistischen Bildung.
Krit.:
(la) antiqua deb.
Illis "τοῖς πολλοῖς", qui linguam nesciunt graecam, et illorumIllis "τοῖς πολλοῖς", qui linguam nesciunt Graecam, et illorum Für jene Mehrheit von Menschen, die die griechische Sprache nicht beherrschen, und um ihretwillen
Anm.:
(la) Der Codewechsel mit dem griechischen Ausdruck οἱ πολλοί (= die Vielen, die Mehrheit) ist hier besonders ironisch und "bildungsaristokratisch", da ja gerade für diese Gruppe weder der lateinische noch der griechische Text zugänglich ist.
gratiâ, translatio bohemica, ut vides, est adiuncta.gratiâ translatio Bohemica, ut vides, est adiuncta. ist, wie du siehst, eine tschechische Übersetzung beigefügt. Tibi autem, optima persona docta – lector aut lectrix – textus patetTibi autem, optima persona docta – lector aut lectrix –, textus patet Dir aber, beste gebildete Person – Leser oder Leserin – steht der Originaltext originalis, quem te benigne legere eoque perfrui humiliter exhorto.originalis, quem te benigne legere eoque perfrui humiliter exhortor. offen, den wohlwollend zu lesen und zu genießen, ich dich demütig auffordere.
Krit.:
(la) exhorto] exhortor deb.
De quô textû tibi, ut consuetum, aliqua paulum vollo communicareDe quô textû tibi, ut consuetum, aliqua paulum volo communicare Über diesen Text möchte ich dir, wie es üblich ist, einiges
Krit.:
(la) vollo] volo deb.
linguâ latinâ, cuius omnes nostris temporibus personae, quae linguamlinguâ Latinâ, cuius omnes nostris temporibus personae, quae linguam in Latein mitteilen, dessen zu unseren Zeiten alle Personen, die
Krit.:
(la) nostris M T p.c.: nostis E
sciant graecam antiquam, aeque sunt capaces.sciant Graecam antiquam, aeque sunt capaces. das Altgriechische beherrschen, gleichermaßen mächtig sind. M f. εv Et primum de illis circa textum, illius historiâ, modo inventionisEt primum de illis circa textum, illius historiâ, modo inventionis Und zuerst werden die Dinge, die sich auf den Text, seine Geschichte und die Art seiner Auffindung &ct, quae alias in parte Bohemicâ quae "Předznamenání" inscribituretc., quae alias in parte Bohemicâ, quae "Předznamenání" inscribitur, beziehen, und das Übrige, was andernorts im tschechischen Teil steht, der "Předznamenání" heißt,
Krit.:
(la) inscribitur M: inscibitur T E(la) parte Bohemicâ E: parte introductoria Bohemica M
explicantur.explicantur. erläutert. Et illa, si linguae Bohemicae sis potens, loco legas indicato.Et illa, si linguae Bohemicae sis potens, loco legas indicato. Diese Dinge kannst du auch, wenn du das Tschechische beherrschst, an der angezeigten Stelle lesen.
Krit.:
(la) loco M: logo T E
Si autem idioma illud nescias, synopsin breviorem, quae hac constatSi autem idioma illud nescias, synopsin breviorem, quae hac constat Wenn du aber diese Sprache nicht beherrschen solltest, heiße ich dich gütig die kürzere Zusammenfassung, die in diesem epistolâ, benigne legere iubeas, prooemii Bohemici loco.epistolâ, benigne legere iubeam prooemii Bohemici loco. Brief enthalten ist, anstelle des tschechischen Vorwortes zu lesen.
Krit.:
(la) iubeas] an iubeam ?
Secundo etiam aliqua de linguâ istius rhapsodiae adnotantur:Secundo etiam aliqua de linguâ istius rhapsodiae adnotantur: Zweitens werden einige Dinge zur Sprache dieses epischen Gedichtes angemerkt: Scriptum est poëma, ut legas in Prooemio, ab ente artificialiScriptum est poëma, ut legas in Prooemio, ab ente artificiali Das Gedicht ist, wie du im Vorwort lesen kannst, von einem künstlichen "bioplastô", ut dicunt, quod fuit translator linguarum cosmicarum"bioplastô", ut dicunt, quod fuit translator linguarum cosmicarum sogenannten "bioplastischen" Wesen geschrieben worden, welches ein Universalübersetzer kosmischer Sprachen war, universalis, hac ratione constructus.universalis, hac ratione constructus. der auf folgende Weise konstruiert worden ist: Decem myriadas sciens linguarum, alias autem multas capax fuitDecem myriadas sciens linguarum, alias autem multas capax fuit Da er eine Million Sprachen beherrschte, war in der Lage, viele andere generandi de illis quas iam novit legibus etymologiae.generandi de illis, quas iam novit, legibus etymologiae. nach denjenigen Gesetzen der Etymologie, die es schon kennt, zu generieren. Forma istius translatoris similis fuit animali terrestri, quodForma istius translatoris similis fuit animali terrestri, quod Die Gestalt dieses Übersetzers ist einem irdischen Tier ähnlich, welches M f. ζr zoologi mephitin appellant, ratione ioculi sic constructa.zoologi mephitin appellant, ratione ioculi sic constructa. die Zoologen "Mephitis" (Stinktier) nennen, und sie wurde zum Scherz so konstruiert. Scripsit tamen translator ille universalis narrationem de pere-Scripsit tamen translator ille universalis narrationem de pere- Dennoch schrieb jener Universalübersetzer die Erzählung über die kosmische Reise grinatione cosmicâ in linguâ homericâ modo erroneo, false putansgrinatione cosmicâ in linguâ Homericâ modo erroneo false putans, in homerischer Sprache in irrtümlicher Weise, weil er fälschlich glaubte, quod illa magnificent et promoveant narrationem, incorrecte tempusquod illa magnificent et promoveant narrationem, incorrecte tempus dass dies die Erzählung großmachen und fördern könnte, wobei er unkorrekterweise die heutige Zeit hodiernum cum illo XVIi aevi confundens.hodiernum cum illo XVIi aevi confundens. mit der des 16. Jahrhunderts verwechselte.
Krit.:
(la) confundens E] confundens. De quibus accuratius in prooemii synopsi habes M(la) introductorio] postea additum in M
Suspicio tamen Frantam (quô nomine translator appellabatur univer-Suspicio tamen Frantam (quô nomine translator appellabatur univer- Dennoch hege ich Zweifel, dass Franta (mit welchem Namen der Universalübersetzer genannt salis) linguam graecam antiquam illiusque dialectum homericum nonsalis) linguam Graecam antiquam illiusque dialectum Homericam non wurde) die altgriechische Sprache und den homerischen Dialekt von ihr
Krit.:
(la) Homericam deb.
directe novisse, illum illamque generavisse ex illis quas sciebatdirecte novisse, illum illamque generavisse ex illis, quas sciebat, direkt kannte, vielmehr hat er sie aus den Sprachen, die er kannte,
Krit.:
(la) 32sq.: illum illamque T p.c.: illam illumque M: illum illemque E
linguis, ut consuetus, tantoque non semper absolute correcte voceslinguis, ut consuetus, tantoque non semper absolute correcte voces wie gewöhnlich, generiert und so nicht immer absolut korrekt die Wörter
Krit.:
(la) linguis, ut consuetus E] linguis, regulis utens etymologicis, ut eius esset motus M: an consuevit ?(la) an correctas ?
formasse, de quibus immo plurima habebis.formasse, de quibus immo plurima habebis. gebildet, von denen du sehr viel finden wirst.
Krit.:
(la) immo M T E] pro imo
Sed iam de textu Bohemico introductorio, nisi scias idioma, videasSed iam de textu Bohemico introductorio, nisi scias idioma, videas Aber über den tschechischen Einleitungstext magst du das Folgende, falls du die Sprache nicht beherrschst, sequentia:sequentia: einsehen: M f. ζv 〈Liber iste dedicatus est memoriae 〈Liber iste dedicatus est memoriae 〈Dieses Buch ist dem Andenken an
Krit.:
(la) 36a–r: Liber — possint) M: T E omiserunt (la) 36c: in Bohemica M p.c.: Bohemici M a.c.
Annae Slováčková, quae translatoris Annae Slováčková, quae translatoris Anna Slováčková gewidmet, welche die Lehrerin des Übersetzers in Bohemica istius poëmatis in Graecis in Bohemica istius poëmatis in Graecis ins Tschechische dieses Gedichtes im Griechischen fuit magistra & sub communistis fuit magistra et sub communistis war und unter den Kommunisten innocens victima vitam perdidit.innocens victima vitam perdidit. als unschuldiges Opfer ihr Leben verlor. Sequuntur duo citationes vel quotationes Sequuntur duo citationes vel quotationes Es folgen zwei Zitate, quae vernacule "motto" appellantur:quae vernacule "motto" appellantur: die man in der Volkssprache "Motto" nennt: Quibus secundam traducere graecam Quibus secundam traducere graecam Von diesen muss das zweite auf Griechisch non opportet.non opportet. nicht übersetzt werden. Prima, in linguâ Germanicâ, dictum est Prima, in linguâ Germanicâ, dictum est Das erste in deutscher Sprache ist ein Ausspruch Friderici Nietzsche, sequentem habensFriderici Nietzsche sequentem habens Friedrich Nietzsches und hat folgende sensum: sensum: Bedeutung: Amo illum, qui super seipsum Amo illum, qui super seipsum Ich liebe den, der über sich hinaus vult creare & sic destruitur vult creare et sic destruitur schaffen will und so zugrunde geht. (quae apte de poëmatis praesentis auctore, (quae apte de poëmatis praesentis auctore, (Dies könnte man passend über den Verfasser des vorliegenden Gedichtes, quisquis iam fuisset, dici quisquis iam fuisset, dici wer auch immer er gewesen sein mag, possint)〉possint)〉 sagen).〉
Anm.:
(la) Die lateinische Übersetzung von Widmung und Motti steht nur im Manuskript. Im Typoskript und in der Erstausgabe ist sie ausgelassen.

