Astronautilia
Digital
🢠Astr. 5🢡

Text

Über die Degenerierten

Achtung: Die Bearbeitung ist noch nicht vollständig abgeschlossen.

M f. 29v T p. 38 E p. 38 Ἀστροναυτιλίης εἈστροναυτιλίης ε Der Astronautilia fünfter Gesang Hvězdoplavby zpěv pátý [Τὰ περὶ τῶν δυσγενέων] [Τὰ περὶ τῶν δυσγενέων] [Über die Degenerierten] (O degenerátech)
Hs.:
(grc) deest in M

Πλανήτην μὲν ἔπειτα ἀφικόμεθ’ ἀστρονέοντεςΠλανήτην μὲν ἔπειτα ἀφικόμεθ’ ἀστρονέοντες Dann erreichten wir auf unserer Reise durch die Sterne einen Planeten Na planetu jsme pak přišli tam při své hvězdnaté plavbě
Sim.:
(grc) 1-3: = Astr. 3,1‒3
(Μανδὺν ζητοῦντες καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν),(Μανδὺν ζητοῦντες καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν), (auf der Suche nach Mandys und dem kosmosbetrachtenden Schaf), (Mandyse hledajíce a ovci, jež sleduje vesmír) τῷ τοι ζῷά γ’ ἔναιε περισσά τε θαῦμα ἴδεσθαιτῷ τοι ζῷά γ’ ἔναιε περισσά τε θαῦμα ἰδέσθαι auf dem seltsame Lebewesen lebten, ein Wunder zu schauen, na které bytosti žily vám zvláštní a na podiv pohled,
Krit.:
(grc) ἰδέσθαι deb.
ἀνθρώποισιν ἐπιχθονίοις μὲν ἐοικότα μορφὴνἀνθρώποισιν ἐπιχθονίοις μὲν ἐοικότα μορφὴν irdischen Menschen an Gestalt zwar ähnlich lidem pozemským sice též napohled podobné tvarem εἴδει ἐξοτέρῳ, ἀλλ’ ἀλλόκοτ’ ἔνδον ