Transkription
M f. 163r
T p. 191
E p. 191
Ἀστροναυτιλίης ρ
Ἀστροναυτιλίης ρ
Der Astronautilia siebzehnter Gesang
Hvězdoplavby zpěv sedmnáctý
[Τὰ περὶ λῃστήρων καὶ τοῦ Ἐλέφαντος καὶ Φράντου
[Τὰ περὶ λῃστήρων καὶ τοῦ Ἐλέφαντος καὶ Φράντου
[Die Geschehnisse um die Räuber und um Elefas’ und Frantas
(O lupičích a zajetí Elefanta a Franty.)
ἀνδροποδισμοῦ.]
ἀνδροποδισμοῦ.]
Versklavung.]
Δηρὸν μὲν πλέομεν βάθεσιν κόσμοιο κενοῖο‒‒|‒◡◡|‒||◡◡|‒||‒|‒◡◡|‒◡ Δηρὸν μὲν πλέομεν βάθεσιν κόσμοιο κενοῖο Lange flogen wir in den Tiefen des leeren Kosmos Příliš dlouho jsme pluli dál propastmi prázdného kosmu
ὣς ἐξωτικοὶ ἦσαν, ἀτὰρ φρόνιμοι δέ τε θῆρες.So seltsame Lebewesen waren sie, aber sie besaßen Verstand.takto exotičtí, leč rozumní tvorové byli.
ἄσμενοι ἐκ θανάτου τε σαώσαντες καὶ ἑταίρους.
dem Tod entronnen und die Gefährten gerettet.
tešně unikše smrti a dobré spasivše druhy.
Δηρὸν μὲν πλέομεν βάθεσιν κόσμοιο κενοῖο‒‒|‒◡◡|‒||◡◡|‒||‒|‒◡◡|‒◡ Δηρὸν μὲν πλέομεν βάθεσιν κόσμοιο κενοῖο Lange flogen wir in den Tiefen des leeren Kosmos Příliš dlouho jsme pluli dál propastmi prázdného kosmu
- Sim.:
- (grc) = Astr. 24,1; cf. etiam Astr. 8,1 (δ. μ. π. γλαφυρὸν κατ’ ἀπείρονα κόσμον)
- Krit.:
- (grc) κιχέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) στασιωτῶν deb.
- Krit.:
- (grc) ἴδομεν deb.
- Anm.:
- (grc) παυσάμενοι] Das Partizip ist im Plural, obwohl das Bezugswort im Singular steht (προσέειπον). Offensichtlich hat der Autor noch ἴδμεν im Kopf.
- Krit.:
- (grc) οἳ ῥαδιοφώνησάν θ’ deb.
- Hs.:
- (grc) οἱ] τό γε M a.c.(grc) ῥαδιοφώνησάν] ῥηδιοφώνησαν M
- Krit.:
- (grc) ζήτουν τίνες εἰμὲν κοσμοπορευταί deb.
- Krit.:
- (grc) χρῶνται deb.
- Sim.:
- (grc) διεθνὲς Βρυθάνων ἦέν γ’ ἰδίωμα] διεθνής („internationalis“) adiectivum neograecum; ἰδίωμα verbum pedestre
- Anm.:
- (grc) 11–14: Die Piraten benutzen Englisch als Verständigungssprache.
- Hs.:
- (grc) post v. 12 ανδρες τ’ αλλοδαποι M primum(grc) πολλῇς M primum post εἰν
- Anm.:
- (grc) σαῖ-φαῖ ταινίῃσιν δέ τε βίβλοις] Science-Fiction-Bücher werden häufiger erwähnt (der Archivar Divíšek wollte ja mit Nemos Werk einen der Preise für Science-Fiction-Literatur gewinnen), aber hier werden zum ersten Mal auch Filme genannt. Ταινία (altgr. eigentlich „Band, Binde, Streifen“) in der Bedeutung „Film“ ist natürlich neugriechisch.
- Krit.:
- (grc) ἰδέσθαι deb.
- Hs.:
- (grc) θαῦμα ἰδέσθαι] πολλὰ καὶ αἰσχρὰ M a.c.
- Sim.:
- (grc) ἀπαμείβετο φώνησέν τε] clausula Hom., vid. Il. 20,199 et al.
- Anm.:
- (grc) Versus spondiacus.
- Sim.:
- (grc) ἐρωτήσεις καὶ ἀποκρίσεες] neque ἐρώτησις neque ἀπόκρισις apud Homerum leguntur
- Krit.:
- (grc) ῥήμης (= ῥήματος) deb.(grc) φωνοῦντες M (recte)
- Hs.:
- (grc) ῥαδιοφώνῳ] ῥη- M
- Krit.:
- (grc) μοῦνος deb.
- Sim.:
- (grc) ἀπόκρινεν] cf. Il. 5,12 (sed alio sensu); hic pro ἀπεκρίνατο („respondit“)
- Sim.:
- (grc) νοσεῖσθαι] νοσέω apud Homerum non legitur
- Krit.:
- (grc) ἐχέμεν deb.
- Sim.:
- (grc) ἐνὶ νηῒ μελαίνῃ] vide supra ad Astr. 2,210
- Krit.:
- (grc) ἁμὲ deb.
- Sim.:
- (grc) ἅμε] haec forma apud veteres non legitur; apud Homerum ἄμμε (aeolice), apud Aristophanem ἁμέ (dorice) legimus. Cf. LSJ 1996 s.v. ἐγώ IV
- Sim.:
- (grc) εἴ τις θέμις εἴη] cf. clausulam Homericam ἣ θέμις ἐστίν ( Il. 2,73 et al.)
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M a.c.
- Krit.:
- (grc) οἷσιν deb.(grc) πέπομφα deb.
- Sim.:
- (grc) 29sq.: ~ Astr. 1,201sq.
- Sim.:
- (grc) κλυτὸν οὔνομα] iunctura Homerica, vide supra ad Astr. 1,11
- Anm.:
- (grc) Hier unterliegt Nemo/Křesadlo wohl einem Irrtum, siehe die Anmerkung zu Astr. 1,201f. λανθάνω verlangt eigentlich den Akkusativ, vgl. LSJ 1996 s.v. λανθάνω A 1.
- Hs.:
- (grc) πλοίου σκαφὶν αὖτ’ ἐπίβησεν] ἐπίβησε πλοίου σκαφὶν αὐτός M a.c.
- Anm.:
- (grc) ἑτέρην κλέψεν Κύπτης πολύμητις] Kypta hatte in Astr. 14 eines der Shuttles entwendet (Astr. 14,255f.) und ist mit diesem schließlich auf einem Pulsar verunglückt (ebd. Astr. 14,345‒349).
- Krit.:
- (grc) ἀσκὸν deb.
- Anm.:
- (grc) 34f.: Eine hübsche Beschreibung des ärztlichen Zubehörs bzw. des „med(i)kit“, wie es bspw. die Bordärzte in der Serie Star Trek haben. Außerdem gibt es dort oft röhrenartige Tragetaschen (hier im Griechischen als ἀσκός bezeichnet).
- Krit.:
- (grc) ἰήσεος deb.
- Sim.:
- (grc) παρασκευὰς … ἰήσεος ὅπλα] ἴησις (ionice pro ἴασις, cf. Hp. Aph. 2,17) et παρασκευή verba potius pedestria, sed ἴασις etiam apud Sophoclem (OT 68; El. 876) legitur, παρασκευή quoque apud Aristophanem (Ach. 190)
- Hs.:
- (grc) εἰν πλοίῳ] μὲν πλοίου M
- Krit.:
- (grc) ἠδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) ῥίμφα μάλ’] iunctura Hom., vid. eadem sede Il. 13,30; 22,163(grc) νῆχον] cf. Od. 5,399
- Hs.:
- (grc) ῥαδιοφώνῳ] ῥη- M
- Krit.:
- (grc) τετυκέσθαι deb.
- Anm.:
- (grc) ἒς-ὦ-ἔς] SOS war das international festgelegte Notsignal im Morsealphabet (1999 mit Einführung des Global Maritime Safety System abgeschafft). 1912 ersetzte es CQD (engl. Abk. für „come quick, danger“). Ursprünglich hatte die Buchstabenfolge keine eigene Bedeutung und wurde erst nachträglich es als „save our souls“ („Rettet unsere Seelen“) gedeutet. Siehe Brockhaus 2006, 25, 554 s.v. SOS 1; http://de.wikipedia.org/wiki/Morsecode#SOS
- Krit.:
- (grc) δνοφερὸν deb.
- Krit.:
- (grc) ἅ deb.
- Krit.:
- (grc) ἰητὴρ M (recte)
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.(grc) ἀστροπορευτῇς deb.
- Krit.:
- (grc) οἳ M (recte)(grc) εἱλεῖν (= ἑλεῖν) deb.
- Sim.:
- (grc) πωλῆσαι] cf. Hom. Epigr. 14,5 (εἰν ἀγορῇ πωλεύμενα)
- Anm.:
- (grc) μεγάλοισι χρήμασι πολλοῖς] Hier würde man eigentlich einen Genitivus pretii erwarten. Vgl. bspw. Hdt. 8,105 (ἐπώλεε ... χρημάτων μεγάλων)
- Krit.:
- (grc) παμπόλλων M (recte)
- Anm.:
- (grc) 50–52: Nach Od. 3,72‒74. Der Autor greift die mehrfach verwendete Frage (siehe zu Astr. 2,132‒135), ob die Fremden Piraten seien, auf und verleiht ihr einen realen Hintergrund, indem Nemo nun mit echten Weltraumpiraten konfrontiert wird.
- Krit.:
- (grc) ἠλῶντο deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ deb.
- Sim.:
- (grc) φρονέουσι δοάσσατο] vide supra ad Astr. 3,227(grc) ἑτέρη … δοάσσατο βουλή] cf. formulam Homericam ἀρίστη φαίνετο βουλή ( Il. 2,5 et al.)
- Krit.:
- (grc) εἱλεῖν (= ἑλεῖν) deb.(grc) ἰδὲ καί M (recte)
- Krit.:
- (grc) βάθοσδε deb.
- Sim.:
- (grc) γήθησεν καὶ Ἐλέφας κῆρ] vide supra ad Astr. 5,247
- Hs.:
- (grc) γ’ M post νῆα
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M a.c.(grc) βιοραδιοφώνῳ] βιορη- M
- Krit.:
- (grc) τόν γε deb.
- Sim.:
- (grc) ἐξωτικαί] verbum pedestre(grc) ἔξοχον ἄλλων] clausula Hom., vid. Il. 6,194 et al.
- Hs.:
- (grc) ἔξοχον ἄλλων] αἱ τε μάλιστα M primum, tum θαῦμα ἰδέσθαι
- Anm.:
- (grc) 65–72: Ekphrasis der Piraten als kleinwüchsige Wesen. Man könnte etwa an die piratischen Ferengi aus der Serie Star Trek erinnern, die ebenfalls geldversessen und kleinwüchsig sind (zuerst in TNG 4 The Last Outpost [1987]). Vgl. Sander 1993, 273.
- Krit.:
- (grc) πυγμαίοις deb.(grc) ἐϊκυῖαι deb.
- Sim.:
- (grc) ἀνδράσι Πυγμαίοις] cf. eadem sede Il. 3,6 (ἀ. Πυγμαίοισι). Vide etiam Astr. 20,96 et Astr. 15,117sqq.
- Hs.:
- (grc) πυγμαῖοις μέγεθος] πυγμαίοισι μέγας M
- Hs.:
- (grc) om. E: ὥσπερ ἐχῖνοι ἔασιν, ἀτὰρ μαλακαὶ τρίχες ἦσαν M (in vers. boh. primum: tak jako leč chlupy byly.)
- Anm.:
- (grc) Zusatzvers in M: „wie Igel es sind, aber die Haare waren weich“.
- Sim.:
- (grc) λευκοπαρείου] de adiectivo cf. Mel. AP 5,160,1; variat adiectivum Homericum καλλιπάρῃος ( Il. 1,143 et al.)
- Krit.:
- (grc) χηλὰς deb.(grc) αἱρεῖν deb.
ὣς ἐξωτικοὶ ἦσαν, ἀτὰρ φρόνιμοι δέ τε θῆρες.So seltsame Lebewesen waren sie, aber sie besaßen Verstand.takto exotičtí, leč rozumní tvorové byli.
- Krit.:
- (grc) ὣς (cf. tr. Boh. takto) deb.
- Hs.:
- (grc) ἐξωτικοὶ ἦσαν ἀτὰρ] ἐξωοτικοὶ ἦσαν M
- Krit.:
- (grc) ἀφικομένοις deb.(grc) ἀνέσχον deb.
- Krit.:
- (grc) μεταθέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) τετυκέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) τετυκέσθαι] clausula Hom., vid. Od. 21,428
- Sim.:
- (grc) δελεάσαι] δελεάζω verbum pedestre, cf. LSJ 1996 s.v.
- Sim.:
- (grc) 77sq.: ~ Astr. 14,267sq.(grc) ἀχνύμενοι κῆρ] vide supra ad Astr. 1,210
- Krit.:
- (grc) ἀρηόμενοι (cf. Astr. 14,268) deb.
- Sim.:
- (grc) πολλὰ δ’ ἀρηόμενοι] vide supra ad Astr. 10,158
- Krit.:
- (grc) ἦμος deb.
- Sim.:
- (grc) 79–83: ~ Astr. 14,279‒282 (sed v. 81 ibi deest)
- Krit.:
- (grc) χηλὰς deb.
- Krit.:
- (grc) ὣς (cf. tr. Boh. tak) deb.
- Hs.:
- (grc) om. E: ῥίμφα μάλα πταμένη ληϊστήρων κατὰ νῆα M
- Anm.:
- (grc) Zusatzvers in M: „in sehr schnellem Flug dem Schiff der Piraten hinterher“.
- Krit.:
- (grc) ἀστερόπλοιον deb.
- Krit.:
- (grc) μεῖζον deb.
- Krit.:
- (grc) εἰδόντες deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) οὐδ’ ἄρα τις λύμη γέγονεν] cf. Il. 4,245 (οὐδ’ ἄρα τίς σφι ... γίγνεται ἀλκή)(grc) λύμη] apud Homerum non legitur
- Krit.:
- (grc) ἀντί deb. (tmesis: ἀντιφεισριακός)
- Sim.:
- (grc) βέλος φείσρου ἐλέλιξεν νῆα μέλαιναν] cf. Il. 1,530 (μέγαν δ’ ἐλέλιξεν Ὄλυμπον); Od. 5, 314 (περὶ δὲ σχεδίην ἐλέλιξε)
- Anm.:
- (grc) Bemerkenswert ist hier, dass der Blitz des Zeus, der in der Odyssee die Schiffe erschüttert, durch ein Phasergeschoss ersetzt ist (vgl. Od. 12,415f.; 14,305f.).
- Krit.:
- (grc) πυροβολητὴν deb.
- Krit.:
- (grc) βαλέμεν μεγάλου M (recte)
- Krit.:
- (grc) πυροβόλος τ’ deb.(grc) ἴθυν’ deb.(grc) ἐπὶ M deb.
- Sim.:
- (grc) πυροβόλος] vox pedestris, cf. LSJ 1996 s.v.
- Sim.:
- (grc) ὡς ἥδ’ ἐλέλιξεν ἅπασα] cf. Od. 12,416 (ἣ δ’ ἐλελίχθη πᾶσα). Vide etiam supra v. 89
- Sim.:
- (grc) τρύπη] apud Homerum non legitur
- Krit.:
- (grc) εἰπεῖν deb.
- Krit.:
- (grc) ἐκδιδόναι deb.(grc) ἐμοὺς deb.
- Krit.:
- (grc) ἀπολέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) ἄφρονι θυμῷ] clausula Hom., vid. Od. 21,105
- Krit.:
- (grc) οἳ deb.
- Hs.:
- (grc) ῥόβοτος οἱ] ῥοβότης τοὶ M(grc) ἄφρονι] νηλεϊ M a.c.
- Krit.:
- (grc) ἀπόπεμψεν (cf. e.g. Astr. 16,318) deb.
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M a.c.
- Krit.:
- (grc) θοήν γε deb.
- Hs.:
- (grc) μὲν] μὴν M
- Krit.:
- (grc) μέλαιναν M (recte)
- Sim.:
- (grc) κῆρα μέλαιναν] vide supra ad Astr. 15,160
- Krit.:
- (grc) ἀνὴρ deb.
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M
- Sim.:
- (grc) ἀμύμονα βουλήν] iunctura nova
- Krit.:
- (grc) ῥόβοτον deb.
- Sim.:
- (grc) ἐλέλιξε νεΰς] cf. supra v. 93; forma νεΰς pro monosyllabo νεῦς (= ναῦς) apud veteres non legitur, vgl. LSJ 1996 s.v. ναῦς.
- Anm.:
- (grc) σμερδαλέως … φοβερῶς χαλεπῶς τε] Die Heftigkeit der Erschütterung wird gut durch die drei Adverbien und das Homoioteleuton untermalt.
- Krit.:
- (grc) ἐκ deb.(grc) εἶχόν ῥα deb.(grc) πολύπυκνον deb.
- Sim.:
- (grc) ὀΐσθην] de forma cf. Il. 9,453 (eadem sede: ὀϊσθείς); Od. 4,453 (ὠίσθη); 16,475 (ὠίσθην)
- Hs.:
- (grc) κάψῃ] θήκῃ M
- Krit.:
- (grc) δὲ οἳ deb.
- Sim.:
- (grc) νηῒ μελαίνῃ] vide supra ad Astr. 2,210
- Anm.:
- (grc) ἐπήλυγα] ἐπῆλυξ (hier: „Tarnschild“, eigentlich Adj. „überschattend/verbergend“) kommt bei Euripides im Kyklops vor (Cyc. 680), vgl. LSJ 1996 s.v. Ein Tarnschild wird im Star Trek-Universum von den Romulanern (zuerst in TOS 15 „Balance of Terror“, 1966) und später den Klingonen („Star Trek VI ‒ The Undiscovered Country“, 1992) verwendet. Vgl. Sander 1993, 48.
- Sim.:
- (grc) πυκινῇς πραπίδεσσιν] variat formulam Homericam ἰδυίῃσι πραπίδεσσιν (vide supra ad Astr. 1,116).
- Anm.:
- (grc) ἠλεκτρουμαγνηετικήν] Vgl. ngr. ηλεκτρομαγνητικός; hier metri causa mit epischer Längung (-ο- zu -ου-) und Zerdehnung/Diektasis (-η- zu -ηε-).
- Krit.:
- (grc) ἀνακουόμενόν τε deb.
- Krit.:
- (grc) ἰδέμεν deb.
- Anm.:
- (grc) δύναντες] Zur Form siehe oben zu Astr. 10,175.
- Anm.:
- (grc) ὠισθήμεσθα] = ὠίσθημεν. Damit der Vers metrisch ist, muss man am Anfang von Synizese ausgehen.
- Krit.:
- (grc) Ἀλλά γε deb.
- Krit.:
- (grc) αὖθι deb.
- Krit.:
- (grc) ἑ οἳ deb.
- Hs.:
- (grc) πλανήτας δέτε φοῖβον] πλάνους ἠέλιόν τε M a.c.
- Anm.:
- (grc) φοῖβον] Hier metonymisch für „Sonne“. Siehe auch Astr. 9,144.
- Hs.:
- (grc) στρεφεναι primum, tum στροφέναι M post ἴσαν
- Anm.:
- (grc) ἀστροΐδην] Wie bei „Android“ behandelt Křesadlo diese Wortgruppe, als wären sie Patronymika auf -ίδης. Korrekterweise lautet die griechische Form zu „Astroid“ ἀστροειδής, doch diese passt nicht ins Metrum.
- Sim.:
- (grc) καλεργέα νῆα] vide supra ad Astr. 1,211
- Sim.:
- (grc) ἀπείρονι κόσμῳ] vide supra ad Astr. 8,1
- Krit.:
- (grc) ἦμος deb.(grc) E om.
- Hs.:
- (grc) φερόμεσθ’ ἡμεῖς τοι ἀπείρονι] ἡμεῖς φερόμεσθα ἀπείρονι M
- Hs.:
- (grc) κακὰ] μάλα M a.c.
- Sim.:
- (grc) αἰπὺς ὄλεθρος] vide supra ad Astr. 3,142
- Hs.:
- (grc) ἦν αἰπὺς ὄλεθρος] καὶ ὄλεθρον ἄλυξαν M
- Anm.:
- (grc) 127–135: Beschreibung der Bewohner des Astroiden. Vgl. auch unten 168‒172
- Krit.:
- (grc) ἀπτέρυγές τ’ deb.(grc) ἵπποι (cf. e.g. Astr. 5,188) deb.
- Krit.:
- (grc) ψιττήκοις deb.
- Hs.:
- (grc) χθονίοισιν] τέτυκτο et sim. M a.c.
- Krit.:
- (grc) οἳ deb.|πτάμενοι deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.(grc) ἲς deb.
- Sim.:
- (grc) ἲς βαρύτητος] vide supra ad Astr. 6,67
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Anm.:
- (grc) 137f.: Eine Eiswüste ist verschiedentlich auch Schauplatz von SF-Filmen. Bekannt ist vor allem Howard Hawks „The Thing“ (USA 1951), in dem eine außerirdische Untertasse in der Nähe des Nordpols gestrandet und im Eis untergegangen ist. Der aufgetaute Außerirdische stellt sich als bluttrinkendes Pflanzenwesen heraus. Es gibt ein Remake bzw. eine Fortsetzung des Films mit demselben Titel von John Carpenter aus dem Jahr 1982. Siehe zu beiden Filmen ausführlich Koebner 2007, 65‒71.
- Krit.:
- (grc) θησαύριζαν deb.
- Sim.:
- (grc) ὀξυγόνῳ] cf. ngr. οξυγόνο (angl. „oxygen“)
- Krit.:
- (grc) πυγῶν deb.
- Anm.:
- (grc) θρώσκοντες τό γε ὑδρογόνον ἀπὸ πυγῇς] Als Antrieb benutzen auch die Kosmobionten in Astr. 7,55f. den flatus ventris. Der Autor liebt diese burlesken Elemente, vgl. auch „Ode an Stalin“ V. 21. Siehe dazu Weise 2010, 445. Auffällig ist, dass ἀπό hier wiederum mit Dativ statt Genitiv steht.
- Sim.:
- (grc) ῥίμφα μάλα] cf. supra ad 40
- Krit.:
- (grc) ἲς deb.
- Anm.:
- (grc) οὕτως ἲς φύσεως αἰὲν νίκησε πάθημα] Gnome über den Erfindungsreichtum der Natur. Vgl. auch Astr. 5,174.
- Anm.:
- (grc) 147f.: Eine ähnliche Situation ist auf dem Planeten in Astr. 4 (vgl. dort Astr. 4,62.87f.)
