Text
Über die Kängurus und Mandys' Gefangennahme und Flucht
Achtung: Die Bearbeitung ist noch nicht vollständig abgeschlossen.
- Hs.:
- (grc) Ἀστροναυτιλίης E: Κοσμο- M
- Hs.:
- (grc) Τὰ περὶ—φυγῆς E: deest in M
Πλανήτην μὲν ἔπειτά γ’ ἀφικόμεθ’ ἀστρονέοντες, Πλανήτην μὲν ἔπειτά γ’ ἀφικόμεθ’ ἀστρονέοντες, Dann erreichten wir auf unserer Reise durch die Sterne einen Planeten, Na planetu jsme pak přišli tam při naší hvězdnaté plavbě
- Sim.:
- (grc) πλανήτην μὲν ἔπειτά γ’ κτλ.] = Astr. 3,1 et al.
- Krit.:
- (grc) τὸ δ’ M (cf. tr. Boh. však to) (recte)
- Sim.:
- (grc) τόδ’ οὐκ ἐνόησα] vide supra ad Astr. 1,126
- Krit.:
- (grc) ἐγών τ’ deb.(grc) ἐριήρων M deb.
- Krit.:
- (grc) διάγνωτον deb.(grc) δέ τ’ deb.
- Sim.:
- (grc) 6sq.: ~ Astr. 8,21sq.
- Anm.:
- (grc) μακροπόδεσσι] Macropus ("Langfuß") ist der wissenschaftliche Name für Känguru. Siehe https://www.lsj.gr/wiki/μακρόπους.
- Anm.:
- (grc) 9-11: Zur Bezeichnung des Kängurus (hier καγγαροί): Der Name stammt von einer der Aborigines-Sprachen. Die Kängurus gehören zur Familie der macropodidae („Langfüßler“), woher der Autor den Namen μακρόποδες für die Planetenbewohner nimmt. Vgl. https://de.wikipedia.org/wiki/Kängurus [letzter Zugriff 21. August 2026]. Im Tschechischen heißt das Känguru „klokan“ (hier κλόκανος). Mit den Βοιόημοι nennt der Autor zugleich seine eigenen Landsleute und schafft auf diese Weise wie an anderen Stellen einen Bezug zu seiner Heimat und deren Literatur und Sprache.
- Krit.:
- (grc) καλέουσι M (recte)
- Sim.:
- (grc) γνωμονι] verbum potius pedestre(grc) βροτοὶ ἄνδρες] cf. Od. 5,197
- Krit.:
- (grc) οὐδέ deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ deb.(grc) σπέσσιν M a.c. (recte)
- Sim.:
- (grc) ἐνὶ σπῆσιν γλαφυροῖσιν] vide supra ad Astr. 8,232 et infra ad Astr. 18,10; forma σπῆσιν apud veteres non legitur, sed σπήεσσι, cf. LSJ 1996 s.v. σπέος
- Krit.:
- (grc) γαίηθι deb.
- Hs.:
- (grc) γ’ M post χειμῶνι
- Krit.:
- (grc) βρῶσις deb.
- Sim.:
- (grc) προβάτων ὥς] cf. Il. 3,2 (ὄρινθες ὥς)
- Sim.:
- (grc) ζυμωθέντος] verbum imprimis pedestre
- Krit.:
- (grc) βρῦτον (cf. Astr. 14,71) deb.
- Sim.:
- (grc) βρύθον]=βρῦτος/βρῦτον
- Krit.:
- (grc) μεθυσθέες deb.
- Sim.:
- (grc) ἤματα πάντα] vide supra ad Astr. 1,18
- Anm.:
- (grc) διάφορμον] Statt διάφορον mit einem metri causa eingeschobenen μ. Κřesadlo macht mehrfach von dieser ungewöhnlichen Möglichkeit der Silbenlängung Gebrauch. Siehe Sacheinführung III.1.
- Krit.:
- (grc) ὄϊας M (recte)(grc) ἐτίμησαν deb.
- Krit.:
- (grc) ὡς deb.
- Krit.:
- (grc) ποτὸν ὣς deb.
- Anm.:
- (grc) ἑλκοπόδεσσιν] Das Beiwort erinnert an Homers Verbindung εἰλίποδες ἕλικας βοῦς (bspw. Il. 9,644). Die genaue Bedeutung der homerischen Adjektive ist umstritten (siehe https://lsj.gr/wiki/ἕλιξ [hier LSJ, A]), Křesadlo scheint in seiner nicht-belegten Form eine Vereindeutigung im Sinne von "schleppfüßig" anzustreben, wodurch man die Verwendung hier fast im Sinne einer alexandrinischen Fußnote verstehen kann.
- Krit.:
- (grc) διαγράψαι deb.
- Anm.:
- (grc) 30-35: Beschreibung der „Schafswesen“.
- Krit.:
- (grc) ἐϊκυῖαι deb.
- Krit.:
- (grc) δίποδες M (recte)
- Krit.:
- (grc) χηλὰς deb.(grc) πᾶσαι M (recte)
- Krit.:
- (grc) προβοσκὶς deb.
- Sim.:
- (grc) προβοσκίς] verbum pedestre, speciatim de „proboscide“ elephanti (cf. LSJ 1996 s.v. προβοσκίς I)
- Krit.:
- (grc) μακρόποδες M (recte)
- Krit.:
- (grc) οὐδέ deb.
- Sim.:
- (grc) βλακικοί] verbum pedestre et comicum (cf. Ar. Av. 1323); veteres α produxerunt
- Sim.:
- (grc) μωρούς] apud Homerum non legitur, sed apud poetas tragicos et comicos, cf. e.g. S. Ant. 220
- Hs.:
- (grc) πάντα γε ταῦτα E: ταῦτά γε πάντα M
- Krit.:
- (grc) πόλλ’ deb.
- Anm.:
- (grc) 44-47: Die „Großfüßler“ fordern Gastgeschenke, was Nemo als Sitte aller πρωτότυποι des Kosmos bezeichnet. Auch bei Homer gehört das Austauschen von Gastgeschenken zum guten Ton. Vgl. bes. Od. 9,229.267 (Odysseus will Polyphem testen, ob er ihm Gastgeschenke gebe)
- Krit.:
- (grc) πρωτοτύποις: -ότυποις E
- Anm.:
- (grc) ἀνθρημάτιον] Dieses Wort ist im Griechischen nicht belegt. Der Übersetzung im Tschechischen nach zu urteilen („cetka“ ~ „Tand“) könnte Křesadlo ἀθύρματιον (Diminutiv von ἄθυρμα „Spielzeug“) gemeint haben.
- Sim.:
- (grc) οἴνοιο ὀνῆσαι] cf. Od. 19,68 (δαιτὸς ὄνησο); sensu fruendi tamen apud veteres in medio
- Hs.:
- (grc) γ’ M post οἴνοιο
- Krit.:
- (grc) σπήλυγγας deb.
- Krit.:
- (grc) δὲ deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.(grc) ἐδίδαξεν M (recte)
- Sim.:
- (grc) 52-54: = Astr. 3,16‒18
- Hs.:
- (grc) μὲν E: γὰρ M
- Sim.:
- (grc) ἐνὶ σπέσσιν γλαφυροῖσιν] vide supra ad Astr. 8,232
- Anm.:
- (grc) Statt der Konstruktion ἐνί + Dativ würde man hier eher einen präpositionalen Richtungsakkusativ wie in 50 erwarten.
- Krit.:
- (grc) φιλόξεινοί M (recte)
- Hs.:
- (grc) τοι E: περ M
- Anm.:
- (grc) 58f.: Über die berauschende Wirkung des Weins vgl. Od. 21,293‒304.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Anm.:
- (grc) ἐπιζήτειν] Hier wie an vielen anderen Stellen bei Křesadlo bewirkt ζ keine Positionslänge. Siehe Sacheinführung IV.
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
- Krit.:
- (grc) ξεῖνοι τίνες ἐστέ deb.(grc) καταβάντες deb.
- Sim.:
- (grc) ὦ ξεῖνοι, τίνες ἐστέ] vide supra ad Astr. 2,132(grc) οὐρανόθεν καταβάντες] cf. Il. 11,184 (οὐρανόθεν καταβάς) et al.
- Hs.:
- (grc) ἡμεῖς E: γ’ ἄμμες M
- Krit.:
- (grc) εἰ δὲ M (recte)
- Sim.:
- (grc) οἴδατε] de forma cf. AP 12,81,2 (Mel.)
- Hs.:
- (grc) γ’ M ante οἴδατε
- Anm.:
- (grc) αἰέν] Křesadlo scheint hier αἰέν im Sinne von "sicherlich" zu verstehen (vgl. tsch. "jistě")
- Sim.:
- (grc) οὐρανοναυτάων] nl.
- Krit.:
- (grc) εἷς θαυμάσιος deb.(grc) θὴρ M (recte)
- Hs.:
- (grc) μήλοισι E: -σιν M
- Anm.:
- (grc) θαυμάσιος θήρ] Man beachte die Alliteration mit dem markanten Monosyllabum am Versschluss. Vgl. Sacheinführung IV.
- Hs.:
- (grc) γ’ M ante ἔχοιτο
- Krit.:
- (grc) παντὸς deb.
- Krit.:
- (grc) γέ τις deb.
- Hs.:
- (grc) θεὸς ἄλλος E: ἄλλος θεὸς M a.c.(grc) βροτός τις E: βροτός τε M
- Krit.:
- (grc) καταβὰς deb.(grc) ὔμμι deb.
- Sim.:
- (grc) ἐς αἰθέρα δῖαν] iunctura Hom., vid. Od. 19,540
- Krit.:
- (grc) αὐθεντικὸν deb.
- Krit.:
- (grc) κοσμοφόρον deb.
- Anm.:
- (grc) ἀπότρεψεν] Die Vokabel ist im Sinn von "übersetzen" auch in der Astronautilia ungewöhnlich. Křesadlo verwendet sonst μεταφρήζειν und μετατίθημι.
- Hs.:
- (grc) πυθομένοισι E: λισσομένοισι M
- Krit.:
- (grc) κοράνῳ (= κοιράνῳ) deb.
- Sim.:
- (grc) ἀμείβετο μύθῳ] vide supra ad Astr. 8,279
- Hs.:
- (grc) ἄρχων E: ὧναξ M a.c.
- Krit.:
- (grc) τῷ δέ deb.