Einleitung

Inhaltliche Einleitung

Nach dem tschechischen Vorwort (Předmluva), das vor allem der Situierung des Werkes innerhalb und Abgrenzung zur zeitgenössischen tschechischen Literatur dient, schließt Křesadlo einen lateinischen Geleitbrief und eine lateinische Zusammenfassung des "Vorspanns" (Předznamenání, eigentlich "Vorzeichen") an. In diesen lateinischen Paratexten wird entsprechend ihres humanistischen Gestus vor allem der Homerbezug explizit und mehrfach hervorgehoben. Wie schon im Untertitel des Werkes bezeichnet Křesadlo es in der Epistola als "neue Odyssee des gegenwärtigen oder zukünftigen Zeitalters" (Z. 3). Ein Renaissance-Bezug ergibt sich nicht nur dadurch, dass der Universalübersetzer Franta angeblich die Gegenwart mit dem 16. Jahrhundert verwechselt habe (Z. 26‒29), sondern auch durch die sprachliche Gestaltung mit reicher Kommasetzung, &-Kürzeln und Code-switching ins Griechische (siehe zur Sprache auch Sacheinführung III.6.). Die betonte Ansprache an "Leser und Leserin" wirkt in diesem Zusammenhang "modernistisch" und unterstreicht die Vermischung beider Zeitebenen.

Anmerkungen zur Textkonstitution

Der Text orientiert sich am Typoskript. Aus dem Manuskript wurde in Z. 36a‒r ein Zusatz aufgenommen, der keinen Eingang ins Typoskript und die Editio princeps gefunden hat. Křesadlo bietet in diesem Zusatz eine lateinische Übersetzung der tschechischen Widmung an seine Griechischlehrerin Anna Slováčková sowie des ersten aus Friedrich Nietzsche übernommenen deutschen Mottos.

Überlieferung

Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.

Seitenabschnitte
M: εr–ζvT: VE: III
Sprache & Versmaß
Latein: Prosa

Apparate

Textkritischer Apparat

  • 3(la) talis qualis deb.
  • 4(la) antiqua deb.
  • 8(la) exhorto] exhortor deb.
  • 9(la) vollo] volo deb.
  • 10(la) nostris M T p.c.: nostis E
  • 13(la) inscribitur M: inscibitur T E
  • 13(la) parte Bohemicâ E: parte introductoria Bohemica M
  • 15(la) loco M: logo T E
  • 17(la) iubeas] an iubeam ?
  • 29(la) confundens E] confundens. De quibus accuratius in prooemii synopsi habes M
  • 29(la) introductorio] postea additum in M
  • 31(la) Homericam deb.
  • 32sq.(la) illum illamque T p.c.: illam illumque M: illum illemque E
  • 33(la) linguis, ut consuetus E] linguis, regulis utens etymologicis, ut eius esset motus M: an consuevit ?
  • 33(la) an correctas ?
  • 34(la) immo M T E] pro imo
  • 36a–r(la) Liber — possint) M: T E omiserunt
  • 36c(la) in Bohemica M p.c.: Bohemici M a.c.

Kommentar

  • 5(la) Der Codewechsel mit dem griechischen Ausdruck οἱ πολλοί (= die Vielen, die Mehrheit) ist hier besonders ironisch und "bildungsaristokratisch", da ja gerade für diese Gruppe weder der lateinische noch der griechische Text zugänglich ist.
  • 36r(la) Die lateinische Übersetzung von Widmung und Motti steht nur im Manuskript. Im Typoskript und in der Erstausgabe ist sie ausgelassen.

Metrische Daten

Verse (gesamt)
53

Downloads

Gesamtdownload, Datenmodell und Weiteres unter Downloads & Dokumentation

Filter (Transkription)
    • Textkritischer Apparat
    • Handschriftenapparat
    • Similienapparat
    • Kommentare
    • Metrikauszeichnung (⏑‒)
    • Monosyllaba
    • Spondiaci
    • Neologismen
    • Versus tetracoli(vt)
    • Indexreferenzen
Link in Zwischenablage kopiert