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) οὐδ’ ἔτι τις πρῆξις ληϊστήρεσσιν ἔφηνεν] vide supra ad Astr. 1,36
- Krit.:
- (grc) βαλλομένοις deb.
- Sim.:
- (grc) μάλα γάρ] iunctura Hom., vid. Il. 8,29 et al.
- Krit.:
- (grc) ἐφάγοντο deb.
- Sim.:
- (grc) δάπτησαν] forma δάπτησαν pro ἔδαψαν vel δάψαν apud veteres non legitur
- Krit.:
- (grc) ἐφθίθη deb.(grc) ἐπῆλυξ deb.
- Sim.:
- (grc) ἐπῆλυξ] vide supra ad 110
- Krit.:
- (grc) νῦν deb.
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M a.c.(grc) ῥαδιοφωνεῖν] ῥη- M
- Krit.:
- (grc) ἒς-ὦ-ἒς (cf. 41 et tr. Boh. es-ó-es) deb.
- Sim.:
- (grc) ἒς-ὦ-ἒς πέμπων] vide supra ad 41
- Anm.:
- (grc) ἀστροΐδην μὲν ἀφικόμεθ’ ἀστρονέοντες] Man beachte die auffällige Alliteration.
- Krit.:
- (grc) τοὶ δὲ deb.
- Krit.:
- (grc) πήξαντες deb.(grc) μελαίνῃ deb.
- Krit.:
- (grc) ὄλεθρον deb.
- Sim.:
- (grc) γηθόσυνοι] cf. eadem sede Il. 7,122 et al.(grc) τοῖς περ ἀμύναμεν αἰπὺν ὄλεθρον] cf. Il. 18,129 (ἑτάροισιν ἀμυνέμεν αἰπὺν ὄλεθρον)
- Anm.:
- (grc) 168–172: Der Arzt untersucht einen toten Vogel. Nachträglich werden so die „wissenschaftlichen“ Ausführungen zu den Vögeln begründet. Dies erinnert an den Topos der Alien-Sektion.
- Krit.:
- (grc) ἀνὰ deb.
- Krit.:
- (grc) νιφάδος (cf. 137) deb.
- Krit.:
- (grc) ποτᾶσθαι (cf. Astr. 18,158) deb.
- Krit.:
- (grc) ἀοιδιάσας deb.
- Sim.:
- (grc) ἀοιδιάσας] cf. Od. 5,61 (de Calypso); 10,227 (de Circe)
- Hs.:
- (grc) πρῶτον] πρὶν μὲν M a.c.
- Anm.:
- (grc) ὅσσα δ’ ἐγὼ καὶ πρῶτον ἀοιδιάσας κατέλεξα] Rückverweis auf 127‒146.
- Hs.:
- (grc) in M primum ultimus versus huius cantus, tum hoc loco translatus
- Anm.:
- (grc) οὕτως οὐ φύσεως θαυμάστερον ἄλλο τέτυκται] Gnome über die Wunderkraft der Natur. Vgl. Astr. 13,377. Der Autor hatte den Vers im Manuskript ursprünglich am Ende des Gesanges und ihn dann später an diese Stelle versetzt.
- Hs.:
- (grc) τῇ] ἀπὸ M a.c.
- Krit.:
- (grc) παρασκευήν (cf. Astr. 7,194) deb.(grc) ᾗ deb.
- Hs.:
- (grc) πρῶτα ἔλεξα] πρὶν κατέλεξα M a.c.
- Anm.:
- (grc) ὡς πρῶτα ἔλεξα] Rückverweis auf 110‒112.
- Sim.:
- (grc) 179sq.: cf. supra Astr. 1,212sq.
- Hs.:
- (grc) λελιπόντες] -πῶτες M
ἄσμενοι ἐκ θανάτου τε σαώσαντες καὶ ἑταίρους.
dem Tod entronnen und die Gefährten gerettet.
tešně unikše smrti a dobré spasivše druhy.
- Krit.:
- (grc) σαώσαντες deb.
- Hs.:
- (grc) καὶ] μὲν M
- Anm.:
- (grc) ἄσμενοι ἐκ θανάτου τε σαώσαντες καὶ ἑταίρους] Siehe oben zu Astr. 2,338; hier mit antithetischem Schluss: statt φίλους ὀλέσαντες ἑταίρους jetzt σαώσαντες καὶ ἑταίρους.
Einleitung
Inhaltliche Einleitung
In diesem Gesang begegnen Nemo zum ersten Mal Weltraumpiraten, die mittels eines fingierten Hilferufs zwei seiner Besatzungsmitglieder, den Schiffsarzt Elefas und den Übersetzer Franta kidnappen, um Franta später für einen hohen Preis zu verkaufen. Das Thema wird später in XX nochmals aufgegriffen.
Überlieferung
Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.
- Seitenabschnitte
- M: 163r‒168vT: 191‒197E: 191‒197
- Sprache & Versmaß
- Griechisch: HexameterTschechisch: Hexameter
Apparate
Textkritischer Apparat
- 3(grc) κιχέσθαι deb.
- 4(grc) στασιωτῶν deb.
- 5(grc) ἴδομεν deb.
- 7(grc) οἳ ῥαδιοφώνησάν θ’ deb.
- 8(grc) ζήτουν τίνες εἰμὲν κοσμοπορευταί deb.
- 9(grc) χρῶνται deb.
- 14(grc) ἰδέσθαι deb.
- 18(grc) ῥήμης (= ῥήματος) deb.
- 18(grc) φωνοῦντες M (recte)
- 20(grc) μοῦνος deb.
- 22(grc) ἐχέμεν deb.
- 23(grc) ἁμὲ deb.
- 27(grc) οἷσιν deb.
- 27(grc) πέπομφα deb.
- 34(grc) ἀσκὸν deb.
- 35(grc) ἰήσεος deb.
- 38(grc) ἠδ’ deb.
- 41(grc) τετυκέσθαι deb.
- 43(grc) δνοφερὸν deb.
- 44(grc) ἅ deb.
- 45(grc) ἰητὴρ M (recte)
- 46(grc) οὐδ’ deb.
- 46(grc) ἀστροπορευτῇς deb.
- 47(grc) οἳ M (recte)
- 47(grc) εἱλεῖν (= ἑλεῖν) deb.
- 49(grc) παμπόλλων M (recte)
- 51(grc) ἠλῶντο deb.
- 53(grc) ἐνὶ deb.
- 56(grc) εἱλεῖν (= ἑλεῖν) deb.
- 56(grc) ἰδὲ καί M (recte)
- 57(grc) βάθοσδε deb.
- 63(grc) τόν γε deb.
- 66(grc) πυγμαίοις deb.
- 66(grc) ἐϊκυῖαι deb.
- 71(grc) χηλὰς deb.
- 71(grc) αἱρεῖν deb.
- 72(grc) ὣς (cf. tr. Boh. takto) deb.
- 73(grc) ἀφικομένοις deb.
- 73(grc) ἀνέσχον deb.
- 74(grc) μεταθέσθαι deb.
- 75(grc) τετυκέσθαι deb.
- 78(grc) ἀρηόμενοι (cf. Astr. 14,268) deb.
- 79(grc) ἦμος deb.
- 80(grc) χηλὰς deb.
- 82(grc) ὣς (cf. tr. Boh. tak) deb.
- 83(grc) ἀστερόπλοιον deb.
- 84(grc) μεῖζον deb.
- 85(grc) εἰδόντες deb.
- 87(grc) οὐδ’ deb.
- 88(grc) ἀντί deb. (tmesis: ἀντιφεισριακός)
- 90(grc) πυροβολητὴν deb.
- 91(grc) βαλέμεν μεγάλου M (recte)
- 92(grc) πυροβόλος τ’ deb.
- 92(grc) ἴθυν’ deb.
- 92(grc) ἐπὶ M deb.
- 97(grc) εἰπεῖν deb.
- 98(grc) ἐκδιδόναι deb.
- 98(grc) ἐμοὺς deb.
- 99(grc) ἀπολέσθαι deb.
- 100(grc) οἳ deb.
- 101(grc) ἀπόπεμψεν (cf. e.g. Astr. 16,318) deb.
- 102(grc) θοήν γε deb.
- 103(grc) μέλαιναν M (recte)
- 104(grc) ἀνὴρ deb.
- 107(grc) ῥόβοτον deb.
- 109a(grc) ἐκ deb.
- 109b(grc) εἶχόν ῥα deb.
- 109b(grc) πολύπυκνον deb.
- 110(grc) δὲ οἳ deb.
- 112(grc) ἀνακουόμενόν τε deb.
- 113(grc) ἰδέμεν deb.
- 116(grc) Ἀλλά γε deb.
- 117(grc) αὖθι deb.
- 118(grc) ἑ οἳ deb.
- 124(grc) ἦμος deb.
- 124(grc) E om.
- 128(grc) ἀπτέρυγές τ’ deb.
- 128(grc) ἵπποι (cf. e.g. Astr. 5,188) deb.
- 130(grc) ψιττήκοις deb.
- 132(grc) οἳ deb.|πτάμενοι deb.
- 133(grc) οὐδ’ deb.
- 133(grc) ἲς deb.
- 136(grc) οὐδ’ deb.
- 142(grc) θησαύριζαν deb.
- 144(grc) πυγῶν deb.
- 146(grc) ἲς deb.
- 151(grc) οὐδ’ deb.
- 152(grc) βαλλομένοις deb.
- 157(grc) ἐφάγοντο deb.
- 158(grc) ἐφθίθη deb.
- 158(grc) ἐπῆλυξ deb.
- 159(grc) νῦν deb.
- 160(grc) ἒς-ὦ-ἒς (cf. 41 et tr. Boh. es-ó-es) deb.
- 164(grc) τοὶ δὲ deb.
- 165(grc) πήξαντες deb.
- 165(grc) μελαίνῃ deb.
- 167(grc) ὄλεθρον deb.
- 170(grc) ἀνὰ deb.
- 171(grc) νιφάδος (cf. 137) deb.
- 172(grc) ποτᾶσθαι (cf. Astr. 18,158) deb.
- 173(grc) ἀοιδιάσας deb.
- 176(grc) παρασκευήν (cf. Astr. 7,194) deb.
- 176(grc) ᾗ deb.
- 182(grc) σαώσαντες deb.
Similienapparat
- 1(grc) = Astr. 24,1; cf. etiam Astr. 8,1 (δ. μ. π. γλαφυρὸν κατ’ ἀπείρονα κόσμον)
- 11(grc) διεθνὲς Βρυθάνων ἦέν γ’ ἰδίωμα] διεθνής („internationalis“) adiectivum neograecum; ἰδίωμα verbum pedestre
- 15(grc) ἀπαμείβετο φώνησέν τε] clausula Hom., vid. Il. 20,199 et al.
- 16(grc) ἐρωτήσεις καὶ ἀποκρίσεες] neque ἐρώτησις neque ἀπόκρισις apud Homerum leguntur
- 20(grc) ἀπόκρινεν] cf. Il. 5,12 (sed alio sensu); hic pro ἀπεκρίνατο („respondit“)
- 21(grc) νοσεῖσθαι] νοσέω apud Homerum non legitur
- 22(grc) ἐνὶ νηῒ μελαίνῃ] vide supra ad Astr. 2,210
- 23(grc) ἅμε] haec forma apud veteres non legitur; apud Homerum ἄμμε (aeolice), apud Aristophanem ἁμέ (dorice) legimus. Cf. LSJ 1996 s.v. ἐγώ IV
- 25(grc) εἴ τις θέμις εἴη] cf. clausulam Homericam ἣ θέμις ἐστίν ( Il. 2,73 et al.)