- Sim.:
- (grc) 90-93: = Astr. 1,135‒138
- Krit.:
- (grc) λισσὸν deb.(grc) στροβιλῶδες deb.(grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) συκίον ῥοδόεντα deb.
- Krit.:
- (grc) ἐΐκτην deb.
- Hs.:
- (grc) μεγάλῃσιν E: μακρῇσιν M a.c.
- Sim.:
- (grc) ~ Astr. 1,140
- Krit.:
- (grc) ὄϊος M (recte)
- Sim.:
- (grc) = Astr. 1,141
- Krit.:
- (grc) ἔγγιστον deb.
- Sim.:
- (grc) βαλβίδος] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. Opp. C. 1,513; veteres iota produxerunt (βαλβῖδος)
- Krit.:
- (grc) ὄϊς M (recte)(grc) ἡ] ὁ ?
- Krit.:
- (grc) τούτῳ deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.(grc) οὐδὲ deb.
- Krit.:
- (grc) πάντη deb.(grc) ἵκετο deb.
- Sim.:
- (grc) οὕτως οὔτις πρῆξις ἐφαίνετο τοῦ περὶ μήλου] vide supra ad Astr. 1,36
- Hs.:
- (grc) τοῦ περὶ μήλου E: μηλοζητοῦσιν M a.c.
- Krit.:
- (grc) κόρανος (= κοίρανος) deb.
- Krit.:
- (grc) ἑοῖ deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ deb.
- Sim.:
- (grc) ἂψ ἀπονοστηθήσεσθαι] vide supra ad Astr. 3,245
- Hs.:
- (grc) γ’ M post μέλλῳ
- Sim.:
- (grc) ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος] vide supra ad Astr. 2,279
- Krit.:
- (grc) κέκρικά γ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ἐλθεῖν deb.
- Krit.:
- (grc) μένομεν deb.
- Anm.:
- (grc) 112-115: Nemo und die Mannschaft genießen die landwirtschaftlichen Produkte der Einheimischen: Milchwein, Schafskäse und Kastanien ähnliche Nüsse. Vgl. Od. 4,88.
- Krit.:
- (grc) τυρὸν ὄϊον deb.
- Krit.:
- (grc) ἠδέ deb.(grc) καστήνοις ἐϊκυίας deb.
- Hs.:
- (grc) Κακόμανδυν E: Μανδὺν ἀπονεισθαι M a.c.
- Anm.:
- (grc) Κακόμανδυν] Eine Übertragung des homerischen Κακοΐλιος ("Unglücks-Ilios") auf den Antagonisten Mandys. Penelope gebraucht die Verfluchung mehrfach dem noch unerkannten Odysseus (Od. 19,260.597) und einmal Eurykleia gegenüber (Od. 23,19). Ilios gilt ihr als Unglück, da der Krieg sie von Odysseus getrennt hat. In der Astronautilia ist es Mandys, der Nemo von seiner Heimat fortgeführt hat.
- Sim.:
- (grc) ἐπίκειτο ἀνάγκη] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ δ’ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη). Vide etiam 185; Astr. 11,114; Astr. 12,76; Astr. 14,163.189; Astr. 23,81; Astr. 24,99
- Krit.:
- (grc) μένομεν deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ M (recte)(grc) ἦμαρ deb.
- Krit.:
- (grc) ἐλεύσσομεν deb.
- Krit.:
- (grc) λευσσομένοις deb. (cf. λευσσόμενοις M)
- Sim.:
- (grc) οὐλοκάρηνον] clausula Hom., vid. Od. 19,246
- Anm.:
- (grc) 130-135: Mandys missbraucht das Schaf. Die größte Überraschung an dieser Stelle besteht darin, dass er offensichtlich aus sexueller Begierde zum Schafsdieb geworden ist. Im weiteren Sinn steht dies aber wohl auch für seine Machtversessenheit und Perversität. Vgl. Astr. 22,79f. Die Szene ist freilich weiterhin Teil von Křesadlos böser Invektive gegen seinen Kritiker. Daher ist der Autor hier in der Schilderung wesentlich drastischer als in den anderen Sexsszenen.
- Krit.:
- (grc) ἐπὶ: ε- E
- Krit.:
- (grc) ἦρξε deb.(grc) ἰδέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) ἀπόλωσις] nl.
- Hs.:
- (grc) ἀπολώσεος E: -σεις M
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνῶρτο deb.(grc) ἑτάροισιν deb.
- Sim.:
- (grc) ἄσβεστος δ’ ἄρ’ ἐνῶρτο γέλως πᾶσίν γ’ ἑτάροισιν] vide supra ad Astr. 2,49
- Krit.:
- (grc) ἠδέ … ἠδὲ deb.
- Krit.:
- (grc) ἡμετέρη M deb.
- Sim.:
- (grc) τετελεσμένη ἦεν] cf. eadem sede Il. 18,4 (ἃ δὴ τετελεσμένα ἦεν) et al. sim.
- Sim.:
- (grc) σπέσσι γλαφυροῖσι] vide infra ad Astr. 18,10
- Krit.:
- (grc) εὐωχεῖσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) εὐωχεῖσθαι] apud Homerum non legitur
- Anm.:
- (grc) Versus spondiacus.
- Sim.:
- (grc) λαβροποτάζοντες] nl., sed cf. λαβροποτέω apud Marc. Arg. in AP 5,109,4
- Anm.:
- (grc) Das Homerwort μεθημοσύνη ("Nachlässigkeit") wird hier mit μέθη ("Trunkenheit") gleichgesetzt (vgl. tsch. "opilost").
- Krit.:
- (grc) πολύπικρα deb.
- Sim.:
- (grc) οἰνοβαρεῖς] cf. Il. 1,225 (Achilles Agamemnonem vituperat)
- Hs.:
- (grc) σπήεσσιν E: σπηλαίῳ M p.c.
- Sim.:
- (grc) κόναβος] cf. Od. 10,122
- Krit.:
- (grc) ἐσσύμενοι M (recte)
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ deb.
- Hs.:
- (grc) σπέεσιν E: σπέσσιν M
- Hs.:
- (grc) ἕλε Μανδὺς E: Μανδὺς ἕλε M a.c.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Sim.:
- (grc) versus saepius repetitur, vide 183; (~ Astr. 14,250.338; Astr. 15,244); Astr. 21,170(grc) χαίτας τίλομεν] cf. Od. 10,567 (τίλλοντό τε χαίτας)
- Anm.:
- (grc) κροῦμεν δέ τε κρᾶτα] Man beachte die lautmalerische κρ-Alliteration. Die Kontraktion κροῦμεν statt κρούομεν ist ungewöhnlich.
- Krit.:
- (grc) οὐρανόπλοιον deb.
- Krit.:
- (grc) πύραυλός μ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ἀρηόμενοι deb.
- Sim.:
- (grc) πολλὰ δ’ ἀρηόμενοι] cf. Il. 9,454 (πολλὰ κατηρᾶτο). Vide etiam Astr. 17,78
- Anm.:
- (grc) ἄγρα] Diese seltsame Form scheint hier als Adverb zu ἄγριος gebraucht. Křesadlo übersetzt sie im Tschechischen mit "wütend" ("zuřivě").
- Sim.:
- (grc) βάραθρα] apud Homerum tantum forma ionica βέρεθρον legitur (Il. 8,14; Od. 12,94); noster utraque forma utitur, cf. Astr. 9,35
- Anm.:
- (grc) ἀνήνορα φῶρα] In der Astronautilia stehendes Beiwort des Mandys, vgl. Astr. 11,50; Astr. 22,131.142; Astr. 24,27.66. Vgl. Od. 10,301.341 (κακὸν καὶ ἀνήνορα); Hes. Op. 751.
- Krit.:
- (grc) ὑπαλύξαι deb.
- Hs.:
- (grc) οὔ περ ἔην E: οὔκ περ ἦν M
- Krit.:
- (grc) οἱ δὲ deb.
- Sim.:
- (grc) προβοσκοφόροι] nl.
- Krit.:
- (grc) ἱππεύειν deb.
- Krit.:
- (grc) κόρανοι (= κοίρανοι) deb.
- Anm.:
- (grc) 166-170: Exkurs über die „Schafe“ der Großfüßler, vgl. oben 42.
- Krit.:
- (grc) μακρόποδες deb.
- Krit.:
- (grc) ἄνω τε κάτω τε deb.
- Anm.:
- (grc) ὣς κύκλωμα τύχης στρέφεται μὲν ἄνω τε κάτω τε] Vgl. auch unten 186. Das Rad der Fortuna ist eine schon antike Metapher für die Wechselhaftigkeit des Glücks. Vgl. Otto 1890, 142 s.v. fortuna 2. Vielleicht denkt der Autor hier auch an Herodots berühmten Satz: ἐκεῖνο πρῶτον μάθε, ὡς κύκλος τῶν ἀνθρωπηίων ἐστὶ πρηγμάτων, περιφερόμενος δὲ οὐκ ἐᾷ αἰεὶ τοὺς αὐτοὺς εὐτυχέειν (Hdt. 1,207).
- Krit.:
- (grc) Ἐννῆμαρ deb.
- Sim.:
- (grc) ἐννῆμαρ] cf. Od. 7,253 et al.
- Krit.:
- (grc) οὐδὲ deb.
- Anm.:
- (grc) δύναντες] Die aktive Form ist im Gr. nicht belegt. Hier ist sie am Versschluss wohl metri causa vom Autor verwendet worden.
- Krit.:
- (grc) ἦμαρ deb.
- Krit.:
- (grc) νηῢς M (recte)
- Krit.:
- (grc) γνόντων deb.(grc) οἳ δ’ deb.
- Hs.:
- (grc) ῥαδιοφωνοῦντες E: ῥη- M
- Sim.:
- (grc) αἰχμηλωτεύοντες] de verbo αἰχμαλωτεύω cf. LXX Ge. 34,29 et al.; noster metri causa αἰχμηλωτεύοντες pro αἰχμαλωτεύοντες scripsit(grc) αἰχμηλωτεύοντες] de verbo αἰχμαλωτεύω cf. LXX Ge. 34,29 et al.; noster metri causa αἰχμηλωτεύοντες pro αἰχμαλωτεύοντες scripsit
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Sim.:
- (grc) = 154
- Sim.:
- (grc) ἐσσύμενοι ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα] = Astr. 8,22
- Hs.:
- (grc) δ’ M post ζαπέδῳ
- Anm.:
- (grc) Das in Vers 173 und 186 genannte „Rad des Schicksals“ (κύκλωμα τύχης) spiegelt sich auch in der Wiederholung dieses Verses vom Anfang des Gesanges (7) wider.
- Sim.:
- (grc) κρατερῇ περ ἀνάγκῃ] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ δ’ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη)
Ὣς κύκλωμα τύχης στρέφεται μὲν ἄνω τε κάτω τε.
So dreht sich das Rad des Schicksals auf und nieder.
A tak štěstěny kolo se točí nahoru dolů.
- Krit.:
- (grc) ἄνω τε κάτω τε deb.
- Sim.:
- (grc) = 173
Fußnoten
- (1)Notwendige Erklärung im griechischen Original, im Tschechischen eigentlich überflüssig. Nutný výklad v řeckém originále, v češtině vlastně zbytečný.
Einleitung
Inhaltliche Einleitung
In diesem Gesang gelingt es Nemo und seiner Mannschaft endlich Mandys und das Schaf zu fangen. Doch ihr Glück dreht sich wieder, als sie sich aus Freude betrinken. Mandys kann fliehen und Nemo wird mit seinem Schiff auf einem Männerplaneten gefangen gesetzt.
Den plötzlichen Umschwung erklärt Křesadlo zweimal betont mit dem "Rad des Glücks" (173.186) und lässt dadurch ein herodoteisches Thema anklingen, das natürlich auch noch später in der mittelalterlichen Rota Fortunae eine breitere Rezeption gefunden hat. Zugleich ist das Ganze noch in eine politische Parabel eingepackt. Der Planet, auf dem Nemo landet, wird von känguruartigen Wesen bewohnt, die ihre Schafe tragen und besonders verehren. Es stellt sich später heraus, dass diese Schafe ihre früheren Herrscher waren, die degeneriert sind.
Homerische Bezüge kann man hier mehrere erkennen. Zum einen erinnert der Milchwein deutlich an Polyphem, der einerseits seine Ziegen und Schafe melkt und deren Milch sowohl zu Käse gerinnen lässt als auch trinkt (Od. 9,244‒249) und sich andererseits vom Ismarischen Wein berauschen lässt (Od. 9,345‒374). Dieser Bezug wird auch durch die Höhlen unterstrichen, in denen die Kängurus wohnen (15) und wo Mandys später mit dem Schaf festgehalten wird (143). Zum anderen erinnert das freudige Betrinken wegen des (scheinbaren) Erfolgs und die plötzliche Wende der Ereignisse deutlich an die Kikonenepisode, wo Odysseus' Gefährten gegen seinen Rat nach der Eroberung von Ismaros bleiben und sich betrinken, während unterdessen die Kikonen Verstärkung holen und sie dann am nächsten Morgen überfallen und in einen Kampf verwickeln, bis Odysseus mit seinen Gefährten flieht (Od. 9,39‒61).
Broadbent denkt dagegen eher an die Helios-Episode aus dem 12. Buch der Odyssee und liest den Gesang als Parabel auf die christliche Anbetung Jesu als agnus Dei ("Lamm Gottes") (siehe Broadbent 2024, 46).
Überlieferung
Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M [griechischer Teil] und M2 [tschechischer Teil]), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.
- Seitenabschnitte
- M: 85r–91rT: 102–108E: 102–108
- Sprache & Versmaß
- Griechisch: HexameterTschechisch: Hexameter
- Verszahl
- 186
Apparate
Textkritischer Apparat
- 3(grc) τὸ δ’ M (cf. tr. Boh. však to) (recte)
- 4(grc) ἐγών τ’ deb.
- 4(grc) ἐριήρων M deb.
- 6(grc) διάγνωτον deb.
- 6(grc) δέ τ’ deb.
- 11(grc) καλέουσι M (recte)
- 14(grc) οὐδέ deb.
- 15(grc) ἐνὶ deb.
- 15(grc) σπέσσιν M a.c. (recte)
- 16(grc) γαίηθι deb.
- 18(grc) βρῶσις deb.
- 20(grc) βρῦτον (cf. Astr. 14,71) deb.
- 21(grc) μεθυσθέες deb.
- 24(grc) ὄϊας M (recte)
- 24(grc) ἐτίμησαν deb.
- 26(grc) ὡς deb.
- 27(grc) ποτὸν ὣς deb.
- 30(grc) διαγράψαι deb.
- 31(grc) ἐϊκυῖαι deb.
- 33(grc) δίποδες M (recte)
- 34(grc) χηλὰς deb.
- 34(grc) πᾶσαι M (recte)
- 35(grc) προβοσκὶς deb.
- 36(grc) μακρόποδες M (recte)
- 38(grc) οὐδέ deb.
- 44(grc) πόλλ’ deb.
- 46(grc) πρωτοτύποις: -ότυποις E
- 50(grc) σπήλυγγας deb.
- 51(grc) δὲ deb.
- 52(grc) οὐδ’ deb.
- 52(grc) ἐδίδαξεν M (recte)
- 57(grc) φιλόξεινοί M (recte)
- 59(grc) ἠδὲ deb.
- 62(grc) ξεῖνοι τίνες ἐστέ deb.
- 62(grc) καταβάντες deb.
