Astronautilia
Digital
🢠Astr. 10🢡

Text

Über die Kängurus und Mandys' Gefangennahme und Flucht

Achtung: Die Bearbeitung ist noch nicht vollständig abgeschlossen.

M f. 85r T p. 102 E p. 102 Ἀστροναυτιλίης κ Ἀστροναυτιλίης κ Der Astronautilia zehnter Gesang Hvězdoplavby zpěv desátý
Hs.:
(grc) Ἀστροναυτιλίης E: Κοσμο- M
[Τὰ περὶ τῶν μακροπόδων καὶ Μανδύος [Τὰ περὶ τῶν μακροπόδων καὶ Μανδύος [Über die Kängurus und Mandys' (O klokanech a o chycení útěku Mandyse)
Hs.:
(grc) Τὰ περὶ—φυγῆς E: deest in M
συλλήψεως καὶ φυγῆς] συλλήψεως καὶ φυγῆς] Gefangennahme und Flucht]

Πλανήτην μὲν ἔπειτά γ’ ἀφικόμεθ’ ἀστρονέοντες, Πλανήτην μὲν ἔπειτά γ’ ἀφικόμεθ’ ἀστρονέοντες, Dann erreichten wir auf unserer Reise durch die Sterne einen Planeten, Na planetu jsme pak přišli tam při naší hvězdnaté plavbě
Sim.:
(grc) πλανήτην μὲν ἔπειτά γ’ κτλ.] = Astr. 3,1 et al.
τῷ δ’ ἐγγὺς τύχομεν τοῦ Μανδύος εἶναι ἀνάνδρου τῷ δ’ ἐγγὺς τύχομεν τοῦ Μανδύος εἶναι ἀνάνδρου auf dem wir zufällig dem unmännlichen Mandys kde jsme se dostali blízko již Mandyse, zbabělce toho, μήλου κοσμοθεωροῦντός τε· τόδ’ οὐκ ἐνόησα μήλου κοσμοθεωροῦντός τε· τὸ δ’ οὐκ ἐνόησα und dem kosmosbetrachtenden Schaf nahe waren: Dies aber bemerkte nicht jakož i kosmické ovce; však to jsem nevěděl vůbec
Krit.:
(grc) τὸ δ’ M (cf. tr. Boh. však to) (recte)
Sim.:
(grc) τόδ’ οὐκ ἐνόησα] vide supra ad Astr. 1,126
ἄρχος ἐγὼν τ’ οὔτις πάντων ἑτάρων ἐρίηρων. ἄρχος ἐγών τ’ οὔτις πάντων ἑτάρων ἐριήρων. ich, der Kapitän, und keiner von allen trauten Gefährten. kapitán já a žádný též ze všech dobrých mých druhů.
Krit.:
(grc) ἐγών τ’ deb.(grc) ἐριήρων M deb.
Τὸν μὲν βῑοφόρον γε διαὶ γνῶμεν περὶ κόσμῳ Τὸν μὲν βῑοφόρον γε διαὶ γνῶμεν περὶ κόσμῳ Wir erkannten im Kosmos, dass er lebensführend war, Tu jsme ve vesmíru hned poznali, že nese život, καὶ δὲ διαγνωτὸν πλέομεν πότι καὶ δέτ’ ἄνωθεν καὶ δὲ διάγνωτον πλέομεν πότι καὶ δέ τ’ ἄνωθεν und fuhren dahin, nachdem wir dies erkannt hatten, und von oben a tak ji rozpoznavše jsme ihned proti ní pluli
Krit.:
(grc) διάγνωτον deb.(grc) δέ τ’ deb.
Sim.:
(grc) 6sq.: ~ Astr. 8,21sq.
ἐσσύμενοι ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα. ἐσσύμενοι ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα. heraneilend hielten wir unser schöngebautes Schiff auf der Oberfläche. spustivše potom se na ní i zdrželi lodici dobrou. Ἔνθα γε ζῷα ἔναιε ὅμοιά τε μακροπόδεσσι, Ἔνθα γε ζῷα ἔναιε ὅμοιά τε μακροπόδεσσι, Dort lebten Lebewesen, ähnlich den Makropoden, Zde pak tvorové žili, již klokanům podobní byli,
Anm.:
(grc) μακροπόδεσσι] Macropus ("Langfuß") ist der wissenschaftliche Name für Känguru. Siehe https://www.lsj.gr/wiki/μακρόπους.
τοὺς μὲν καγγαρούς τοι ἐπίκλησιν καλέουσιν τοὺς μὲν καγγρούς τοι ἐπίκλησιν καλέουσιν welche die erdbewohnenden Menschen "Kängurus" mit Namen nennen, které "kangaru" také zvou všichni na Zemi lidé,
Anm.:
(grc) 9-11: Zur Bezeichnung des Kängurus (hier καγγαροί): Der Name stammt von einer der Aborigines-Sprachen. Die Kängurus gehören zur Familie der macropodidae („Langfüßler“), woher der Autor den Namen μακρόποδες für die Planetenbewohner nimmt. Vgl. https://de.wikipedia.org/wiki/Kängurus [letzter Zugriff 21. August 2026]. Im Tschechischen heißt das Känguru „klokan“ (hier κλόκανος). Mit den Βοιόημοι nennt der Autor zugleich seine eigenen Landsleute und schafft auf diese Weise wie an anderen Stellen einen Bezug zu seiner Heimat und deren Literatur und Sprache.
ἄνδρες ἐπιχθόνιοι πάντες πλὴν τῶν Βοιοήμων, ἄνδρες ἐπιχθόνιοι πάντες πλὴν τῶν Βοιοήμων, alle außer die Böhmen, kromě jediných Čechů, již pro ně mají své jméno οἳ μὲν μακρόποδας κλοκάνους κλῆσιν κάλεουσι. οἳ μὲν μακρόποδας κλοκάνους κλῆσιν καλέουσι. die die Kängurus "Klokaní" mit Namen nennen.(1) a kteří tyto tvory i zovou "klokanů" názvem.(1)
Krit.:
(grc) καλέουσι M (recte)
〈Τούτοισιν θῆρες πλάνου μὲν ἐοικότες ἦσαν〉, 〈Τούτοισιν θῆρες πλάνου μὲν ἐοικότες ἦσαν〉, Diesen waren die Tiere des Planeten ähnlich, Těmto na planetě tvoři ti divní podobni byli, M f. 85v ἀλλά γε γνωμονικοὶ ἦσαν ὥσπερ βροτοὶ ἄνδρες. ἀλλά γε γνωμονικοὶ ἦσαν ὥσπερ βροτοὶ ἄνδρες. aber sie waren verständig wie sterbliche Menschen. ale rozumní byli tak jako smrtelní lidé.
Sim.:
(grc) γνωμονι] verbum potius pedestre(grc) βροτοὶ ἄνδρες] cf. Od. 5,197
Οὔδε τε μακροπόδεσσιν ἔσαν οἶκοι ἐΰτυκτοι, Οὐδέ τε μακροπόδεσσιν ἔσαν οἶκοι ἐΰτυκτοι, Doch die Kängurus hatten keine gut gebauten Häuser, Neměli klokani tito však domy, stavěné dobře.
Krit.:
(grc) οὐδέ deb.
ἀλλά γε οἵ περ ἔναιον ενὶ σπῆσιν γλαφυροῖσιν, ἀλλά γε οἵ περ ἔναιον ἐνὶ σπέσσιν γλαφυροῖσιν, sondern sie wohnten in gewölbten Höhlen, Avšak přebývali tam pouze v klenutých slujích,
Krit.:
(grc) ἐνὶ deb.(grc) σπέσσιν M a.c. (recte)
Sim.:
(grc) ἐνὶ σπῆσιν γλαφυροῖσιν] vide supra ad Astr. 8,232 et infra ad Astr. 18,10; forma σπῆσιν apud veteres non legitur, sed σπήεσσι, cf. LSJ 1996 s.v. σπέος
ὡς μὲν πρωτόγονοι φῶτες γαίηθιν εἴωθαν. ὡς μὲν πρωτόγονοι φῶτες Γαίηθι[ν] εἴωθαν. wie die erstgeborenen Menschen auf der Erde es zu tun pflegten. tak jako za dávných časů i na Zemi bydleli lidé.
Krit.:
(grc) γαίηθι deb.
Sim.:
(grc) γαίηθιν] imitatur noster tales formas Homericas quales Ἰλιόθι (Il. 8,561 et al.) vel Ἀβυδόθι (Il. 17,584), sed hae formae desinunt in -θι; -θιν delirat noster (cf. LSJ 1996 s.v. -θι)
Καὶ οἳ πῦρ γνῶσαν θερμοὺς χειμῶνι ἔχεσθαι, Καὶ οἳ πῦρ γνῶσαν θερμοὺς χειμῶνι ἔχεσθαι, Und sie hatten erkannten, dass das Feuer sie im Winter warm hält, Také znali již oheň by v zimě držel je v teple,
Hs.:
(grc) γ’ M post χειμῶνι
ἀλλά γε τοῖς βοτάνη βρώσις μὲν ἦν προβάτων ὥς. ἀλλά γε τοῖς βοτάνη βρῶσις μὲν ἦν προβάτων ὥς. doch ihre Nahrung waren Pflanzen wie von Schafen. ale jim potravou byly jen rostliny, jakožto ovcím.
Krit.:
(grc) βρῶσις deb.
Sim.:
(grc) προβάτων ὥς] cf. Il. 3,2 (ὄρινθες ὥς)
Οἵδε ποτῆτ’ εἶχον ζυμωθέντος γε γάλακτος, Οἵδε ποτῆτ’ εἶχον ζυμωθέντος γε γάλακτος, Sie hatten aber ein Getränk aus gegorener Milch, Naopak nápoj měli tam ze mléka vykvašeného,
Sim.:
(grc) ζυμωθέντος] verbum imprimis pedestre
τὴν μὲν ὡς οἶνον ἰδὲ ὡς βρύθον πίνον αἰεί. τὴν μὲν ὡς οἶνον ἰδὲ ὡς βρύθον πίνον αἰεί. das sie wie Wein und wie Bier immer tranken. který jak víno neb pivo tam stále tvoři ti pili,
Krit.:
(grc) βρῦτον (cf. Astr. 14,71) deb.
Sim.:
(grc) βρύθον]=βρῦτος/βρῦτον
Οὕτως μεθισθέες γὰρ ἔησαν ἤματα πάντα. Οὕτως μεθυσθέες γὰρ ἔησαν ἤματα πάντα. So waren sie denn alle Tage betrunken. takto opilí byli i pořád, po všechny časy.
Krit.:
(grc) μεθυσθέες deb.
Sim.:
(grc) ἤματα πάντα] vide supra ad Astr. 1,18
Θῆρες τοῖς γάλα δῶκαν ἐοικότες ἡμετέροισιν Θῆρες τοῖς γάλα δῶκαν ἐοικότες ἡμετέροισιν Die Milch gaben ihnen Tiere, ähnlich unseren Od zvířat mléko to měli, jež našim se rovnala ovcím, μήλοισιν, οὔπερ διάφορμον γνώριμον ἔσκεν. μήλοισιν, οὔπερ διάφορμον γνώριμον ἔσκεν. Schafen; es gab keinen erkennbaren Unterschied. aniž na první pohled v nich poznat bylo lze rozdíl.
Anm.:
(grc) διάφορμον] Statt διάφορον mit einem metri causa eingeschobenen μ. Κřesadlo macht mehrfach von dieser ungewöhnlichen Möglichkeit der Silbenlängung Gebrauch. Siehe Sacheinführung III.1.
T p. 103 Ἀλλά γε μακρόποδες ὀΐας αὐτὰς ετίμησαν Ἀλλά γε μακρόποδες ὄϊας αὐτὰς ἐτίμησαν Aber die Kängurus verehrten die Schafe selbst Avšak klokaní muži ty ovce samotné ctili,
Krit.:
(grc) ὄϊας M (recte)(grc) ἐτίμησαν deb.
καὶ φάσκον προβάτων πάντων θεῖον γένος εἶναι, καὶ φάσκον προβάτων πάντων θεῖον γένος εἶναι, und sagten, dass es ein göttliches Geschlecht aller Schafe gäbe, říkali ovčí rod že všechen právě je božský, ὣς μὲν δωτῆρές τοι ἔσαν οἴνοιο γάλακτος ὡς μὲν δωτῆρές τοι ἔσαν οἴνοιο γάλακτος da sie die Geber des Milchweines seien, neboť že dárcové jsou tamtoho mléčného vína,
Krit.:
(grc) ὡς deb.
καὶ τὸν μακρόποδες θεῖον πότον ὡς τετίμηκαν, καὶ τὸν μακρόποδες θεῖον ποτὸν ὡς τετίμηκαν, den die Kängurus wie ein göttliches Getränk verehrten, které ti klokanové též ctili božský co nápoj,
Krit.:
(grc) ποτὸν ὣς deb.
M f. 86r τέρψεος ὡς κρουνόν τε δ’ ἄκος πάντων γε κακῶν τε. τέρψεος ὡς κρουνόν τε δ’ ἄκος πάντων γε κακῶν τε. als Quelle der Freude und Heilmittel aller Übel. jakožto radosti zdroj a všehoj na všechny strasti. Τοὔνεκα λάτρευον μήλοισιν ἑλκοπόδεσσιν.(vt) Τοὔνεκα λάτρευον μήλοισιν ἑλκοπόδεσσιν.(vt) Daher dienten sie den schleppfüßigen Schafen. Proto velice ctili ty ovce vláčivých nohou.
Anm.:
(grc) ἑλκοπόδεσσιν] Das Beiwort erinnert an Homers Verbindung εἰλίποδες ἕλικας βοῦς (bspw. Il. 9,644). Die genaue Bedeutung der homerischen Adjektive ist umstritten (siehe https://lsj.gr/wiki/ἕλιξ [hier LSJ, A]), Křesadlo scheint in seiner nicht-belegten Form eine Vereindeutigung im Sinne von "schleppfüßig" anzustreben, wodurch man die Verwendung hier fast im Sinne einer alexandrinischen Fußnote verstehen kann.
Τοῖσιν οὐσίαι περ ἔσαν χαλεπαὶ διαγράξαι Τοῖσιν οὐσίαι περ ἔσαν χαλεπαὶ διαγράψαι Bei ihnen gab es schwer zu beschreibende Wesen, U nich též bytosti byly, jež těžce dají se popsat,
Krit.:
(grc) διαγράψαι deb.
Anm.:
(grc) 30-35: Beschreibung der „Schafswesen“.
οὔτινί γ’ οὐσίῃ μὲν ἐπιχθονίῃ ἐϋκυῖαι. οὔτινί γ’ οὐσίῃ μὲν ἐπιχθονίῃ ἐϊκυῖαι. die keinem irdischen Wesen glichen. neboť se nepodobaly snad pozemské bytosti žádné.
Krit.:
(grc) ἐϊκυῖαι deb.
Ταί περ ἔσαν σμικραὶ ὡς πενταετεῖς ἰδὲ παῖδες Ταί περ ἔσαν σμικραὶ ὡς πενταετεῖς ἰδὲ παῖδες Sie waren klein wie fünfjährige Kinder, Byly to bytosti malé, jak pětileté asi děti, ὀρθοβάτεις δύποδες καὶ ὡς τὰς χεῖρας ἔχουσαι ὀρθοβάτεις δίποδες καὶ ὡς τὰς χεῖρας ἔχουσαι aufrechtgehend, mit zwei Beinen und als Hände hatten sie vzpřímené, na dvou nohách a jakési měly i ruce,
Krit.:
(grc) δίποδες M (recte)
χήλας σὺν ὀνύχεσσί τε καὶ μέλαιναι χροῒ πρᾶσαι, χηλὰς σὺν ὀνύχεσσί τε καὶ μέλαιναι χροῒ πᾶσαι, Klauen mit Nägeln und waren alle schwarz an der Haut, pracky s dlouhými drápy a černou měli též kůži,
Krit.:
(grc) χηλὰς deb.(grc) πᾶσαι M (recte)
ἀλλά σφιν μὲν ἔσκε προβοσκίς ὡς ἐλέφασιν. ἀλλά σφιν μὲν ἔσκε προβοσκὶς ὡς ἐλέφασιν. aber sie hatten einen Rüssel wie Elefanten. ale měli též chobot tak jako pozemští sloni.
Krit.:
(grc) προβοσκὶς deb.
Sim.:
(grc) προβοσκίς] verbum pedestre, speciatim de „proboscide“ elephanti (cf. LSJ 1996 s.v. προβοσκίς I)
Τοὺς μὲν μακροπόδες θῆράς γ’ ὤμοισι φέροντο Τοὺς μὲν μακρόποδες θῆράς γ’ ὤμοισι φέροντο Die Kängurus trugen diese Tiere auf ihren Schultern Tato zvířata ale ti klokani nosili sami,
Krit.:
(grc) μακρόποδες M (recte)
καὶ θεραπεύοντες φάσκον σφε ἐπισκοπέοντας. καὶ θεραπεύοντες φάσκον σφε ἐπισκοπέοντας. und nannten sie in Verehrung ihre "Inspektoren". pořád sloužili jim a zvali je „inspektorové“. Οὔδε τ’ ἐπισκοπέοντες ἐπισκοπέειν τί γ’ ἔφαινον, Οὐδέ τ’ ἐπισκοπέοντες ἐπισκοπέειν τί γ’ ἔφαινον, Doch die Inspektoren schienen überhaupt nichts zu beaufsichtigen, Ale se nezdálo nám, že inspekce konají jaké,
Krit.:
(grc) οὐδέ deb.
ἀλλὰ πολὺ βλακικοὶ καὶ ἄχρηστοί γε πέλοντο ἀλλὰ πολὺ βλακικοὶ καὶ ἄχρηστοί γε πέλοντο sondern waren sehr dumme und nutzlose ale pitomí byli a k ničemu, jak se nám zdálo,
Sim.:
(grc) βλακικοί] verbum pedestre et comicum (cf. Ar. Av. 1323); veteres α produxerunt
δυσγενέες, οἳ πρὶν μὲν ἄνασσον μακροπόδεσσιν, δυσγενέες, οἳ πρὶν μὲν ἄνασσον μακροπόδεσσιν, Degenerierte, die zunächst über die Kängurus herrschten, degeneráti, co dříve snad oněm klokanům vládli, ἀλλά γε οἳ θεράπευον ἀεὶ μωρούς περ ἐόντας. ἀλλά γε οἳ θεράπευον ἀεὶ μωρούς περ ἐόντας. doch diese verehrten sie immer, auch wenn sie dumm waren. a ti jim sloužili dále, ač byli už úplně tupí.
Sim.:
(grc) μωρούς] apud Homerum non legitur, sed apud poetas tragicos et comicos, cf. e.g. S. Ant. 220
Ἀλλὰ δὲ πάντα γε ταῦτα μεμάθομεν ὕστερον αὐτοί. Ἀλλὰ δὲ πάντα γε ταῦτα μεμάθομεν ὕστερον αὐτοί. Aber all dies erfuhren wir später selbst. Avšak to všechno jsme sami tam zjistili teprve časem.
Hs.:
(grc) πάντα γε ταῦτα E: ταῦτά γε πάντα M
Πρῶτα δὲ μακρόποδες ἦλθον μελάνην ποτὶ νῆα Πρῶτα δὲ μακρόποδες ἦλθον μελάνην ποτὶ νῆα Zunächst gingen die Kängurus zu unserem schwarzen Schiff, Nejprve klokani oni tam k černé lodici přišli, M f. 86v πολλ’ ἀσπαζόμενοι καὶ ξείνια προσαιτοῦντες πόλλ’ ἀσπαζόμενοι καὶ ξείνια προσαιτοῦντες begrüßten uns vielfach und forderten Gastgeschenke mnoho nás pozdravovali a dary prosili od nás
Krit.:
(grc) πόλλ’ deb.
Anm.:
(grc) 44-47: Die „Großfüßler“ fordern Gastgeschenke, was Nemo als Sitte aller πρωτότυποι des Kosmos bezeichnet. Auch bei Homer gehört das Austauschen von Gastgeschenken zum guten Ton. Vgl. bes. Od. 9,229.267 (Odysseus will Polyphem testen, ob er ihm Gastgeschenke gebe)
(γλώσσῃ μακροπόδων· Φράντης μετέθηκε ἅπαντα), (γλώσσῃ μακροπόδων· Φράντης μετέθηκε ἅπαντα), (in der Sprache der Kängurus: Franta übersetze alles), (svojí klokaní řečí: však Franta přeložil všechno) οἷά γε πρωτοτύποις πᾶσιν γὰρ ἦθος ἔνεστιν οἷά γε πρωτοτύποις πᾶσιν γὰρ ἦθος ἔνεστιν wie es denn bei allen Primitiven Sitte ist tak, jak je primitivů snad v celém vesmíru zvykem,
Krit.:
(grc) πρωτοτύποις: -ότυποις E
σύμπαντος κόσμου Γαίῃ πλάνῃσί τε πᾶσι. σύμπαντος κόσμου Γαίῃ πλάνῃσί τε πᾶσι. auf der Erde und allen Planeten des gesamten Weltalls. jak tam na naší Zemi tak všechněch na oběžnicích. Τοῖς ἀνθρημάτιόν τι δεδώκαμεν, ὡς ἐπέοικεν, Τοῖς ἀθυρμάτιόν τι δεδώκαμεν, ὡς ἐπέοικεν, Wir schenkten ihnen irgendein kleines Spielzeug, wie es sich gehört, Těm jsme nějaké cetky též dali, jak bývá zvykem,
Anm.:
(grc) ἀνθρημάτιον] Dieses Wort ist im Griechischen nicht belegt. Der Übersetzung im Tschechischen nach zu urteilen („cetka“ ~ „Tand“) könnte Křesadlo ἀθύρματιον (Diminutiv von ἄθυρμα „Spielzeug“) gemeint haben.
ἀλλά γε τοὶ κάλεσαν ἡμᾶς οἴνοιο ὀνῆσαι. ἀλλά γε τοὶ κάλεσαν ἡμᾶς οἴνοιο ὀνῆσαι. doch sie luden uns ein, Wein zu genießen. oni pak pozvali nás tam s nimi okusit vína.
Sim.:
(grc) οἴνοιο ὀνῆσαι] cf. Od. 19,68 (δαιτὸς ὄνησο); sensu fruendi tamen apud veteres in medio
Hs.:
(grc) γ’ M post οἴνοιο
Βῆμεν ἴμεν σὺν τοῖσι ποτὶ γλαφυρὰς σπήλυγκας, Βῆμεν ἴμεν σὺν τοῖσι ποτὶ γλαφυρὰς σπήλυγγας, Wir gingen mit ihnen zu den gewölbten Höhlen, Vyšli tedy jsme s nimi tam k jejich klenutým slujím
Krit.:
(grc) σπήλυγγας deb.
Sim.:
(grc) ποτὶ γλαφυρὰς σπήλυγκας] variat formulam Homericam ἐν σπῆι γλαφυρῷ (Il. 18,402 et al.) vel ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι (Od. 1,15 et al.); de forma σπῆλυγξ pro Homerico σπέος cf. Theoc. 16,53; A.R. 2,568, sed noster σπήλυγκας scribit (σπήλυγγας debuit) fortasse verbo Latino „speluncae“ deceptus
τῇσι δε μακρόποδες ναῖον καὶ μῆλα φύλασσον, τῇσι δὲ μακρόποδες ναῖον καὶ μῆλα φύλασσον, in denen die Kängurus wohnten und ihre Schafe hüteten, ve kterých klokani žijí a odkud pasou své ovce.
Krit.:
(grc) δὲ deb.
T p. 104 οὔδ’ ἄρ’ ἄνευ ὅπλων, ἐμπειρ[ε]ίη δ’ ἐδίδαξν. οὐδ’ ἄρ’ ἄνευ ὅπλων, ἐμπειρ[ε]ίη δ’ ἐδίδαξεν. jedoch nicht ohne Waffen, die Erfahrung hatte uns gelehrt. nikoli bez zbraní, neb zkušenost poučila nás.
Krit.:
(grc) οὐδ’ deb.(grc) ἐδίδαξεν M (recte)
Sim.:
(grc) 52-54: = Astr. 3,16‒18
Πάντες μὲν ἔχομεν κάψῃσιν ἀμύμονα ὅπλα, Πάντες μὲν ἔχομεν κάψῃσιν ἀμύμονα ὅπλα, Alle hatten wir untadelige Waffen in unseren Taschen, Všichni měli jsme v kapsách svých ukryty bezvadné zbraně,
Hs.:
(grc) μὲν E: γὰρ M
οἷά τε συγγραφέες σαῖ-φαῖ φείσρους καλέουσιν. οἷά τε συγγραφέες σαῖ-φαῖ φείσρους καλέουσιν. welche die Sci-Fi-Autoren Phaser nennen. které spisovatelé sci-fi zvou ve spisech fejzry. Ἀλλὰ δ’ ἐπεὶ ἵκομεν μὲν ἐνὶ σπέσσιν γλαφυροῖσιν, Ἀλλὰ δ’ ἐπεὶ ἵκομεν μὲν ἐνὶ σπέσσιν γλαφυροῖσιν, Doch als wir in die gewölbten Höhlen kamen, Ale když přišli jsme tam do oněch klenutých slují
Sim.:
(grc) ἐνὶ σπέσσιν γλαφυροῖσιν] vide supra ad Astr. 8,232
Anm.:
(grc) Statt der Konstruktion ἐνί + Dativ würde man hier eher einen präpositionalen Richtungsakkusativ wie in 50 erwarten.
ἑξῆς ἑζόμενοι πίνομεν ζεζυμωμένον οἶνον ἑξῆς ἑζόμενοι πίνομεν ζεζυμωμένον οἶνον tranken wir sitzend der Reihe nach gegärten Wein po řadě usednuvše jsme kvasné pili tam víno. σὺν τοῖς μακροπόδεσσι· φιλοξεινοί τοι ἔεσκον. σὺν τοῖς μακροπόδεσσι· φιλόξεινοί τοι ἔεσκον. mit den Kängurus zusammen. Sie waren gastfreundlich. Spolu s klokany těmi, neb pohostinní k nám byli.
Krit.:
(grc) φιλόξεινοί M (recte)
Hs.:
(grc) τοι E: περ M
Καί τε βάδην οἶνος θυμὸν ἕλε τέρψεος ἄρχων Καί τε βάδην οἶνος θυμὸν ἕλε τέρψεος ἄρχων Und schrittweise ergriff der freudebeginnende Wein das Herz Pomalu víno se srdce nám zmocnilo, radostí dárce,
Anm.:
(grc) 58f.: Über die berauschende Wirkung des Weins vgl. Od. 21,293‒304.
ἠὲ φιλοφροσύνη θῆρας καὶ ἄνδρας ἅπαντας. ἠ〈δ〉ὲ φιλοφροσύνη θῆρας καὶ ἄνδρας ἅπαντας. und Ausgelassenheit erfasste die Tiere und alle Männer. jakož i přátelské mysli, těch zvířat, jakož i mužů.
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
M f. 87r Νῦν μὲν μακροπόδων ἄρχων ἦρξεν ἐπιζητεῖν Νῦν μὲν μακροπόδων ἄρχων ἦρξεν ἐπιζητεῖν Nun begann der Herrscher der Kängurus uns auszufragen Nyní se klokanů vládce nás různě započal tázat
Anm.:
(grc) ἐπιζήτειν] Hier wie an vielen anderen Stellen bei Křesadlo bewirkt ζ keine Positionslänge. Siehe Sacheinführung IV.
(ταῦτά γε Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε ἅπαντα) (ταῦτά γε Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε ἅπαντα) (Franta, der Dolmetscher, übersetzte dies alles): – ale tlumočník Franta ty všechny přeložil řeči.
Hs.:
(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
»Ὦ ξεῖνοί τινές ἐστε οἱ οὐρανόθεν κατάβαντες; »Ὦ ξεῖνοι, τίνες ἐστὲ οἱ οὐρανόθεν καταβάντες; „Fremde, die ihr vom Himmel herabgekommen seid, wer seid ihr? „Cizinci, kteřípak jste, co s nebe jste sestoupli na zem?
Krit.:
(grc) ξεῖνοι τίνες ἐστέ deb.(grc) καταβάντες deb.
Sim.:
(grc) ὦ ξεῖνοι, τίνες ἐστέ] vide supra ad Astr. 2,132(grc) οὐρανόθεν καταβάντες] cf. Il. 11,184 (οὐρανόθεν καταβάς) et al.
Ἠὲ θεοὶ μάκαροι ἢ καὶ βροτοὶ ἠΰτε ἡμεῖς; Ἠὲ θεοὶ μάκαροι ἢ καὶ βροτοὶ ἠΰτε ἡμεῖς; Seid ihr selige Götter oder auch Sterbliche wie wir? Zdaliž jste blažení bozi, či smrtelní, jako my pouze?
Hs.:
(grc) ἡμεῖς E: γ’ ἄμμες M
εἴδε θεοὶ μάκαροι, μυστήρια οἴδατε πάντα, Εἰ δὲ θεοὶ μάκαροι, μυστήρια οἴδατε πάντα, Wenn ihr selige Götter seid, dann kennt ihr alle Geheimnisse, Jestli jste blažení bozi, to všechna tajemství znáte,
Krit.:
(grc) εἰ δὲ M (recte)
Sim.:
(grc) οἴδατε] de forma cf. AP 12,81,2 (Mel.)
Hs.:
(grc) γ’ M ante οἴδατε
ἀλλ’ εἰ καὶ θνητοί, αἰέν γε σοφώτεροι ἡμῶν, ἀλλ’ εἰ καὶ θνητοί, αἰέν γε σοφώτεροι ἡμῶν, doch wenn ihr auch Sterbliche seid, seid ihr sicherlich weiser als wir, ale i smrtelní jsouce přec nad nás jste moudřejší jistě,
Anm.:
(grc) αἰέν] Křesadlo scheint hier αἰέν im Sinne von "sicherlich" zu verstehen (vgl. tsch. "jistě")
ὡς νῦν οὐρανόθεν καταβήσατε νηῒ μελαίνῃ. ὡς νῦν οὐρανόθεν καταβήσατε νηῒ μελαίνῃ. weil ihr jetzt mit einem schwarzen Schiff vom Himmel herabgekommen seid. neboť jste sestoupli nyní k nám s nebe na černé lodi. Ἀλλά γέ μοι ἄλλοις τέ γ’ ἐνίσπετε μυστικὰ ἔργα Ἀλλά γέ μοι ἄλλοις τέ γ’ ἐνίσπετε μυστικὰ ἔργα Doch verkündet mir und den anderen die geheimnisvollen Taten Ale mně povězte nyní, i druhým, tajemné činy
Sim.:
(grc) ἐνίσπετε] Homerus in plurali tantum forma ἔσπετε (Il. 2,484 et al.) utitur, sed in singulari etiam ἔνισπε vel ἐνίσπες legitur (Il. 11,186)
οὐρανοναυτάων καὶ μήλου ζωοδοτῆρος.(vt) οὐρανοναυτάων καὶ μήλου ζωοδοτῆρος.(vt) der Himmelsfahrer und des lebensspendenden Schafes. plavců nebeských plání a ovce životodárné.
Sim.:
(grc) οὐρανοναυτάων] nl.
Ἡμῖν μακροπόδεσσιν ἔην μάντευμα παλαιόν, Ἡμῖν μακροπόδεσσιν ἔην μάντευμα παλαιόν, Wir Kängurus hatten eine alte Weissagung, My totiž, klokaní muži, tu máme proroství dávné, ὡς μετὰ μήλοισι εἴη εἳς θαυμασίος θῆρ, ὡς μετὰ μήλοισι εἴη εἷς θαυμάσιος θήρ, dass es unter den Schafen ein einziges wundersames Tier gebe, že někde uprostřed ovcí je jedno zázračné zvíře,
Krit.:
(grc) εἷς θαυμάσιος deb.(grc) θὴρ M (recte)
Hs.:
(grc) μήλοισι E: -σιν M
Anm.:
(grc) θαυμάσιος θήρ] Man beachte die Alliteration mit dem markanten Monosyllabum am Versschluss. Vgl. Sacheinführung IV.
ἐν τῷ κόσμος ἅπας ἀρχήν τε λόγον τε ἔχοιτο. ἐν τῷ κόσμος ἅπας ἀρχήν τε λόγον τε ἔχοιτο. in dem der ganze Kosmos seinen Anfang und seinen Sinn habe. ve kterém veškerý vesmír má počátek svůj a i důvod.
Hs.:
(grc) γ’ M ante ἔχοιτο
Τοὔνεκα λατρέομεν μήλων ὡς τῶν θεράποντες Τοὔνεκα λατρέομεν μήλων ὡς τῶν θεράποντες Daher dienen wir als Pfleger und Wächter Proto se klaníme ovcím a vždy se staráme o ně καὶ φύλακες. Μακρός γε φόβος μήλου θανάτοιο καὶ φύλακες. Μακρός γε φόβος μήλου θανάτοιο der Schafe. Eine große Furcht besteht vor dem Tod des Schafes jako strážcové jejich. Strach máme, že mohla by zemřít M f. 87v πάντος καὶ κόσμου· ἕνεκεν τῶν μῆλα σεβοῦμεν παντὸς καὶ κόσμου· ἕνεκεν τῶν μῆλα σεβοῦμεν und des ganzen Kosmos. Deshalb verehren wir die Schafe a s ní celý i vesmír a proto se klaníme ovcím
Krit.:
(grc) παντὸς deb.
πάντα δ’ ἴσως· οὐ γὰρ γνώμην ἔχομεν περὶ μήλου πάντα δ’ ἴσως· οὐ γὰρ γνώμην ἔχομεν περὶ μήλου alle auf gleiche Weise. Denn wir haben kein Wissen über dieses Schaf, všechněm na stejný způsob, neb o ovci nemáme znalost, τούτου κοσμοφόρου, ὡς πάντα δέον θεραπεύειν. τούτου κοσμοφόρου, ὡς πάντα δέον θεραπεύειν. das den Kosmos trägt, so dass wir jedes als Gott verehren müssen. která že nese ten vesmír. Tak třeba je sloužiti všechněm. Ἀλλά γε τις ἦλθεν θεὸς ἄλλος ἠὲ βροτός τις Ἀλλά γέ τις ἦλθεν θεὸς ἄλλος ἠὲ βροτός τις Aber ein anderer Gott oder Sterblicher kam Ale jakýsi přišel bůh jiný, nebo snad člověk
Krit.:
(grc) γέ τις deb.
Hs.:
(grc) θεὸς ἄλλος E: ἄλλος θεὸς M a.c.(grc) βροτός τις E: βροτός τε M
οὐρανόθεν κατάβας ὡς ὑμεῖς εἴκελος ὕμμι οὐρανόθεν καταβὰς ὡς ὑμεῖς εἴκελος ὔμμι vom Himmel herab wie ihr, euch ähnlich, také sestoupiv s nebe jak vy, vám podobný také
Krit.:
(grc) καταβὰς deb.(grc) ὔμμι deb.
ἄρτι· ὃ μῆλον ἔνεγκε, λίπεν δέ ἑ εἰν ὀΐεσσιν ἄρτι· ὃ μῆλον ἔνεγκε, λίπεν δέ ἑ εἰν ὀΐεσσιν vor kurzem. Dieser brachte ein Schaf und ließ es unter unseren Schafen zurück dříve. A ovci přines a nechal ji uprostřed ovcí T p. 105 τῇσιν ἡμετέρῃς τε πάλιν πτάτ’ ἐς αἰθέρα δῖαν. τῇσιν ἡμετέρῃς τε πάλιν πτάτ’ ἐς αἰθέρα δῖαν. und flog wieder in den leuchtenden Äther. našich, a sám pak opět se vznesl v průzračné nebe.
Sim.:
(grc) ἐς αἰθέρα δῖαν] iunctura Hom., vid. Od. 19,540
Τοῦτό γε μῆλον ἐγὼν οἴομαι αὐτεντικὸν εἶναι Τοῦτό γε μῆλον ἐγὼν οἴομαι αὐθεντικὸν εἶναι Dies, meine ich, ist das echte Schaf, O této ovci si myslím, že asi bude ta pravá,
Krit.:
(grc) αὐθεντικὸν deb.
μυστικὰ κοσμόφορον καὶ ἄξιον ἠϋσεβείης. μυστικὰ κοσμοφόρον καὶ ἄξιον ἠϋσεβείης. der auf geheimnisvolle Weise den Kosmos trägt und der Verehrung würdig ist. tajemně nesoucí vesmír a vší že úcty je hodná,
Krit.:
(grc) κοσμοφόρον deb.
Ἀλλ’ οὐκ οἴδαμεν ἄμμες ὄϊν καὶ ἥτις ἣ εἴη.« Ἀλλ’ οὐκ οἴδαμεν ἄμμες ὄϊν καὶ ἥτις ἣ εἴη.« Aber wir wissen nicht das Schaf und, welches es ist.“ avšak neznáme teď tu ovci, která by byla.“ Ὥς φάτ’ ἄναξ θηρῶν καὶ Φράντα τὸ ῥῆμ’ ἀπότρεψεν. Ὥς φάτ’ ἄναξ θηρῶν καὶ Φράντα τὸ ῥῆμ’ ἀπότρεψεν. So sprach der Herr der Tiere und Franta übertrug das Gesagte. Tak pravil zvířat vládce a Franta řeč přeložil jeho.
Anm.:
(grc) ἀπότρεψεν] Die Vokabel ist im Sinn von "übersetzen" auch in der Astronautilia ungewöhnlich. Křesadlo verwendet sonst μεταφρήζειν und μετατίθημι.
Ἡμῖν πυθομένοισι μὲν ὄρνυτο θυμὸς ἀγήνωρ Ἡμῖν πυθομένοισι μὲν ὄρνυτο θυμὸς ἀγήνωρ Als wir dies erfuhren, erhob sich unser stolzes Herz, Nám pak poslouchajícím se statečné vzbouřilo srdce
Hs.:
(grc) πυθομένοισι E: λισσομένοισι M
γνωσάντων Μανδὺν καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν. γνωσάντων Μανδὺν καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν. da wir Mandys und das kosmosbetrachtende Schaf erkannten. Mandyse poznavším a ovci, jež sleduje vesmír. Αὐτίκα τῷ κοράμῳ μορφῆς ζητήματ’ ἔθηκα Αὐτίκα τῷ κοράνῳ μορφῆς ζητήματ’ ἔθηκα Sofort stellte ich dem Herrscher Fragen nach dem Aussehen Ihned jsem náčelníka se na jeho podobu zeptal,
Krit.:
(grc) κοράνῳ (= κοιράνῳ) deb.
ἀνδρὸς κοσμοπορευτῆρος, ὃς μῆλον ἔνεγκεν, ἀνδρὸς κοσμοπορευτῆρος, ὃς μῆλον ἔνεγκεν, des kosmosbefahrenden Mannes, der das Schaf brachte. onoho hvězdoplavce, jenž k nim tu ovci byl přines, M f. 88r αὐτὰρ μακροπόδων ἄρχων μοι ἀμείβετο μύθῳ· αὐτὰρ μακροπόδων ἄρχων μοι ἀμείβετο μύθῳ· Doch der Herrscher der Kängurus erwiderte mir mit der Rede: ale klokanů vládce mi v odpověď promlouval slova:
Sim.:
(grc) ἀμείβετο μύθῳ] vide supra ad Astr. 8,279
Hs.:
(grc) ἄρχων E: ὧναξ M a.c.
»Κυφὸς ἔην, χωλὸς δ’ ἕτερον πόδα, τῷδέ τε κρᾶτον »Κυφὸς ἔην, χωλὸς δ’ ἕτερον πόδα, τῷ δέ τε κρᾶτον „Er war krumm und an einem Fuße lahm. Und er hatte „Hrbatý byl a kulhal a jeho také i hlava
Krit.:
(grc) τῷ δέ deb.
Sim.:
(grc) 90-93: = Astr. 1,135‒138
λίσσον καὶ στροβιλώδες ἔην, αὐτὰρ δέτε ῥῖνα λισσὸν καὶ στροβιλῶδες ἔην, αὐτὰρ δέ τε ῥῖνα einen kahlen und kegelförmigen Kopf, aber er hatte lysá a šišatá byla a co se dotýče nosu,
Krit.:
(grc) λισσὸν deb.(grc) στροβιλῶδες deb.(grc) δέ τε deb.
πάμμεγαν αὐτὸς ἔχεσκε ἕως σύκιον ῥοδοέντα, πάμμεγαν αὐτὸς ἔχεσκε ἕως συκίον ῥοδόεντα, selbst eine ganz große Nase wie eine rötliche Feige. tento obrovský měl a p〈o〉dobný rudému fíku,
Krit.:
(grc) συκίον ῥοδόεντα deb.
τὼ δέ οἱ ὀφθαλμὼ σφαίρῃς μεγάλῃσιν ἐΰκτη.« τὼ δέ οἱ ὀφθαλμὼ σφαίρῃς μεγάλῃσιν ἐΐκτην.« Seine zwei Augen ähnelten großen Bällen.“ jeho pak obě oči se velkým rovnaly míčům.“
Krit.:
(grc) ἐΐκτην deb.
Hs.:
(grc) μεγάλῃσιν E: μακρῇσιν M a.c.
Ὥς φάτο μακροπόδων ἄρχων καὶ ἐγὼν ἐνόησα Ὥς φάτο μακροπόδων ἄρχων καὶ ἐγὼν ἐνόησα So sprach der Herrscher der Kängurus und ich erkannte Tak pravil klokanů král a já jsem rozpoznal ihned Μανδὺν ἔχθιστον πάντων εἰν ἄστεϊ φωτῶν, Μανδὺν ἔχθιστον πάντων εἰν ἄστεϊ φωτῶν, Mandys, den feindlichsten aller Männer in der Stadt, Mandyse přeohyzdného tam ze všech ve městě mužů,
Sim.:
(grc) ~ Astr. 1,140
οἵτινες εἰς φυλακὴν ἦλθον ὀΐος ἐνορώσης. οἵτινες εἰς φυλακὴν ἦλθον ὄϊος ἐνορώσης. die zur Bewachung des betrachtenden Schafes gekommen waren. kteří kdy na hlídku přišli té ovce, jež sleduje vesmír.
Krit.:
(grc) ὄϊος M (recte)
Sim.:
(grc) = Astr. 1,141
Αὐτίκα με φροντὶς ἕλε καὶ τρόμος, ὡς ἐνόησα Αὐτίκα με φροντὶς ἕλε καὶ τρόμος, ὡς ἐνόησα Sofort ergriff mich Sorge und Zittern, da ich erkannte, Ihned mne chopila starost a úděs, neboť jsem poznal ἔγγυστον δ’ εἶναι τῆς βαλβίδος ἀστροπορείης, ἔγγιστον δ’ εἶναι τῆς βαλβίδος ἀστροπορείης, dass es sehr nah zum Ziel unserer Reise durch die Sterne war, cíl že kosmické cesty se velice připlížil nyní,
Krit.:
(grc) ἔγγιστον deb.
Sim.:
(grc) βαλβίδος] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. Opp. C. 1,513; veteres iota produxerunt (βαλβῖδος)
ὡς γὰρ ἐκεῖ μὲν ἔσκεν ὀῒς ἡ κοσμοθεωρῶν ὡς γὰρ ἐκεῖ μὲν ἔσκεν ὄϊς ὁ κοσμοθεωρῶν weil das kosmosbetrachtende Schaf an Ort und Stelle neboť na místě tady je ovce, jež sleduje vesmír.
Krit.:
(grc) ὄϊς M (recte)(grc) ἡ] ὁ ?
ταύτῳ τῷ πλάνῃ, ἀλλ’ ἥτις, οὐκ ἐνόησα τούτῳ τῷ πλάνῃ, ἀλλ’ ἥτις, οὐκ ἐνόησα auf diesem Planeten war. Doch ich wusste nicht, welches es war na této planetě samé, leč nevím, která by byla,
Krit.:
(grc) τούτῳ deb.
οὔδ’ ἄρα μακροπόδων μοῦνός τις οὔδε καὶ ἀνδρῶν. οὐδ’ ἄρα μακροπόδων μοῦνός τις οὐδὲ καὶ ἀνδρῶν. und auch nicht einer von den Kängurus und den Männern wusste es. ani z kolkanů žádný a žádný z ostatních mužů.
Krit.:
(grc) οὐδ’ deb.(grc) οὐδὲ deb.
Μῆλον μὲν τὸ γὰρ ἔσκεν ἕως καὶ ἄλλα ἔασιν. Μῆλον μὲν τὸ γὰρ ἔσκεν ἕως καὶ ἄλλα ἔασιν. Denn das Schaf war so, wie die anderen Schafe sind. Byla totiž to ovce, tak jako ovce jsou jiné. Πανταχόθεν πάντης πολὰ πώεα ἴκετο μήλων· Πανταχόθεν πάντη[ς] πολὰ πώεα ἵκετο μήλων· Von allen Seiten kamen überall viele Herden von Schafen. Všude na všech tam stranách však stáda chodila ovcí
Krit.:
(grc) πάντη deb.(grc) ἵκετο deb.
Οὕτως οὔτις πρῆξις ἐφαίνετο τοῦ περὶ μήλου, Οὕτως οὔτις πρῆξις ἐφαίνετο τοῦ περὶ μήλου, So erschien keine Handlungsmöglichkeit bezüglich dieses Schafes, a tak žádná nám možnost se nezdála v příčině ovce.
Sim.:
(grc) οὕτως οὔτις πρῆξις ἐφαίνετο τοῦ περὶ μήλου] vide supra ad Astr. 1,36
Hs.:
(grc) τοῦ περὶ μήλου E: μηλοζητοῦσιν M a.c.
M f. 88v ἀλλά γε μακροπόδων κόραμος ἔπος ἄμμιν ἔειπεν ἀλλά γε μακροπόδων κόρανος ἔπος ἄμμιν ἔειπεν aber der Herrscher der Kängurus sagte uns ein Wort, Ale nám klokanů vládce zas jiné pověděl slovo,
Krit.:
(grc) κόρανος (= κοίρανος) deb.
τὸν Μανδὺν σημῆναι ἑοὶ πρὶν νῆ’ ἐπιβῆναι τὸν Μανδὺν σημῆναι ἑοὶ πρὶν νῆ’ ἐπιβῆναι dass Mandys signalisiert habe, bevor er sein Schiff betrat, že totiž Mandys jim gesty, než na svou lodici vstoupil
Krit.:
(grc) ἑοῖ deb.
ἂψ ἀπονοστηθήσεσθαι μέλλῳ ενὶ καιρῷ. ἂψ ἀπονοστηθήσεσθαι μέλλῳ ἐνὶ καιρῷ. dass er in naher Zukunft wieder zurückkehren werde. najevo dával, že přijde zas nazpět v dohledném čase.
Krit.:
(grc) ἐνὶ deb.
Sim.:
(grc) ἂψ ἀπονοστηθήσεσθαι] vide supra ad Astr. 3,245
Hs.:
(grc) γ’ M post μέλλῳ
T p. 106 Ἔνθεν ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος ἑτάρων περὶ βουλῆς, Ἔνθεν ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος ἑτάρων περὶ βουλῆς, Da machte ich eine Versammlung der Gefährten über ihren Rat Tu pak svolal jsem schůzi a zvědav druhů svých radu,
Sim.:
(grc) ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος] vide supra ad Astr. 2,279
κέκρικα γ’ αὖθι μένειν καὶ Μανδὺν φῶτα δέχεσθαι. κέκρικά γ’ αὖθι μένειν καὶ Μανδὺν φῶτα δέχεσθαι. und beschloss dann hier zu bleiben und auf denn Mann Mandys zu warten. rozhod jsem na místě zůstat a Mandyse vyčkati příchod.
Krit.:
(grc) κέκρικά γ’ deb.
Οὐ γὰρ λάθρα δύναιτ’ ἦλθειν εἰν νηῒ μλεαίνῃ Οὐ γὰρ λάθρα δύναιτ’ ἐλθεῖν εἰν νηῒ μλεαίνῃ Denn er könnte wohl nicht heimlich in seinem schwarzen Schiff Tajně nemohl přijít tu na své lodici černé
Krit.:
(grc) ἐλθεῖν deb.
εἰς πλάνην· κόναβός γε βαρὺς και πῦρ προλέγοιτο. εἰς πλάνην· κόναβός γε βαρὺς και πῦρ προλέγοιτο. auf den Planeten kommen: Tiefes Getöse und Feuer würden ihn ankündigen. zpátky, neb hlasitý hluk a oheň by prozradil přílet. Τοὔνεκα μεν μένεμεν εἰν θηρσὶν μακροπόδεσσιν Τοὔνεκα μεν μένομεν εἰν θηρσὶν μακροπόδεσσιν Deshalb blieben wir unter den Känguru-Tieren, Odtud jsme zůstali tedy tam mezi klokany těmi,
Krit.:
(grc) μένομεν deb.
Anm.:
(grc) 112-115: Nemo und die Mannschaft genießen die landwirtschaftlichen Produkte der Einheimischen: Milchwein, Schafskäse und Kastanien ähnliche Nüsse. Vgl. Od. 4,88.
μέθυ ποταζόμενοι ζεζυμωμένον ἔκ γε γάλακτος μέθυ ποταζόμενοι ζεζυμωμένον ἔκ γε γάλακτος tranken den aus Milch gegärten Wein pili jsme kvašené víno, co z mléka dělili sobě, καὶ ἔδομεν τῦρον ὀΐον, τὸν ἐτεύξαμεν αὐτοί, καὶ ἔδομεν τυρὸν ὄϊον, τὸν ἐτεύξαμεν αὐτοί, und aßen Schafskäse, den wir selbst gemacht hatten, ovčí jedli jsme sýr, jenž sami jsme připravili si
Krit.:
(grc) τυρὸν ὄϊον deb.
ἠέ τινας καρύας τοῖς καστῆνοις ἐϋκυίας ἠ〈δ〉έ τινας καρύας τοῖς καστήνοις ἐϊκυίας oder irgendwelche Nüsse, die Kastanien ähnlich waren a také ořechy jakés, co kaštanům podobné byly,
Krit.:
(grc) ἠδέ deb.(grc) καστήνοις ἐϊκυίας deb.
(οὐ γὰρ μαρκόποδες θῆρες βρώμην τιν’ ἔχουσιν (οὐ γὰρ μαρκόποδες θῆρες βρώμην τιν’ ἔχουσιν (denn die Kängurus haben keine passende Nahrung für (neboť klokani tito tam neměli potravu žádnou ἀνδράσιν ἁρμοδίην χόρτον βοτάνην τε ἔδουσιν) ἀνδράσιν ἁρμοδίην, χόρτον βοτάνην τε ἔδουσιν) Männer, sie essen Gras und Pflanzen). jaká by svědčila lidem, leč jedli trávu a listy.) Οὕτως οἰνοποτάζοντες μένομεν Κακόμανδυν(vt) Οὕτως οἰνοποτάζοντες μένομεν Κακόμανδυν(vt) So erwarteten wir weintrinkend den Unheils-Mandys Takto popíjejíce jsme čekali Mandyse zlého.
Sim.:
(grc) Κακόμανδυν] cf. compositum Homericum Κακοΐλιος (Od. 19,260.597; 23,19)
Hs.:
(grc) Κακόμανδυν E: Μανδὺν ἀπονεισθαι M a.c.
Anm.:
(grc) Κακόμανδυν] Eine Übertragung des homerischen Κακοΐλιος ("Unglücks-Ilios") auf den Antagonisten Mandys. Penelope gebraucht die Verfluchung mehrfach dem noch unerkannten Odysseus (Od. 19,260.597) und einmal Eurykleia gegenüber (Od. 23,19). Ilios gilt ihr als Unglück, da der Krieg sie von Odysseus getrennt hat. In der Astronautilia ist es Mandys, der Nemo von seiner Heimat fortgeführt hat.
καὶ σκοπιὰς θέμενοι μακρῶν ὀρέων σπιλάδεσσιν καὶ σκοπιὰς θέμενοι μακρῶν ὀρέων σπιλάδεσσιν und stellten Wachen auf den Klippen der großen Berge Postavili jsme i hlídky tam na hor útesy příkré ἡμῶν ἢ καὶ μακροπόδων· ἐπίκειτο δ’ ἀνάγκη. ἡμῶν ἢ καὶ μακροπόδων· ἐπίκειτο δ’ ἀνάγκη. entweder von uns oder den Kängurus auf. Denn die Notwendigkeit drängte uns. z našich i ze klokanů, neb nutnost nás nutila k tomu.
Sim.:
(grc) ἐπίκειτο ἀνάγκη] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ δ’ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη). Vide etiam 185; Astr. 11,114; Astr. 12,76; Astr. 14,163.189; Astr. 23,81; Astr. 24,99
M f. 89r Οὕτως μὲν μένεμεν δέκα καὶ πίσυρ’ ἤματα πάντα Οὕτως μὲν μένομεν δέκα καὶ πίσυρ’ ἤματα πάντα So warteten wir vierzehn volle Tage Takto jsme čekali tam po celé dlouhé dva týdny
Krit.:
(grc) μένομεν deb.
(μέτρῳ ἐπιχθονίῳ· πλάνῃ γε βραχίονα ἦεν). (μέτρῳ ἐπιχθονίῳ· πλάνῃ γε βραχίονα ἦεν). (nach Erdenmaß: auf dem Planeten waren sie kürzer). (ovšem pozemské míry; neb místní byly tam kratší). Ἀλλά γ’ ἐπεὶ δεκάπεμπτος ενὶ χθονὶ φαίνετο ἤμαρ, Ἀλλά γ’ ἐπεὶ δεκάπεμπτος ἐνὶ χθονὶ φαίνετο ἦμαρ, Aber als der fünfzehnte Tag auf dem Land erschien, Avšak když patnáctý den se na Zemi vzdálené zjevil,
Krit.:
(grc) ἐνὶ M (recte)(grc) ἦμαρ deb.
πλοῖον κοσμοπόρον μὲν ἐλεύσομεν ἄγχι πελάζειν. πλοῖον κοσμοπόρον μὲν ἐλεύσ〈σ〉ομεν ἄγχι πελάζειν. sahen wir ein kosmosdurchfahrendes Schiff nahe herankommen. zřeli jsme kosmickou loď jak blízko od nás se plaví.
Krit.:
(grc) ἐλεύσσομεν deb.
Μικρὸν μὲν σκάφος ἦν μούνου δ’ ἀνδρὸς ἐπιβῆναι, Μικρὸν μὲν σκάφος ἦν μούνου δ’ ἀνδρὸς ἐπιβῆναι, Es war ein kleines Schiff, für nur einen Mann zu betreten, Malý byl to jen skif, jen jednoho pojmout moh muže, ἀλλά γε ῥηΐδιον ἰδὲ καὶ ταχὺ κοσμοπορεύειν. ἀλλά γε ῥηΐδιον ἰδὲ καὶ ταχὺ κοσμοπορεύειν. aber es war leicht und auch schnell im Durchfahren des Kosmos. ale k řízení snadný a rychlý v kosmické plavbě. Αὐτίκα νηῦς χέρσονδε πέσεν καὶ ἔμπεδ’ ἔτυκτο, Αὐτίκα νηῦς χέρσονδε πέσεν καὶ ἔμπεδ’ ἔτυκτο, Augenblicklich fiel das Schiff auf festen Boden und stand fest; Ihned loď dopadla na pláň a ve svém ustala běhu, ἔχθιστος Μανδύς γ’ ἀνέδυ θύρηφι καὶ αὐτός. ἔχθιστος Μανδύς γ’ ἀνέδυ θύρηφι καὶ αὐτός. der äußerst verhasste Mandys stieg in der Tat auch selbst aus der Tür. navýsost ohyzdný Mandys se sám pak vynořil z dveří; Ἡμῖν λευσομένοις γήθησεν θυμὸς ἀγήνωρ. Ἡμῖν λευσσομένοις γήθησεν θυμὸς ἀγήνωρ. Als wir ihn sahen, freute sich unser stolzes Herz. nám, jak jsme hleděli na něj se radost zmocnila srdce,
Krit.:
(grc) λευσσομένοις deb. (cf. λευσσόμενοις M)
Βῆ δ’ ἴμεν πρὸς ὄϊας, ἕλε μίην οὐλοκάρηνον Βῆ δ’ ἴμεν πρὸς ὄϊας, ἕλε μίην οὐλοκάρηνον Er ging zu den Schafen, nahm ein krausköpfiges Vyšel naproti ovcím, vzal jednu s vlnitou hlavou,
Sim.:
(grc) οὐλοκάρηνον] clausula Hom., vid. Od. 19,246
Anm.:
(grc) 130-135: Mandys missbraucht das Schaf. Die größte Überraschung an dieser Stelle besteht darin, dass er offensichtlich aus sexueller Begierde zum Schafsdieb geworden ist. Im weiteren Sinn steht dies aber wohl auch für seine Machtversessenheit und Perversität. Vgl. Astr. 22,79f. Die Szene ist freilich weiterhin Teil von Křesadlos böser Invektive gegen seinen Kritiker. Daher ist der Autor hier in der Schilderung wesentlich drastischer als in den anderen Sexsszenen.
καὶ πόδας οἱ μὲν ὀπισθίονας κρηπῖφιν ἔπηξεν καὶ πόδας οἱ μὲν ὀπισθίονας κρηπῖφιν ἔπηξεν und steckte ihm die Hinterbeine in seine Stiefel její pak zadní nohy si do svých holínek vstrčil, καὶ θυλάκους καταδὺς Μανδύς γ’ αὐτὰς ἐπὶ κρηπὰς καὶ θυλάκους καταδὺς Μανδύς γ’ αὐτὰς ἐπὶ κρηπὰς und als Mandys die Hose bis zu seinen Stiefeln ausgezogen hatte, poté si kalhoty stáhnuv ten Mandys k samým až botám,
Krit.:
(grc) ἐπὶ: ε- E
ἧρξε δὲ πορνεύειν προβάτῳ σὺν θαῦμα ἴδεσθαι. ἦρξε δὲ πορνεύειν προβάτῳ σὺν θαῦμα ἰδέσθαι. begann er mit dem Tier Unzucht zu treiben, ein Wunder zu schauen. počal tu s ovečkou smilnit, což velký byl na podiv pohled.
Krit.:
(grc) ἦρξε deb.(grc) ἰδέσθαι deb.
Οὐ γὰρ κλέψεν ὄϊν γ’ ἕνεκεν κόσμοι’ ἀπολώσεος, Οὐ γὰρ κλέψεν ὄϊν γ’ ἕνεκεν κόσμοι’ ἀπολώσεος, Denn er hatte das Schaf nicht zur Vernichtung des Kosmos gestohlen, Neukradl tudíž ovci by šírý zahubil vesmír,
Sim.:
(grc) ἀπόλωσις] nl.
Hs.:
(grc) ἀπολώσεος E: -σεις M
ἀλλά ἑ μὲν κλέψεν ῥ’ ἐρατῶν διὰ ἔργα ἐρώτων. ἀλλά ἑ μὲν κλέψεν ῥ’ ἐρατῶν διὰ ἔργα ἐρώτων. sondern er hatte es gestohlen wegen der Werke der lieblichen Eroten. ale ji ukradl sobě pro rozkošná erótů díla. T p. 107 Ἡμεῖς ἐσσύμενοι ἕλομέν μιν ἠὲ τὸ μῆλον. Ἡμεῖς ἐσσύμενοι ἕλομέν μιν ἠ〈δ〉ὲ τὸ μῆλον. Eilig fingen wir ihn und das Schaf. My pak se vyřítivše chytili jeho i ovci.
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
M f. 89v Ἄσβεστος δ’ ἄρ’ ἐνώρτο γέλως πᾶσίν γ’ ἐτάροισιν Ἄσβεστος δ’ ἄρ’ ἐνῶρτο γέλως πᾶσίν γ’ ἑτάροισιν Und es erhob sich also unauslöschliches Gelächter unter allen Gefährten Neuhasitelný smích tu povstal všem dobrým druhům
Krit.:
(grc) ἐνῶρτο deb.(grc) ἑτάροισιν deb.
Sim.:
(grc) ἄσβεστος δ’ ἄρ’ ἐνῶρτο γέλως πᾶσίν γ’ ἑτάροισιν] vide supra ad Astr. 2,49
τῆς ὄϊος ἕνεκεν καὶ Μανδύος, ὡς ἑ φίλησεν, τῆς ὄϊος ἕνεκεν καὶ Μανδύος, ὡς ἑ φίλησεν, wegen des Schafes und Mandys, weil er es liebte kvůli ovečce této a Mandysi, že ji má v lásce, ἠέ ῥα καὶ τέλεος κινδύνου ἠὲ πόνου τε, ἠ〈δ〉έ ῥα καὶ τέλεος κινδύνου ἠ〈δ〉ὲ πόνου τε, und wegen des Endes der Gefahr und der Mühe, a že již nastal i konec vší námahy, nebezpečenství,
Krit.:
(grc) ἠδέ … ἠδὲ deb.
ὡς ἔχομεν Μανδὺν καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν. ὡς ἔχομεν Μανδὺν καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν. da wir Mandys und das kosmosbetrachtende Schaf hatten. neboť jsme Mandyse měli i ovci, jež sleduje vesmír. Οὕτως ἠμετέρη πέμψις τετελεσμένη ἦεν, Οὕτως ἡμετέρη πέμψις τετελεσμένη ἦεν, So war unsere Mission beendet, Tak tedy naše mise již nyní skončena byla a nám nazpět
Krit.:
(grc) ἡμετέρη M deb.
Sim.:
(grc) τετελεσμένη ἦεν] cf. eadem sede Il. 18,4 (ἃ δὴ τετελεσμένα ἦεν) et al. sim.
ἄμμι πάλιν γὰρ ἔφηνε ὁδὸς Γαίηνδε δόμονδε. ἄμμι πάλιν γὰρ ἔφηνε ὁδὸς Γαίηνδε δόμονδε. denn uns erschien wieder ein Weg nach Hause zur Erde. se cesta již jevila na Zem a domů. Τὸν δὲ δεδημένον ἄνδρα βάλον σπέσσιν γλαφυροῖσι Τὸν δὲ δεδημένον ἄνδρα βάλον σπέσσιν γλαφυροῖσι Den gefesselten Mann aber warfen wir in die gewölbten Höhlen Toho spoustavše muže jsme v klenutou jeskyni vrhli
Sim.:
(grc) σπέσσι γλαφυροῖσι] vide infra ad Astr. 18,10
αὐτῷ σὺν μήλῳ καὶ ἤρξαμεν εὐωχέσθαι αὐτῷ σὺν μήλῳ καὶ ἤρξαμεν εὐωχεῖσθαι zusammen mit dem Schaf selbst und begannen zu schmausen. spolu se samou ovcí a slavit jsme začali nyní
Krit.:
(grc) εὐωχεῖσθαι deb.
Sim.:
(grc) εὐωχεῖσθαι] apud Homerum non legitur
Anm.:
(grc) Versus spondiacus.
λαβροποτάζοντες μάλα νήπιοι ἠΰτε παῖδες, λαβροποτάζοντες μάλα νήπιοι ἠΰτε παῖδες, Töricht wie Kinder tranken wir heftig Wein silně pijíce přes moc, my hlupáci, hloupí jak děti.
Sim.:
(grc) λαβροποτάζοντες] nl., sed cf. λαβροποτέω apud Marc. Arg. in AP 5,109,4
Anm.:
(grc) Das Homerwort μεθημοσύνη ("Nachlässigkeit") wird hier mit μέθη ("Trunkenheit") gleichgesetzt (vgl. tsch. "opilost").
ἀλλὰ μεθημοσύνη ἡμῖν πολυπικρὰ τέτυκτο. ἀλλὰ μεθημοσύνη ἡμῖν πολύπικρα τέτυκτο. aber unsere Trunkenheit wurde für uns sehr bitter. Ale opilost naše se jen velmi trpkou nám stala.
Krit.:
(grc) πολύπικρα deb.
Sim.:
(grc) μεθημοσύνη] cf. Il. 13,108.121(grc) πολύπικρα] cf. Od. 16,255
Εἰς τέλος οἰνοβαρεῖς κατ’ ἄρ’ εὕδομεν εἰν σπήεσσιν Εἰς τέλος οἰνοβαρεῖς κατ’ ἄρ’ εὕδομεν εἰν σπήεσσιν Schließlich schliefen wir also weinschwer in den Höhlen, Nakonec opilí zcela jsme leželi v jeskyni oné
Sim.:
(grc) οἰνοβαρεῖς] cf. Il. 1,225 (Achilles Agamemnonem vituperat)
Hs.:
(grc) σπήεσσιν E: σπηλαίῳ M p.c.
κώματι καμνόμενοι ῥεγχώμενοι ἠΰτε σῦες. κώματι καμνόμενοι ῥεγχώμενοι ἠΰτε σῦες. ermüdet im Tiefschlaf, wie Schweine schnarchend. v hluboké mrákotě spánu a chrápali na způsob vepřů.
Sim.:
(grc) ῥεγχώμενοι] = ῥεγχόμενοι; apud Homerum non legitur, sed cf. A. Eu. 53; Ar. Nu. 5; Eq. 115 (his locis semper forma Attica ῥέγκω)
Αὐτίκα πυραύλου κόναβός περ ἐγείρετο θυμόν, Αὐτίκα πυραύλου κόναβός περ ἐγείρετο θυμόν, Sofort weckte den Sinn der Lärm einer Rakete. Náhle tu rakety hluk nám přece probudil mysl ‒
Sim.:
(grc) κόναβος] cf. Od. 10,122
ἔξω δ’ ἐσσυμενοι ἴδομεν σκάφος ἀνέρος αὐτοῦ ἔξω δ’ ἐσσύμενοι ἴδομεν σκάφος ἀνέρος αὐτοῦ Wir eilten heraus und sahen das Schiff des Mannes selbst Rychle jsme vyběhli ven a viděli kosmickou loďku
Krit.:
(grc) ἐσσύμενοι M (recte)
πτάσθαι ἄνω κόσμονδε· φύγεν δέ με ἢ καὶ ἑταίρους. πτάσθαι ἄνω κόσμονδε· φύγεν δέ με ἢ καὶ ἑταίρους. hoch in den Kosmos fliegen. Und er entkam mir und auch den Gefährten! letět ve vesmír vzhůru; on unikl mně a i druhům! Οὐ γὰρ πλεῖν ὄϊς ἔσκεν ενὶ σπέσσιν γλαφυροῖσι Οὐ γὰρ πλεῖν ὄϊς ἔσκεν ἐνὶ σπέσσιν γλαφυροῖσι Denn das Schaf war nicht mehr in den gewölbten Höhlen, Ani však ovce ta více tam nebyla v klenuté sluji,
Krit.:
(grc) ἐνὶ deb.
Hs.:
(grc) σπέεσιν E: σπέσσιν M
M f. 90r κοσμοθεωρούση· φανερῶς ἕλε Μανδὺς καί μιν. κοσμοθεωρούση· φανερῶς ἕλε Μανδὺς καί μιν. das kosmosbetrachtende. Offensichtlich hatte Mandys es auch mitgenommen. ta, jež sleduje vesmír. Tak zřejmě ji Mandys vzal s sebou.
Hs.:
(grc) ἕλε Μανδὺς E: Μανδὺς ἕλε M a.c.
Ἡμεῖς μὲν χαίτας τίλομεν, κροῦμεν δέτε κρᾶτα Ἡμεῖς μὲν χαίτας τίλομεν, κροῦμεν δέ τε κρᾶτα Wir rauften uns die Haare und schlugen My pak rvali si vlasy a tloukli se do hlavy prudce
Krit.:
(grc) δέ τε deb.
Sim.:
(grc) versus saepius repetitur, vide 183; (~ Astr. 14,250.338; Astr. 15,244); Astr. 21,170(grc) χαίτας τίλομεν] cf. Od. 10,567 (τίλλοντό τε χαίτας)
Anm.:
(grc) κροῦμεν δέ τε κρᾶτα] Man beachte die lautmalerische κρ-Alliteration. Die Kontraktion κροῦμεν statt κρούομεν ist ungewöhnlich.
δύστηνοί τε δ’ ἀνέλπιστοί τε μέθη λίπε θυμόν. δύστηνοί τε δ’ ἀνέλπιστοί τε μέθη λίπε θυμόν. unglücklich und hoffnungslos den Kopf, und die Trunkenheit verließ unseren Sinn. nešťastní, zoufalí zcela a opilost zmizela z mysli.
Sim.:
(grc) ἀνέλπιστοι] apud Homerum non legitur, sed vide e.g. Theoc. 4,42(grc) μέθη] apud Homerum non legitur, sed vide e.g. Pl. R. 363d(grc) λίπε θυμόν] cf. eadem sede Il. 16,410 (λίπε θυμός)
Αὐτίκ’ ἐπεσσύμενοι εἰσήλθομεν οὐρανοπλοῖον(vt) Αὐτίκ’ ἐπεσσύμενοι εἰσήλθομεν οὐρανόπλοιον(vt) Augenblicklich bestiegen wir eilig unser Himmelsschiff Ihned jsme utíkali a vstoupili v lodici hvězdnou
Krit.:
(grc) οὐρανόπλοιον deb.
ἡμέτερον καὶ πύραυλος μ’ ἔλασεν ποτὶ χάσμα. ἡμέτερον καὶ πύραυλός μ’ ἔλασεν ποτὶ χάσμα. und die Rakete trieb mich in die gähnende Leere. vlastní. A raketný pohon nás pohnal ve propast kosmu.
Krit.:
(grc) πύραυλός μ’ deb.
Πολλὰ δ’ ἀρηομένοι νῦν ἤρξαμεν ἄγρα διώκειν Πολλὰ δ’ ἀρηόμενοι νῦν ἤρξαμεν ἄγρα διώκειν Vielfach fluchend begannen wir jetzt wütend Klejíce velice silně jsme zuřivě začali honit
Krit.:
(grc) ἀρηόμενοι deb.
Sim.:
(grc) πολλὰ δ’ ἀρηόμενοι] cf. Il. 9,454 (πολλὰ κατηρᾶτο). Vide etiam Astr. 17,78
Anm.:
(grc) ἄγρα] Diese seltsame Form scheint hier als Adverb zu ἄγριος gebraucht. Křesadlo übersetzt sie im Tschechischen mit "wütend" ("zuřivě").
Μανδὺν ἀνήνορα φῶρα διαὶ ζακενοῖο βάραθρα Μανδὺν ἀνήνορα φῶρα διαὶ ζακενοῖο βάραθρα Mandys, den feigen Dieb, durch die Abgründe des leeren Kosmos zu verfolgen, mrzkého Mandyse lotra tu v prázdných hlubinách kosmu,
Sim.:
(grc) βάραθρα] apud Homerum tantum forma ionica βέρεθρον legitur (Il. 8,14; Od. 12,94); noster utraque forma utitur, cf. Astr. 9,35
Anm.:
(grc) ἀνήνορα φῶρα] In der Astronautilia stehendes Beiwort des Mandys, vgl. Astr. 11,50; Astr. 22,131.142; Astr. 24,27.66. Vgl. Od. 10,301.341 (κακὸν καὶ ἀνήνορα); Hes. Op. 751.
αὐτὸν ἀεικέλιον καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν αὐτὸν ἀεικέλιον καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν ihn, den Schändlichen, und das kosmosbetrachtende Schaf. hnusného nemuže toho a ovci, jež sleduje vesmír, αἰεὶ θαυμάζοντες, ὅπως ὃ δύναιτ’ ὑπαλῦξαι. αἰεὶ θαυμάζοντες, ὅπως ὃ δύναιτ’ ὑπαλύξαι. Dabei wunderten wir uns immer, wie er uns entkommen konnte. stále se podivujíce, jak jenom uniknout mohl.
Krit.:
(grc) ὑπαλύξαι deb.
Ἀλλὰ μὲν οὔ περ ἔην μυστήριον, ὡς τό γ’ ἔφαινεν. Ἀλλὰ μὲν οὔ περ ἔην μυστήριον, ὡς τό γ’ ἔφαινεν. Aber es war kein Geheimnis, wie es sich zeigte. Ale to nebylo žadné snad tajemství, jak by se zdálo.
Hs.:
(grc) οὔ περ ἔην E: οὔκ περ ἦν M
Οἵδε προβοσκοφόροι θῆρες Μανδὺν γὰρ ἔλῡσαν Οἱ δὲ προβοσκοφόροι θῆρες Μανδὺν γὰρ ἔλῡσαν Denn die gerüsselten Tiere haben Mandys befreit, Zvířata chobonatá tam Mandysi sejmula pouta
Krit.:
(grc) οἱ δὲ deb.
Sim.:
(grc) προβοσκοφόροι] nl.
T p. 108 ἰππεύειν ἐθέλοντες, ἕως ἦθος μὲν ἔχουσιν ἱππεύειν ἐθέλοντες, ἕως ἦθος μὲν ἔχουσιν da sie auf ihm reiten wollten, wie es ihre Sitte war, chtějíce na něm jezdit, tak jak to ve zvyku měla
Krit.:
(grc) ἱππεύειν deb.
οἴχεσθαι τοὺς μακρόποδας καὶ τοῖσι φόρευσθαι. οἴχεσθαι τοὺς μακρόποδας καὶ τοῖσι φόρευσθαι. auf den Kängurus zu fahren und von ihnen getragen zu werden. vozit se na klokanech a nechat od nich se nosit. Ἐξ ἀρχῆς ἦσαν τοῖσι κόραμοι καὶ ἄνακτες, Ἐξ ἀρχῆς ἦσαν τοῖσι κόρανοι καὶ ἄνακτες, Anfangs waren sie ihre Herrscher und Führer, Zpočátku kdysi to byli jejich náčelníci a vládci,
Krit.:
(grc) κόρανοι (= κοίρανοι) deb.
Anm.:
(grc) 166-170: Exkurs über die „Schafe“ der Großfüßler, vgl. oben 42.
M f. 90v ἀλλά γε δυσγενέες τέτυκον καὶ ἀμήχανοι αὐτοί. ἀλλά γε δυσγενέες τέτυκον καὶ ἀμήχανοι αὐτοί. aber sie wurden degeneriert und selbst unfähig. ale zdegenerovali a byli neschopní zcela, Τοὺς μὲν μακροπόδες φόρεον ἰδὲ καὶ θεράπευον Τοὺς μὲν μακρόποδες φόρεον ἰδὲ καὶ θεράπευον Die Kängurus trugen und verehrten sie klokani nosili je a také se starali o ně,
Krit.:
(grc) μακρόποδες deb.
καί σφε ἐπισκοπέοντας ἀπίκλησιν καλέοντο καί σφε ἐπισκοπέοντας ἐπίκλησιν καλέοντο und nannten sie ihre "Inspektoren" mit Namen a také „inspektoři“ jim ve své říkali řeči μὰψ ἄνευ αἰτίης δμητοί γ’ ἐν θυμῷ ἐόντες. μὰψ ἄνευ αἰτίης δμητοί γ’ ἐν θυμῷ ἐόντες. vergeblich und ohne Grund, da sie im ihrem Sinn bezähmt waren. pro nic a bez příčiny, neb byli v mysli své krotcí. Τοὶ μὲν λύσαντές γε θέλον Μανδὺν ἐπιβῆναι, Τοὶ μὲν λύσαντές γε θέλον Μανδὺν ἐπιβῆναι, Die lösten Mandys und wollten ihn besteigen, Oni, jej rozvázavše, tu chtěli na Mandysi jezdit, ἀλλὰ ὃ τοὺς ἀπόσευσέ τε καὶ φύγε καὶ λάβε μῆλον. ἀλλὰ ὃ τοὺς ἀπόσευσέ τε καὶ φύγε καὶ λάβε μῆλον. aber er verscheuchte sie, floh und nahm das Schaf. ale ten setřás je dolů a utekl, vzal také ovci ‒ Ὣς κύκλωμα τύχης στρέφεται μὲν ἄνωτε κάτωτε. Ὣς κύκλωμα τύχης στρέφεται μὲν ἄνω τε κάτω τε. So dreht sich das Rad des Schicksals auf und nieder. a tak štěstěny kolo se točí nahoru dolů.
Krit.:
(grc) ἄνω τε κάτω τε deb.
Anm.:
(grc) ὣς κύκλωμα τύχης στρέφεται μὲν ἄνω τε κάτω τε] Vgl. auch unten 186. Das Rad der Fortuna ist eine schon antike Metapher für die Wechselhaftigkeit des Glücks. Vgl. Otto 1890, 142 s.v. fortuna 2. Vielleicht denkt der Autor hier auch an Herodots berühmten Satz: ἐκεῖνο πρῶτον μάθε, ὡς κύκλος τῶν ἀνθρωπηίων ἐστὶ πρηγμάτων, περιφερόμενος δὲ οὐκ ἐᾷ αἰεὶ τοὺς αὐτοὺς εὐτυχέειν (Hdt. 1,207).
Εννῆμαρ Μανδὺν δὲ διώκομεν ἀστρονέοντες Ἐννῆμαρ Μανδὺν δὲ διώκομεν ἀστρονέοντες Neun Tage lang verfolgten wir Mandys durch die Sterne reisend, Devět jsme honili dní tam Mandyse při hvězdné plavbě,
Krit.:
(grc) Ἐννῆμαρ deb.
Sim.:
(grc) ἐννῆμαρ] cf. Od. 7,253 et al.
οὔδε κιχανέμεναι ταχὺ πλοῖον εἷο δύναντες. οὐδὲ κιχανέμεναι ταχὺ πλοῖον εἷο δύναντες. ohne dass wir sein schnelles Schiff erreichen konnten. ale plavidlo rychlé jsme jeho nemohli chytit.
Krit.:
(grc) οὐδὲ deb.
Anm.:
(grc) δύναντες] Die aktive Form ist im Gr. nicht belegt. Hier ist sie am Versschluss wohl metri causa vom Autor verwendet worden.
Ἀλλὰ δ’ ἐπεὶ δέκατόν γε φάνη χθόνιον νέον ἤμαρ, Ἀλλὰ δ’ ἐπεὶ δέκατόν γε φάνη χθόνιον νέον ἦμαρ, Aber als der zehnte neue Erdentag erschien, Ale když desátý den se na Zemi vzdálené zjevil
Krit.:
(grc) ἦμαρ deb.
Νηῦς ἡμετέρη γέγονεν ἀνδρῶν ἐνὶ χώρῃ νηῢς ἡμετέρη γέγονεν ἀνδρῶν ἐνὶ χώρῃ war unser Schiff in einem Land von Männern, dostala naše se loď tam v oblast nějakých mužů,
Krit.:
(grc) νηῢς M (recte)
γνώτων τεχνάων, οἵδ’ αὐτοὶ ἀστροπορευταί. γνόντων τεχνάων, οἳ δ’ αὐτοὶ ἀστροπορευταί. die sich mit Technik auskannten, und die selbst Raumfahrer waren. kteří techniku znali a sami jezdili kosmem.
Krit.:
(grc) γνόντων deb.(grc) οἳ δ’ deb.
M f. 91r Οἳ μὲν ξείνην νῆα θοὴν χώρῃ σκοπέοντες Οἳ μὲν ξείνην νῆα θοὴν χώρῃ σκοπέοντες Als sie das fremde schnelle Schiff in ihrem Land sahen, Ti pak, v oblasti svojí když cizí plavidlo zřeli, ἡμᾶς πλανήτῃ αὐτῶν ἐρύσαι ἐπίτελλον ἡμᾶς πλανήτῃ αὐτῶν ἐρύσαι ἐπίτελλον befahlen sie uns, auf ihrem Planeten zu landen, rozkázali nám ihned tam na jejich planetě přistát ῥᾱδιοφωνοῦντες (Φράντης μετέθηκε ἅπαντα)(vt) ῥᾱδιοφωνοῦντες (Φράντης μετέθηκε ἅπαντα)(vt) per Radiofon (Franta übersetzte alles) pomocí radiofónu ‒ a Franta přeložil všechno ‒
Hs.:
(grc) ῥαδιοφωνοῦντες E: ῥη- M
αἰχμηλωτεύοντες· ἀτὰρ Μανδὺς φύγεν αὖτις. αἰχμηλωτεύοντες· ἀτὰρ Μανδὺς φύγεν αὖτις. und nahmen uns gefangen, doch Mandys entfloh wieder. takto nás zajímajíce. Tu Mandys zase nám prchl!
Sim.:
(grc) αἰχμηλωτεύοντες] de verbo αἰχμαλωτεύω cf. LXX Ge. 34,29 et al.; noster metri causa αἰχμηλωτεύοντες pro αἰχμαλωτεύοντες scripsit(grc) αἰχμηλωτεύοντες] de verbo αἰχμαλωτεύω cf. LXX Ge. 34,29 et al.; noster metri causa αἰχμηλωτεύοντες pro αἰχμαλωτεύοντες scripsit
Ἡμεῖς μὲν χαίτας τίλομεν, κροῦμεν δέτε κρᾶτα Ἡμεῖς μὲν χαίτας τίλομεν, κροῦμεν δέ τε κρᾶτα Wir rauften uns die Haare und schlugen die Köpfe. My pak rvali si vlasy a tloukli se do hlavy prudce,
Krit.:
(grc) δέ τε deb.
Sim.:
(grc) = 154
ἐσσύμενοι ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα ἐσσύμενοι ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα Eilig hielten wir unser schöngebautes Schiff auf dem Boden dolů se spustivše na pláň jsme zdřeli lodici dobrou
Sim.:
(grc) ἐσσύμενοι ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα] = Astr. 8,22
Hs.:
(grc) δ’ M post ζαπέδῳ
Anm.:
(grc) Das in Vers 173 und 186 genannte „Rad des Schicksals“ (κύκλωμα τύχης) spiegelt sich auch in der Wiederholung dieses Verses vom Anfang des Gesanges (7) wider.
αἰχμηλωοτευωόμενοι κρατερῇ περ ἀνάγκῃ.(vt) αἰχμηλωοτευωόμενοι κρατερῇ περ ἀνάγκῃ.(vt) und wurden durch starken Zwang gefangen genommen. jsouce tak v zajetí vzati, neb těžká dolehla nutnost.
Sim.:
(grc) κρατερῇ περ ἀνάγκῃ] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ δ’ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη)
Ὣς κύκλωμα τύχης στρέφεται μὲν ἄνωτε κάτωτε.Abbildung (s10-t-108.png)Ὣς κύκλωμα τύχης στρέφεται μὲν ἄνω τε κάτω τε. So dreht sich das Rad des Schicksals auf und nieder. A tak štěstěny kolo se točí nahoru dolů.
Krit.:
(grc) ἄνω τε κάτω τε deb.
Sim.:
(grc) = 173

Fußnoten

  • (1)Notwendige Erklärung im griechischen Original, im Tschechischen eigentlich überflüssig. Nutný výklad v řeckém originále, v češtině vlastně zbytečný.

Einleitung

Inhaltliche Einleitung

In diesem Gesang gelingt es Nemo und seiner Mannschaft endlich Mandys und das Schaf zu fangen. Doch ihr Glück dreht sich wieder, als sie sich aus Freude betrinken. Mandys kann fliehen und Nemo wird mit seinem Schiff auf einem Männerplaneten gefangen gesetzt.

Den plötzlichen Umschwung erklärt Křesadlo zweimal betont mit dem "Rad des Glücks" (173.186) und lässt dadurch ein herodoteisches Thema anklingen, das natürlich auch noch später in der mittelalterlichen Rota Fortunae eine breitere Rezeption gefunden hat. Zugleich ist das Ganze noch in eine politische Parabel eingepackt. Der Planet, auf dem Nemo landet, wird von känguruartigen Wesen bewohnt, die ihre Schafe tragen und besonders verehren. Es stellt sich später heraus, dass diese Schafe ihre früheren Herrscher waren, die degeneriert sind.

Homerische Bezüge kann man hier mehrere erkennen. Zum einen erinnert der Milchwein deutlich an Polyphem, der einerseits seine Ziegen und Schafe melkt und deren Milch sowohl zu Käse gerinnen lässt als auch trinkt (Od. 9,244‒249) und sich andererseits vom Ismarischen Wein berauschen lässt (Od. 9,345‒374). Dieser Bezug wird auch durch die Höhlen unterstrichen, in denen die Kängurus wohnen (15) und wo Mandys später mit dem Schaf festgehalten wird (143). Zum anderen erinnert das freudige Betrinken wegen des (scheinbaren) Erfolgs und die plötzliche Wende der Ereignisse deutlich an die Kikonenepisode, wo Odysseus' Gefährten gegen seinen Rat nach der Eroberung von Ismaros bleiben und sich betrinken, während unterdessen die Kikonen Verstärkung holen und sie dann am nächsten Morgen überfallen und in einen Kampf verwickeln, bis Odysseus mit seinen Gefährten flieht (Od. 9,39‒61).

Broadbent denkt dagegen eher an die Helios-Episode aus dem 12. Buch der Odyssee und liest den Gesang als Parabel auf die christliche Anbetung Jesu als agnus Dei ("Lamm Gottes") (siehe Broadbent 2024, 46).

Überlieferung

Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M [griechischer Teil] und M2 [tschechischer Teil]), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.

Seitenabschnitte
M: 85r–91rT: 102–108E: 102–108
Sprache & Versmaß
Griechisch: HexameterTschechisch: Hexameter
Verszahl
186

Apparate

Textkritischer Apparat

  • 3(grc) τὸ δ’ M (cf. tr. Boh. však to) (recte)
  • 4(grc) ἐγών τ’ deb.
  • 4(grc) ἐριήρων M deb.
  • 6(grc) διάγνωτον deb.
  • 6(grc) δέ τ’ deb.
  • 11(grc) καλέουσι M (recte)
  • 14(grc) οὐδέ deb.
  • 15(grc) ἐνὶ deb.
  • 15(grc) σπέσσιν M a.c. (recte)
  • 16(grc) γαίηθι deb.
  • 18(grc) βρῶσις deb.
  • 20(grc) βρῦτον (cf. Astr. 14,71) deb.
  • 21(grc) μεθυσθέες deb.
  • 24(grc) ὄϊας M (recte)
  • 24(grc) ἐτίμησαν deb.
  • 26(grc) ὡς deb.
  • 27(grc) ποτὸν ὣς deb.
  • 30(grc) διαγράψαι deb.
  • 31(grc) ἐϊκυῖαι deb.
  • 33(grc) δίποδες M (recte)
  • 34(grc) χηλὰς deb.
  • 34(grc) πᾶσαι M (recte)
  • 35(grc) προβοσκὶς deb.
  • 36(grc) μακρόποδες M (recte)
  • 38(grc) οὐδέ deb.
  • 44(grc) πόλλ’ deb.
  • 46(grc) πρωτοτύποις: -ότυποις E
  • 50(grc) σπήλυγγας deb.
  • 51(grc) δὲ deb.
  • 52(grc) οὐδ’ deb.
  • 52(grc) ἐδίδαξεν M (recte)
  • 57(grc) φιλόξεινοί M (recte)
  • 59(grc) ἠδὲ deb.
  • 62(grc) ξεῖνοι τίνες ἐστέ deb.
  • 62(grc) καταβάντες deb.
  • 64(grc) εἰ δὲ M (recte)
  • 70(grc) εἷς θαυμάσιος deb.
  • 70(grc) θὴρ M (recte)
  • 74(grc) παντὸς deb.
  • 77(grc) γέ τις deb.
  • 78(grc) καταβὰς deb.
  • 78(grc) ὔμμι deb.
  • 81(grc) αὐθεντικὸν deb.
  • 82(grc) κοσμοφόρον deb.
  • 87(grc) κοράνῳ (= κοιράνῳ) deb.
  • 90(grc) τῷ δέ deb.
  • 91(grc) λισσὸν deb.
  • 91(grc) στροβιλῶδες deb.
  • 91(grc) δέ τε deb.
  • 92(grc) συκίον ῥοδόεντα deb.
  • 93(grc) ἐΐκτην deb.
  • 96(grc) ὄϊος M (recte)
  • 98(grc) ἔγγιστον deb.
  • 99(grc) ὄϊς M (recte)
  • 99(grc) ἡ] ὁ ?
  • 100(grc) τούτῳ deb.
  • 101(grc) οὐδ’ deb.
  • 101(grc) οὐδὲ deb.
  • 103(grc) πάντη deb.
  • 103(grc) ἵκετο deb.
  • 105(grc) κόρανος (= κοίρανος) deb.
  • 106(grc) ἑοῖ deb.
  • 107(grc) ἐνὶ deb.
  • 109(grc) κέκρικά γ’ deb.
  • 110(grc) ἐλθεῖν deb.
  • 112(grc) μένομεν deb.
  • 114(grc) τυρὸν ὄϊον deb.
  • 115(grc) ἠδέ deb.
  • 115(grc) καστήνοις ἐϊκυίας deb.
  • 121(grc) μένομεν deb.
  • 123(grc) ἐνὶ M (recte)
  • 123(grc) ἦμαρ deb.
  • 124(grc) ἐλεύσσομεν deb.
  • 129(grc) λευσσομένοις deb. (cf. λευσσόμενοις M)
  • 132(grc) ἐπὶ: ε- E
  • 133(grc) ἦρξε deb.
  • 133(grc) ἰδέσθαι deb.
  • 136(grc) ἠδὲ deb.
  • 137(grc) ἐνῶρτο deb.
  • 137(grc) ἑτάροισιν deb.
  • 139(grc) ἠδέ … ἠδὲ deb.
  • 141(grc) ἡμετέρη M deb.
  • 144(grc) εὐωχεῖσθαι deb.
  • 146(grc) πολύπικρα deb.
  • 150(grc) ἐσσύμενοι M (recte)
  • 152(grc) ἐνὶ deb.
  • 154(grc) δέ τε deb.
  • 156(grc) οὐρανόπλοιον deb.
  • 157(grc) πύραυλός μ’ deb.
  • 158(grc) ἀρηόμενοι deb.
  • 161(grc) ὑπαλύξαι deb.
  • 163(grc) οἱ δὲ deb.
  • 164(grc) ἱππεύειν deb.
  • 166(grc) κόρανοι (= κοίρανοι) deb.
  • 168(grc) μακρόποδες deb.
  • 173(grc) ἄνω τε κάτω τε deb.
  • 174(grc) Ἐννῆμαρ deb.
  • 175(grc) οὐδὲ deb.
  • 176(grc) ἦμαρ deb.
  • 177(grc) νηῢς M (recte)
  • 178(grc) γνόντων deb.
  • 178(grc) οἳ δ’ deb.
  • 183(grc) δέ τε deb.
  • 186(grc) ἄνω τε κάτω τε deb.

Similienapparat

  • 1(grc) πλανήτην μὲν ἔπειτά γ’ κτλ.] = Astr. 3,1 et al.
  • 3(grc) τόδ’ οὐκ ἐνόησα] vide supra ad Astr. 1,126
  • 6sq.(grc) ~ Astr. 8,21sq.
  • 13(grc) γνωμονι] verbum potius pedestre
  • 13(grc) βροτοὶ ἄνδρες] cf. Od. 5,197
  • 15(grc) ἐνὶ σπῆσιν γλαφυροῖσιν] vide supra ad Astr. 8,232 et infra ad Astr. 18,10; forma σπῆσιν apud veteres non legitur, sed σπήεσσι, cf. LSJ 1996 s.v. σπέος
  • 16(grc) γαίηθιν] imitatur noster tales formas Homericas quales Ἰλιόθι (Il. 8,561 et al.) vel Ἀβυδόθι (Il. 17,584), sed hae formae desinunt in -θι; -θιν delirat noster (cf. LSJ 1996 s.v. -θι)
  • 18(grc) προβάτων ὥς] cf. Il. 3,2 (ὄρινθες ὥς)
  • 19(grc) ζυμωθέντος] verbum imprimis pedestre
  • 20(grc) βρύθον]=βρῦτος/βρῦτον
  • 21(grc) ἤματα πάντα] vide supra ad Astr. 1,18
  • 35(grc) προβοσκίς] verbum pedestre, speciatim de „proboscide“ elephanti (cf. LSJ 1996 s.v. προβοσκίς I)
  • 39(grc) βλακικοί] verbum pedestre et comicum (cf. Ar. Av. 1323); veteres α produxerunt
  • 41(grc) μωρούς] apud Homerum non legitur, sed apud poetas tragicos et comicos, cf. e.g. S. Ant. 220
  • 49(grc) οἴνοιο ὀνῆσαι] cf. Od. 19,68 (δαιτὸς ὄνησο); sensu fruendi tamen apud veteres in medio
  • 50(grc) ποτὶ γλαφυρὰς σπήλυγκας] variat formulam Homericam ἐν σπῆι γλαφυρῷ (Il. 18,402 et al.) vel ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι (Od. 1,15 et al.); de forma σπῆλυγξ pro Homerico σπέος cf. Theoc. 16,53; A.R. 2,568, sed noster σπήλυγκας scribit (σπήλυγγας debuit) fortasse verbo Latino „speluncae“ deceptus
  • 52-54(grc) = Astr. 3,16‒18
  • 55(grc) ἐνὶ σπέσσιν γλαφυροῖσιν] vide supra ad Astr. 8,232
  • 62(grc) ὦ ξεῖνοι, τίνες ἐστέ] vide supra ad Astr. 2,132
  • 62(grc) οὐρανόθεν καταβάντες] cf. Il. 11,184 (οὐρανόθεν καταβάς) et al.
  • 64(grc) οἴδατε] de forma cf. AP 12,81,2 (Mel.)
  • 67(grc) ἐνίσπετε] Homerus in plurali tantum forma ἔσπετε (Il. 2,484 et al.) utitur, sed in singulari etiam ἔνισπε vel ἐνίσπες legitur (Il. 11,186)
  • 68(grc) οὐρανοναυτάων] nl.
  • 80(grc) ἐς αἰθέρα δῖαν] iunctura Hom., vid. Od. 19,540
  • 89(grc) ἀμείβετο μύθῳ] vide supra ad Astr. 8,279
  • 90-93(grc) = Astr. 1,135‒138
  • 95(grc) ~ Astr. 1,140
  • 96(grc) = Astr. 1,141
  • 98(grc) βαλβίδος] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. Opp. C. 1,513; veteres iota produxerunt (βαλβῖδος)
  • 104(grc) οὕτως οὔτις πρῆξις ἐφαίνετο τοῦ περὶ μήλου] vide supra ad Astr. 1,36
  • 107(grc) ἂψ ἀπονοστηθήσεσθαι] vide supra ad Astr. 3,245
  • 108(grc) ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος] vide supra ad Astr. 2,279
  • 118(grc) Κακόμανδυν] cf. compositum Homericum Κακοΐλιος (Od. 19,260.597; 23,19)
  • 120(grc) ἐπίκειτο ἀνάγκη] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ δ’ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη). Vide etiam 185; Astr. 11,114; Astr. 12,76; Astr. 14,163.189; Astr. 23,81; Astr. 24,99
  • 130(grc) οὐλοκάρηνον] clausula Hom., vid. Od. 19,246
  • 134(grc) ἀπόλωσις] nl.
  • 137(grc) ἄσβεστος δ’ ἄρ’ ἐνῶρτο γέλως πᾶσίν γ’ ἑτάροισιν] vide supra ad Astr. 2,49
  • 141(grc) τετελεσμένη ἦεν] cf. eadem sede Il. 18,4 (ἃ δὴ τετελεσμένα ἦεν) et al. sim.
  • 143(grc) σπέσσι γλαφυροῖσι] vide infra ad Astr. 18,10
  • 144(grc) εὐωχεῖσθαι] apud Homerum non legitur
  • 145(grc) λαβροποτάζοντες] nl., sed cf. λαβροποτέω apud Marc. Arg. in AP 5,109,4
  • 146(grc) μεθημοσύνη] cf. Il. 13,108.121
  • 146(grc) πολύπικρα] cf. Od. 16,255
  • 147(grc) οἰνοβαρεῖς] cf. Il. 1,225 (Achilles Agamemnonem vituperat)
  • 148(grc) ῥεγχώμενοι] = ῥεγχόμενοι; apud Homerum non legitur, sed cf. A. Eu. 53; Ar. Nu. 5; Eq. 115 (his locis semper forma Attica ῥέγκω)
  • 149(grc) κόναβος] cf. Od. 10,122
  • 154(grc) versus saepius repetitur, vide 183; (~ Astr. 14,250.338; Astr. 15,244); Astr. 21,170
  • 154(grc) χαίτας τίλομεν] cf. Od. 10,567 (τίλλοντό τε χαίτας)
  • 155(grc) ἀνέλπιστοι] apud Homerum non legitur, sed vide e.g. Theoc. 4,42
  • 155(grc) μέθη] apud Homerum non legitur, sed vide e.g. Pl. R. 363d
  • 155(grc) λίπε θυμόν] cf. eadem sede Il. 16,410 (λίπε θυμός)
  • 158(grc) πολλὰ δ’ ἀρηόμενοι] cf. Il. 9,454 (πολλὰ κατηρᾶτο). Vide etiam Astr. 17,78
  • 159(grc) βάραθρα] apud Homerum tantum forma ionica βέρεθρον legitur (Il. 8,14; Od. 12,94); noster utraque forma utitur, cf. Astr. 9,35
  • 163(grc) προβοσκοφόροι] nl.
  • 174(grc) ἐννῆμαρ] cf. Od. 7,253 et al.
  • 182(grc) αἰχμηλωτεύοντες] de verbo αἰχμαλωτεύω cf. LXX Ge. 34,29 et al.; noster metri causa αἰχμηλωτεύοντες pro αἰχμαλωτεύοντες scripsit
  • 183(grc) = 154
  • 184(grc) ἐσσύμενοι ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα] = Astr. 8,22
  • 185(grc) αἰχμηλωτεύοντες] de verbo αἰχμαλωτεύω cf. LXX Ge. 34,29 et al.; noster metri causa αἰχμηλωτεύοντες pro αἰχμαλωτεύοντες scripsit
  • 185(grc) κρατερῇ περ ἀνάγκῃ] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ δ’ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη)
  • 186(grc) = 173

Handschriftenapparat

  • 1(grc) Ἀστροναυτιλίης E: Κοσμο- M
  • 2(grc) Τὰ περὶ—φυγῆς E: deest in M
  • 17(grc) γ’ M post χειμῶνι
  • 42(grc) πάντα γε ταῦτα E: ταῦτά γε πάντα M
  • 49(grc) γ’ M post οἴνοιο
  • 53(grc) μὲν E: γὰρ M
  • 57(grc) τοι E: περ M
  • 61(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
  • 63(grc) ἡμεῖς E: γ’ ἄμμες M
  • 64(grc) γ’ M ante οἴδατε
  • 70(grc) μήλοισι E: -σιν M
  • 71(grc) γ’ M ante ἔχοιτο
  • 77(grc) θεὸς ἄλλος E: ἄλλος θεὸς M a.c.
  • 77(grc) βροτός τις E: βροτός τε M
  • 85(grc) πυθομένοισι E: λισσομένοισι M
  • 89(grc) ἄρχων E: ὧναξ M a.c.
  • 93(grc) μεγάλῃσιν E: μακρῇσιν M a.c.
  • 104(grc) τοῦ περὶ μήλου E: μηλοζητοῦσιν M a.c.
  • 107(grc) γ’ M post μέλλῳ
  • 118(grc) Κακόμανδυν E: Μανδὺν ἀπονεισθαι M a.c.
  • 134(grc) ἀπολώσεος E: -σεις M
  • 147(grc) σπήεσσιν E: σπηλαίῳ M p.c.
  • 152(grc) σπέεσιν E: σπέσσιν M
  • 153(grc) ἕλε Μανδὺς E: Μανδὺς ἕλε M a.c.
  • 162(grc) οὔ περ ἔην E: οὔκ περ ἦν M
  • 181(grc) ῥαδιοφωνοῦντες E: ῥη- M
  • 184(grc) δ’ M post ζαπέδῳ

Kommentar

  • 8(grc) μακροπόδεσσι] Macropus ("Langfuß") ist der wissenschaftliche Name für Känguru. Siehe https://www.lsj.gr/wiki/μακρόπους.
  • 9-11(grc) Zur Bezeichnung des Kängurus (hier καγγαροί): Der Name stammt von einer der Aborigines-Sprachen. Die Kängurus gehören zur Familie der macropodidae („Langfüßler“), woher der Autor den Namen μακρόποδες für die Planetenbewohner nimmt. Vgl. https://de.wikipedia.org/wiki/Kängurus [letzter Zugriff 21. August 2026]. Im Tschechischen heißt das Känguru „klokan“ (hier κλόκανος). Mit den Βοιόημοι nennt der Autor zugleich seine eigenen Landsleute und schafft auf diese Weise wie an anderen Stellen einen Bezug zu seiner Heimat und deren Literatur und Sprache.
  • 23(grc) διάφορμον] Statt διάφορον mit einem metri causa eingeschobenen μ. Κřesadlo macht mehrfach von dieser ungewöhnlichen Möglichkeit der Silbenlängung Gebrauch. Siehe Sacheinführung III.1.
  • 29(grc) ἑλκοπόδεσσιν] Das Beiwort erinnert an Homers Verbindung εἰλίποδες ἕλικας βοῦς (bspw. Il. 9,644). Die genaue Bedeutung der homerischen Adjektive ist umstritten (siehe https://lsj.gr/wiki/ἕλιξ [hier LSJ, A]), Křesadlo scheint in seiner nicht-belegten Form eine Vereindeutigung im Sinne von "schleppfüßig" anzustreben, wodurch man die Verwendung hier fast im Sinne einer alexandrinischen Fußnote verstehen kann.
  • 30-35(grc) Beschreibung der „Schafswesen“.
  • 44-47(grc) Die „Großfüßler“ fordern Gastgeschenke, was Nemo als Sitte aller πρωτότυποι des Kosmos bezeichnet. Auch bei Homer gehört das Austauschen von Gastgeschenken zum guten Ton. Vgl. bes. Od. 9,229.267 (Odysseus will Polyphem testen, ob er ihm Gastgeschenke gebe)
  • 48(grc) ἀνθρημάτιον] Dieses Wort ist im Griechischen nicht belegt. Der Übersetzung im Tschechischen nach zu urteilen („cetka“ ~ „Tand“) könnte Křesadlo ἀθύρματιον (Diminutiv von ἄθυρμα „Spielzeug“) gemeint haben.
  • 55(grc) Statt der Konstruktion ἐνί + Dativ würde man hier eher einen präpositionalen Richtungsakkusativ wie in 50 erwarten.
  • 58f.(grc) Über die berauschende Wirkung des Weins vgl. Od. 21,293‒304.
  • 60(grc) ἐπιζήτειν] Hier wie an vielen anderen Stellen bei Křesadlo bewirkt ζ keine Positionslänge. Siehe Sacheinführung IV.
  • 65(grc) αἰέν] Křesadlo scheint hier αἰέν im Sinne von "sicherlich" zu verstehen (vgl. tsch. "jistě")
  • 70(grc) θαυμάσιος θήρ] Man beachte die Alliteration mit dem markanten Monosyllabum am Versschluss. Vgl. Sacheinführung IV.
  • 84(grc) ἀπότρεψεν] Die Vokabel ist im Sinn von "übersetzen" auch in der Astronautilia ungewöhnlich. Křesadlo verwendet sonst μεταφρήζειν und μετατίθημι.
  • 112-115(grc) Nemo und die Mannschaft genießen die landwirtschaftlichen Produkte der Einheimischen: Milchwein, Schafskäse und Kastanien ähnliche Nüsse. Vgl. Od. 4,88.
  • 118(grc) Κακόμανδυν] Eine Übertragung des homerischen Κακοΐλιος ("Unglücks-Ilios") auf den Antagonisten Mandys. Penelope gebraucht die Verfluchung mehrfach dem noch unerkannten Odysseus (Od. 19,260.597) und einmal Eurykleia gegenüber (Od. 23,19). Ilios gilt ihr als Unglück, da der Krieg sie von Odysseus getrennt hat. In der Astronautilia ist es Mandys, der Nemo von seiner Heimat fortgeführt hat.
  • 130-135(grc) Mandys missbraucht das Schaf. Die größte Überraschung an dieser Stelle besteht darin, dass er offensichtlich aus sexueller Begierde zum Schafsdieb geworden ist. Im weiteren Sinn steht dies aber wohl auch für seine Machtversessenheit und Perversität. Vgl. Astr. 22,79f. Die Szene ist freilich weiterhin Teil von Křesadlos böser Invektive gegen seinen Kritiker. Daher ist der Autor hier in der Schilderung wesentlich drastischer als in den anderen Sexsszenen.
  • 144(grc) Versus spondiacus.
  • 145(grc) Das Homerwort μεθημοσύνη ("Nachlässigkeit") wird hier mit μέθη ("Trunkenheit") gleichgesetzt (vgl. tsch. "opilost").
  • 154(grc) κροῦμεν δέ τε κρᾶτα] Man beachte die lautmalerische κρ-Alliteration. Die Kontraktion κροῦμεν statt κρούομεν ist ungewöhnlich.
  • 158(grc) ἄγρα] Diese seltsame Form scheint hier als Adverb zu ἄγριος gebraucht. Křesadlo übersetzt sie im Tschechischen mit "wütend" ("zuřivě").
  • 159(grc) ἀνήνορα φῶρα] In der Astronautilia stehendes Beiwort des Mandys, vgl. Astr. 11,50; Astr. 22,131.142; Astr. 24,27.66. Vgl. Od. 10,301.341 (κακὸν καὶ ἀνήνορα); Hes. Op. 751.
  • 166-170(grc) Exkurs über die „Schafe“ der Großfüßler, vgl. oben 42.
  • 173(grc) ὣς κύκλωμα τύχης στρέφεται μὲν ἄνω τε κάτω τε] Vgl. auch unten 186. Das Rad der Fortuna ist eine schon antike Metapher für die Wechselhaftigkeit des Glücks. Vgl. Otto 1890, 142 s.v. fortuna 2. Vielleicht denkt der Autor hier auch an Herodots berühmten Satz: ἐκεῖνο πρῶτον μάθε, ὡς κύκλος τῶν ἀνθρωπηίων ἐστὶ πρηγμάτων, περιφερόμενος δὲ οὐκ ἐᾷ αἰεὶ τοὺς αὐτοὺς εὐτυχέειν (Hdt. 1,207).
  • 175(grc) δύναντες] Die aktive Form ist im Gr. nicht belegt. Hier ist sie am Versschluss wohl metri causa vom Autor verwendet worden.
  • 184(grc) Das in Vers 173 und 186 genannte „Rad des Schicksals“ (κύκλωμα τύχης) spiegelt sich auch in der Wiederholung dieses Verses vom Anfang des Gesanges (7) wider.

Verzeichnisse

Spondiaci

γλαφυρὰς σπήλυγκας
50
εἰν σπήεσσιν
147
εὐωχέσθαι
144
προσαιτοῦντες
44

Neologismen

λαβροποτάζω
145
οὐρανοναύτης
68
προβοσκοφόρος
163
ἀπόλωσις
134

Monosyllaba

θῆρ
70
ὥς
18

Similien (Autorenstellen)

A. Eu. 53
148
AP 5,109,4
145
AP 12,81,2
64
A.R. 2,568
50
Ar. Av. 1323
39
Ar. Eq. 115
148
Ar. Nu. 5
148
Hom. Od. 1,225
147
Hom. Od. 2,484
67
Hom. Od. 3,2
18
Hom. Od. 6,458
120 · 185
Hom. Od. 8,14
159
Hom. Od. 8,561
16
Hom. Od. 9,454
158
Hom. Od. 11,184
62
Hom. Od. 11,186
67
Hom. Od. 13,108
146
Hom. Od. 13,121
146
Hom. Od. 16,410
155
Hom. Od. 17,584
16
Hom. Od. 18,4
141
Hom. Od. 18,402
50
Hom. Il. 1,15
50
Hom. Il. 5,197
13
Hom. Il. 7,253
174
Hom. Il. 10,122
149
Hom. Il. 10,567
154
Hom. Il. 12,94
159
Hom. Il. 16,255
146
Hom. Il. 19,68
49
Hom. Il. 19,246
130
Hom. Il. 19,260
118
Hom. Il. 19,540
80
Hom. Il. 19,597
118
Hom. Il. 23,19
118
Opp. C. 1,513
98
Pl. R. 363
155
S. Ant. 220
41
Theoc. 4,42
155
Theoc. 16,53
50

Similien (Křesadlo)

Astr. 1,18
21
Astr. 1,36
104
Astr. 1,126
3
Astr. 1,135
90
Astr. 1,140
95
Astr. 1,141
96
Astr. 2,49
137
Astr. 2,132
62
Astr. 2,279
108
Astr. 3,1
1
Astr. 3,16
52
Astr. 3,245
107
Astr. 8,21
6
Astr. 8,22
184
Astr. 8,232
15 · 55
Astr. 8,279
89
Astr. 9,35
159
Astr. 10,154
183
Astr. 10,173
186
Astr. 10,183
154
Astr. 10,185
120
Astr. 11,114
120
Astr. 12,76
120
Astr. 14,163
120
Astr. 14,189
120
Astr. 14,250
154
Astr. 14,338
154
Astr. 15,244
154
Astr. 17,78
158
Astr. 18,10
15 · 143
Astr. 21,170
154
Astr. 23,81
120
Astr. 24,99
120

Downloads

Gesamtdownload, Datenmodell und Weiteres unter Downloads & Dokumentation

Filter (Text)
    • Textkritischer Apparat
    • Handschriftenapparat
    • Similienapparat
    • Kommentare
    • Metrikauszeichnung (⏑‒)
    • Monosyllaba
    • Spondiaci
    • Neologismen
    • Versus tetracoli(vt)
    • Indexreferenzen
Link in Zwischenablage kopiert