- 29sq.(grc) ~ Astr. 1,201sq.
- 31(grc) κλυτὸν οὔνομα] iunctura Homerica, vide supra ad Astr. 1,11
- 35(grc) παρασκευὰς … ἰήσεος ὅπλα] ἴησις (ionice pro ἴασις, cf. Hp. Aph. 2,17) et παρασκευή verba potius pedestria, sed ἴασις etiam apud Sophoclem (OT 68; El. 876) legitur, παρασκευή quoque apud Aristophanem (Ach. 190)
- 40(grc) ῥίμφα μάλ’] iunctura Hom., vid. eadem sede Il. 13,30; 22,163
- 40(grc) νῆχον] cf. Od. 5,399
- 48(grc) πωλῆσαι] cf. Hom. Epigr. 14,5 (εἰν ἀγορῇ πωλεύμενα)
- 54(grc) φρονέουσι δοάσσατο] vide supra ad Astr. 3,227
- 54(grc) ἑτέρη … δοάσσατο βουλή] cf. formulam Homericam ἀρίστη φαίνετο βουλή ( Il. 2,5 et al.)
- 58(grc) γήθησεν καὶ Ἐλέφας κῆρ] vide supra ad Astr. 5,247
- 65(grc) ἐξωτικαί] verbum pedestre
- 65(grc) ἔξοχον ἄλλων] clausula Hom., vid. Il. 6,194 et al.
- 66(grc) ἀνδράσι Πυγμαίοις] cf. eadem sede Il. 3,6 (ἀ. Πυγμαίοισι). Vide etiam Astr. 20,96 et Astr. 15,117sqq.
- 68(grc) λευκοπαρείου] de adiectivo cf. Mel. AP 5,160,1; variat adiectivum Homericum καλλιπάρῃος ( Il. 1,143 et al.)
- 75(grc) τετυκέσθαι] clausula Hom., vid. Od. 21,428
- 76(grc) δελεάσαι] δελεάζω verbum pedestre, cf. LSJ 1996 s.v.
- 77sq.(grc) ~ Astr. 14,267sq.
- 77(grc) ἀχνύμενοι κῆρ] vide supra ad Astr. 1,210
- 78(grc) πολλὰ δ’ ἀρηόμενοι] vide supra ad Astr. 10,158
- 79–83(grc) ~ Astr. 14,279‒282 (sed v. 81 ibi deest)
- 87(grc) οὐδ’ ἄρα τις λύμη γέγονεν] cf. Il. 4,245 (οὐδ’ ἄρα τίς σφι ... γίγνεται ἀλκή)
- 87(grc) λύμη] apud Homerum non legitur
- 89(grc) βέλος φείσρου ἐλέλιξεν νῆα μέλαιναν] cf. Il. 1,530 (μέγαν δ’ ἐλέλιξεν Ὄλυμπον); Od. 5, 314 (περὶ δὲ σχεδίην ἐλέλιξε)
- 92(grc) πυροβόλος] vox pedestris, cf. LSJ 1996 s.v.
- 93(grc) ὡς ἥδ’ ἐλέλιξεν ἅπασα] cf. Od. 12,416 (ἣ δ’ ἐλελίχθη πᾶσα). Vide etiam supra v. 89
- 94(grc) τρύπη] apud Homerum non legitur
- 99(grc) ἄφρονι θυμῷ] clausula Hom., vid. Od. 21,105
- 103(grc) κῆρα μέλαιναν] vide supra ad Astr. 15,160
- 106(grc) ἀμύμονα βουλήν] iunctura nova
- 108(grc) ἐλέλιξε νεΰς] cf. supra v. 93; forma νεΰς pro monosyllabo νεῦς (= ναῦς) apud veteres non legitur, vgl. LSJ 1996 s.v. ναῦς.
- 109a(grc) ὀΐσθην] de forma cf. Il. 9,453 (eadem sede: ὀϊσθείς); Od. 4,453 (ὠίσθη); 16,475 (ὠίσθην)
- 110(grc) νηῒ μελαίνῃ] vide supra ad Astr. 2,210
- 111(grc) πυκινῇς πραπίδεσσιν] variat formulam Homericam ἰδυίῃσι πραπίδεσσιν (vide supra ad Astr. 1,116).
- 121(grc) καλεργέα νῆα] vide supra ad Astr. 1,211
- 123(grc) ἀπείρονι κόσμῳ] vide supra ad Astr. 8,1
- 126(grc) αἰπὺς ὄλεθρος] vide supra ad Astr. 3,142
- 133(grc) ἲς βαρύτητος] vide supra ad Astr. 6,67
- 143(grc) ὀξυγόνῳ] cf. ngr. οξυγόνο (angl. „oxygen“)
- 145(grc) ῥίμφα μάλα] cf. supra ad 40
- 151(grc) οὐδ’ ἔτι τις πρῆξις ληϊστήρεσσιν ἔφηνεν] vide supra ad Astr. 1,36
- 152(grc) μάλα γάρ] iunctura Hom., vid. Il. 8,29 et al.
- 157(grc) δάπτησαν] forma δάπτησαν pro ἔδαψαν vel δάψαν apud veteres non legitur
- 158(grc) ἐπῆλυξ] vide supra ad 110
- 160(grc) ἒς-ὦ-ἒς πέμπων] vide supra ad 41
- 167(grc) γηθόσυνοι] cf. eadem sede Il. 7,122 et al.
- 167(grc) τοῖς περ ἀμύναμεν αἰπὺν ὄλεθρον] cf. Il. 18,129 (ἑτάροισιν ἀμυνέμεν αἰπὺν ὄλεθρον)
- 173(grc) ἀοιδιάσας] cf. Od. 5,61 (de Calypso); 10,227 (de Circe)
- 179sq.(grc) cf. supra Astr. 1,212sq.