- 64(grc) εἰ δὲ M (recte)
- 70(grc) εἷς θαυμάσιος deb.
- 70(grc) θὴρ M (recte)
- 74(grc) παντὸς deb.
- 77(grc) γέ τις deb.
- 78(grc) καταβὰς deb.
- 78(grc) ὔμμι deb.
- 81(grc) αὐθεντικὸν deb.
- 82(grc) κοσμοφόρον deb.
- 87(grc) κοράνῳ (= κοιράνῳ) deb.
- 90(grc) τῷ δέ deb.
- 91(grc) λισσὸν deb.
- 91(grc) στροβιλῶδες deb.
- 91(grc) δέ τε deb.
- 92(grc) συκίον ῥοδόεντα deb.
- 93(grc) ἐΐκτην deb.
- 96(grc) ὄϊος M (recte)
- 98(grc) ἔγγιστον deb.
- 99(grc) ὄϊς M (recte)
- 99(grc) ἡ] ὁ ?
- 100(grc) τούτῳ deb.
- 101(grc) οὐδ’ deb.
- 101(grc) οὐδὲ deb.
- 103(grc) πάντη deb.
- 103(grc) ἵκετο deb.
- 105(grc) κόρανος (= κοίρανος) deb.
- 106(grc) ἑοῖ deb.
- 107(grc) ἐνὶ deb.
- 109(grc) κέκρικά γ’ deb.
- 110(grc) ἐλθεῖν deb.
- 112(grc) μένομεν deb.
- 114(grc) τυρὸν ὄϊον deb.
- 115(grc) ἠδέ deb.
- 115(grc) καστήνοις ἐϊκυίας deb.
- 121(grc) μένομεν deb.
- 123(grc) ἐνὶ M (recte)
- 123(grc) ἦμαρ deb.
- 124(grc) ἐλεύσσομεν deb.
- 129(grc) λευσσομένοις deb. (cf. λευσσόμενοις M)
- 132(grc) ἐπὶ: ε- E
- 133(grc) ἦρξε deb.
- 133(grc) ἰδέσθαι deb.
- 136(grc) ἠδὲ deb.
- 137(grc) ἐνῶρτο deb.
- 137(grc) ἑτάροισιν deb.
- 139(grc) ἠδέ … ἠδὲ deb.
- 141(grc) ἡμετέρη M deb.
- 144(grc) εὐωχεῖσθαι deb.
- 146(grc) πολύπικρα deb.
- 150(grc) ἐσσύμενοι M (recte)
- 152(grc) ἐνὶ deb.
- 154(grc) δέ τε deb.
- 156(grc) οὐρανόπλοιον deb.
- 157(grc) πύραυλός μ’ deb.
- 158(grc) ἀρηόμενοι deb.
- 161(grc) ὑπαλύξαι deb.
- 163(grc) οἱ δὲ deb.
- 164(grc) ἱππεύειν deb.
- 166(grc) κόρανοι (= κοίρανοι) deb.
- 168(grc) μακρόποδες deb.
- 173(grc) ἄνω τε κάτω τε deb.
- 174(grc) Ἐννῆμαρ deb.
- 175(grc) οὐδὲ deb.
- 176(grc) ἦμαρ deb.
- 177(grc) νηῢς M (recte)
- 178(grc) γνόντων deb.
- 178(grc) οἳ δ’ deb.
- 183(grc) δέ τε deb.
- 186(grc) ἄνω τε κάτω τε deb.
Similienapparat
- 1(grc) πλανήτην μὲν ἔπειτά γ’ κτλ.] = Astr. 3,1 et al.
- 3(grc) τόδ’ οὐκ ἐνόησα] vide supra ad Astr. 1,126
- 6sq.(grc) ~ Astr. 8,21sq.
- 13(grc) γνωμονι] verbum potius pedestre
- 13(grc) βροτοὶ ἄνδρες] cf. Od. 5,197
- 15(grc) ἐνὶ σπῆσιν γλαφυροῖσιν] vide supra ad Astr. 8,232 et infra ad Astr. 18,10; forma σπῆσιν apud veteres non legitur, sed σπήεσσι, cf. LSJ 1996 s.v. σπέος
- 16(grc) γαίηθιν] imitatur noster tales formas Homericas quales Ἰλιόθι (Il. 8,561 et al.) vel Ἀβυδόθι (Il. 17,584), sed hae formae desinunt in -θι; -θιν delirat noster (cf. LSJ 1996 s.v. -θι)
- 18(grc) προβάτων ὥς] cf. Il. 3,2 (ὄρινθες ὥς)
- 19(grc) ζυμωθέντος] verbum imprimis pedestre
- 20(grc) βρύθον]=βρῦτος/βρῦτον
- 21(grc) ἤματα πάντα] vide supra ad Astr. 1,18
- 35(grc) προβοσκίς] verbum pedestre, speciatim de „proboscide“ elephanti (cf. LSJ 1996 s.v. προβοσκίς I)
- 39(grc) βλακικοί] verbum pedestre et comicum (cf. Ar. Av. 1323); veteres α produxerunt
- 41(grc) μωρούς] apud Homerum non legitur, sed apud poetas tragicos et comicos, cf. e.g. S. Ant. 220
- 49(grc) οἴνοιο ὀνῆσαι] cf. Od. 19,68 (δαιτὸς ὄνησο); sensu fruendi tamen apud veteres in medio
- 50(grc) ποτὶ γλαφυρὰς σπήλυγκας] variat formulam Homericam ἐν σπῆι γλαφυρῷ (Il. 18,402 et al.) vel ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι (Od. 1,15 et al.); de forma σπῆλυγξ pro Homerico σπέος cf. Theoc. 16,53; A.R. 2,568, sed noster σπήλυγκας scribit (σπήλυγγας debuit) fortasse verbo Latino „speluncae“ deceptus
- 52-54(grc) = Astr. 3,16‒18
- 55(grc) ἐνὶ σπέσσιν γλαφυροῖσιν] vide supra ad Astr. 8,232
- 62(grc) ὦ ξεῖνοι, τίνες ἐστέ] vide supra ad Astr. 2,132
- 62(grc) οὐρανόθεν καταβάντες] cf. Il. 11,184 (οὐρανόθεν καταβάς) et al.
- 64(grc) οἴδατε] de forma cf. AP 12,81,2 (Mel.)
- 67(grc) ἐνίσπετε] Homerus in plurali tantum forma ἔσπετε (Il. 2,484 et al.) utitur, sed in singulari etiam ἔνισπε vel ἐνίσπες legitur (Il. 11,186)
- 68(grc) οὐρανοναυτάων] nl.
- 80(grc) ἐς αἰθέρα δῖαν] iunctura Hom., vid. Od. 19,540
- 89(grc) ἀμείβετο μύθῳ] vide supra ad Astr. 8,279
- 90-93(grc) = Astr. 1,135‒138
- 95(grc) ~ Astr. 1,140
- 96(grc) = Astr. 1,141
- 98(grc) βαλβίδος] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. Opp. C. 1,513; veteres iota produxerunt (βαλβῖδος)
- 104(grc) οὕτως οὔτις πρῆξις ἐφαίνετο τοῦ περὶ μήλου] vide supra ad Astr. 1,36
- 107(grc) ἂψ ἀπονοστηθήσεσθαι] vide supra ad Astr. 3,245
- 108(grc) ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος] vide supra ad Astr. 2,279
- 118(grc) Κακόμανδυν] cf. compositum Homericum Κακοΐλιος (Od. 19,260.597; 23,19)
- 120(grc) ἐπίκειτο ἀνάγκη] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ δ’ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη). Vide etiam 185; Astr. 11,114; Astr. 12,76; Astr. 14,163.189; Astr. 23,81; Astr. 24,99
- 130(grc) οὐλοκάρηνον] clausula Hom., vid. Od. 19,246
- 134(grc) ἀπόλωσις] nl.
- 137(grc) ἄσβεστος δ’ ἄρ’ ἐνῶρτο γέλως πᾶσίν γ’ ἑτάροισιν] vide supra ad Astr. 2,49
- 141(grc) τετελεσμένη ἦεν] cf. eadem sede Il. 18,4 (ἃ δὴ τετελεσμένα ἦεν) et al. sim.
- 143(grc) σπέσσι γλαφυροῖσι] vide infra ad Astr. 18,10
- 144(grc) εὐωχεῖσθαι] apud Homerum non legitur
- 145(grc) λαβροποτάζοντες] nl., sed cf. λαβροποτέω apud Marc. Arg. in AP 5,109,4
- 146(grc) μεθημοσύνη] cf. Il. 13,108.121
- 146(grc) πολύπικρα] cf. Od. 16,255
- 147(grc) οἰνοβαρεῖς] cf. Il. 1,225 (Achilles Agamemnonem vituperat)
- 148(grc) ῥεγχώμενοι] = ῥεγχόμενοι; apud Homerum non legitur, sed cf. A. Eu. 53; Ar. Nu. 5; Eq. 115 (his locis semper forma Attica ῥέγκω)
- 149(grc) κόναβος] cf. Od. 10,122
- 154(grc) versus saepius repetitur, vide 183; (~ Astr. 14,250.338; Astr. 15,244); Astr. 21,170
- 154(grc) χαίτας τίλομεν] cf. Od. 10,567 (τίλλοντό τε χαίτας)
- 155(grc) ἀνέλπιστοι] apud Homerum non legitur, sed vide e.g. Theoc. 4,42
- 155(grc) μέθη] apud Homerum non legitur, sed vide e.g. Pl. R. 363d
- 155(grc) λίπε θυμόν] cf. eadem sede Il. 16,410 (λίπε θυμός)
- 158(grc) πολλὰ δ’ ἀρηόμενοι] cf. Il. 9,454 (πολλὰ κατηρᾶτο). Vide etiam Astr. 17,78
- 159(grc) βάραθρα] apud Homerum tantum forma ionica βέρεθρον legitur (Il. 8,14; Od. 12,94); noster utraque forma utitur, cf. Astr. 9,35
- 163(grc) προβοσκοφόροι] nl.
- 174(grc) ἐννῆμαρ] cf. Od. 7,253 et al.