Handschriftenapparat
- 7(grc) οἱ] τό γε M a.c.
- 7(grc) ῥαδιοφώνησάν] ῥηδιοφώνησαν M
- 12(grc) post v. 12 ανδρες τ’ αλλοδαποι M primum
- 12(grc) πολλῇς M primum post εἰν
- 14(grc) θαῦμα ἰδέσθαι] πολλὰ καὶ αἰσχρὰ M a.c.
- 19(grc) ῥαδιοφώνῳ] ῥη- M
- 26(grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M a.c.
- 32(grc) πλοίου σκαφὶν αὖτ’ ἐπίβησεν] ἐπίβησε πλοίου σκαφὶν αὐτός M a.c.
- 37(grc) εἰν πλοίῳ] μὲν πλοίου M
- 40(grc) ῥαδιοφώνῳ] ῥη- M
- 59(grc) γ’ M post νῆα
- 62(grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M a.c.
- 62(grc) βιοραδιοφώνῳ] βιορη- M
- 65(grc) ἔξοχον ἄλλων] αἱ τε μάλιστα M primum, tum θαῦμα ἰδέσθαι
- 66(grc) πυγμαῖοις μέγεθος] πυγμαίοισι μέγας M
- 67a(grc) om. E: ὥσπερ ἐχῖνοι ἔασιν, ἀτὰρ μαλακαὶ τρίχες ἦσαν M (in vers. boh. primum: tak jako leč chlupy byly.)
- 72(grc) ἐξωτικοὶ ἦσαν ἀτὰρ] ἐξωοτικοὶ ἦσαν M
- 82a(grc) om. E: ῥίμφα μάλα πταμένη ληϊστήρων κατὰ νῆα M
- 100(grc) ῥόβοτος οἱ] ῥοβότης τοὶ M
- 100(grc) ἄφρονι] νηλεϊ M a.c.
- 101(grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M a.c.
- 102(grc) μὲν] μὴν M
- 104(grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M
- 109b(grc) κάψῃ] θήκῃ M
- 118(grc) πλανήτας δέτε φοῖβον] πλάνους ἠέλιόν τε M a.c.
- 119(grc) στρεφεναι primum, tum στροφέναι M post ἴσαν
- 124(grc) φερόμεσθ’ ἡμεῖς τοι ἀπείρονι] ἡμεῖς φερόμεσθα ἀπείρονι M
- 125(grc) κακὰ] μάλα M a.c.
- 126(grc) ἦν αἰπὺς ὄλεθρος] καὶ ὄλεθρον ἄλυξαν M
- 130(grc) χθονίοισιν] τέτυκτο et sim. M a.c.
- 159(grc) μεταφρήζων] -αθήτωρ M a.c.
- 159(grc) ῥαδιοφωνεῖν] ῥη- M
- 173(grc) πρῶτον] πρὶν μὲν M a.c.
- 174(grc) in M primum ultimus versus huius cantus, tum hoc loco translatus
- 175(grc) τῇ] ἀπὸ M a.c.
- 177(grc) πρῶτα ἔλεξα] πρὶν κατέλεξα M a.c.
- 179(grc) λελιπόντες] -πῶτες M
- 182(grc) καὶ] μὲν M
Indizes
Spondiaci
Indexreferenzen
- Asteroid
- 120 · 133 · 136 · 145 · 163 · 178 · 179
- Bioradiofon
- 62
- Briten
- 11
- Elefas
- 2 · 29 · 32 · 45 · 58 · 73 · 125 · 153 · 166 · 168
- elektromagnetisch
- 111
- Franta
- 2 · 15 · 20 · 26 · 36 · 40 · 44 · 47 · 49 · 62 · 74 · 76 · 96 · 100 · 101 · 125 · 153 · 159 · 166
- Kosmos
- 1 · 50 · 53 · 57 · 60 · 115 · 123 · 124 · 160 · 179 · 180
- Kypta
- 33
- Mandys
- 3
- Mond
- 2
- Phaser
- 73 · 86 · 89 · 91 · 99 · 102 · 152 · 164
- Pygmäen
- 66
- Radiofon
- 7 · 19 · 40 · 95 · 159
- Roboter
- 4 · 14 · 30 · 82 · 90 · 107
- Sauerstoff
- 143 · 172
- Schnabel
- 129 · 150
- Schnee
- 137 · 139
- Schwerkraft
- 133
- Science-Fiction
- 12
- Tolma
- 42 · 82
- Wasser
- 140
- Wasserstoff
- 142 · 144 · 172
Metrische Daten
- Verse (gesamt)
- 184
- Monosyllaba (gr.)
- 2
- Spond. Verse (gr.)
- 84.3%
- Versus tetracoli [4 W.] (gr.)
- 10.5%
- Versus tetracoli [5 W.] (gr.)
- 0
- Zäsur PH (gr.)
- 13271.7%
- Zäsur KTT (gr.)
- 2915.8%
- Zäsur andere (gr.)
- 1910.3%
- Zäsur nicht analysierbar (gr.)
- 42.2%
- DSDDD
- 189.8%
- DDSDD
- 158.2%
- DDSSD
- 137.1%
- SSSSD
- 137.1%
- SDDSD
- 126.5%
- SDSSD
- 116%
- DSSSD
- 116%
- SSDDD
- 116%
- DDDDD
- 116%
- DSDSD
- 105.4%
- DSSDD
- 105.4%
- SSDSD
- 94.9%
- SDSDD
- 94.9%
- SSSDD
- 84.3%
- SDDDD
- 84.3%
- DDDSD
- 73.8%
- SSDDS
- 21.1%
- DDDDS
- 21.1%
- SDDDS
- 21.1%
- SDSSS
- 10.5%
- DSSSS
- 10.5%
Kommentar