- 182(grc) αἰχμηλωτεύοντες] de verbo αἰχμαλωτεύω cf. LXX Ge. 34,29 et al.; noster metri causa αἰχμηλωτεύοντες pro αἰχμαλωτεύοντες scripsit
- 183(grc) = 154
- 184(grc) ἐσσύμενοι ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα] = Astr. 8,22
- 185(grc) αἰχμηλωτεύοντες] de verbo αἰχμαλωτεύω cf. LXX Ge. 34,29 et al.; noster metri causa αἰχμηλωτεύοντες pro αἰχμαλωτεύοντες scripsit
- 185(grc) κρατερῇ περ ἀνάγκῃ] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ δ’ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη)
- 186(grc) = 173
Handschriftenapparat
- 1(grc) Ἀστροναυτιλίης E: Κοσμο- M
- 2(grc) Τὰ περὶ—φυγῆς E: deest in M
- 17(grc) γ’ M post χειμῶνι
- 42(grc) πάντα γε ταῦτα E: ταῦτά γε πάντα M
- 49(grc) γ’ M post οἴνοιο
- 53(grc) μὲν E: γὰρ M
- 57(grc) τοι E: περ M
- 61(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
- 63(grc) ἡμεῖς E: γ’ ἄμμες M
- 64(grc) γ’ M ante οἴδατε
- 70(grc) μήλοισι E: -σιν M
- 71(grc) γ’ M ante ἔχοιτο
- 77(grc) θεὸς ἄλλος E: ἄλλος θεὸς M a.c.
- 77(grc) βροτός τις E: βροτός τε M
- 85(grc) πυθομένοισι E: λισσομένοισι M
- 89(grc) ἄρχων E: ὧναξ M a.c.
- 93(grc) μεγάλῃσιν E: μακρῇσιν M a.c.
- 104(grc) τοῦ περὶ μήλου E: μηλοζητοῦσιν M a.c.
- 107(grc) γ’ M post μέλλῳ
- 118(grc) Κακόμανδυν E: Μανδὺν ἀπονεισθαι M a.c.
- 134(grc) ἀπολώσεος E: -σεις M
- 147(grc) σπήεσσιν E: σπηλαίῳ M p.c.
- 152(grc) σπέεσιν E: σπέσσιν M
- 153(grc) ἕλε Μανδὺς E: Μανδὺς ἕλε M a.c.
- 162(grc) οὔ περ ἔην E: οὔκ περ ἦν M
- 181(grc) ῥαδιοφωνοῦντες E: ῥη- M
- 184(grc) δ’ M post ζαπέδῳ
Verzeichnisse
Similien (Autorenstellen)
- A. Eu. 53
- 148
- AP 5,109,4
- 145
- AP 12,81,2
- 64
- A.R. 2,568
- 50
- Ar. Av. 1323
- 39
- Ar. Eq. 115
- 148
- Ar. Nu. 5
- 148
- Hom. Od. 1,225
- 147
- Hom. Od. 2,484
- 67
- Hom. Od. 3,2
- 18
- Hom. Od. 6,458
- 120 · 185
- Hom. Od. 8,14
- 159
- Hom. Od. 8,561
- 16
- Hom. Od. 9,454
- 158
- Hom. Od. 11,184
- 62
- Hom. Od. 11,186
- 67
- Hom. Od. 13,108
- 146
- Hom. Od. 13,121
- 146
- Hom. Od. 16,410
- 155
- Hom. Od. 17,584
- 16
- Hom. Od. 18,4
- 141
- Hom. Od. 18,402
- 50
- Hom. Il. 1,15
- 50
- Hom. Il. 5,197
- 13
- Hom. Il. 7,253
- 174
- Hom. Il. 10,122
- 149
- Hom. Il. 10,567
- 154
- Hom. Il. 12,94
- 159
- Hom. Il. 16,255
- 146
- Hom. Il. 19,68
- 49
- Hom. Il. 19,246
- 130
- Hom. Il. 19,260
- 118
- Hom. Il. 19,540
- 80
- Hom. Il. 19,597
- 118
- Hom. Il. 23,19
- 118
- Opp. C. 1,513
- 98
- Pl. R. 363
- 155
- S. Ant. 220
- 41
- Theoc. 4,42
- 155
- Theoc. 16,53
- 50
Similien (Křesadlo)
- Astr. 1,18
- 21
- Astr. 1,36
- 104
- Astr. 1,126
- 3
- Astr. 1,135
- 90
- Astr. 1,140
- 95
- Astr. 1,141
- 96
- Astr. 2,49
- 137
- Astr. 2,132
- 62
- Astr. 2,279
- 108
- Astr. 3,1
- 1
- Astr. 3,16
- 52
- Astr. 3,245
- 107
- Astr. 8,21
- 6
- Astr. 8,22
- 184
- Astr. 8,232
- 15 · 55
- Astr. 8,279
- 89
- Astr. 9,35
- 159
- Astr. 10,154
- 183
- Astr. 10,173
- 186
- Astr. 10,183
- 154
- Astr. 10,185
- 120
- Astr. 11,114
- 120
- Astr. 12,76
- 120
- Astr. 14,163
- 120
- Astr. 14,189
- 120
- Astr. 14,250
- 154
- Astr. 14,338
- 154
- Astr. 15,244
- 154
- Astr. 17,78
- 158
- Astr. 18,10
- 15 · 143
- Astr. 21,170
- 154
- Astr. 23,81
- 120
- Astr. 24,99
- 120



Kommentar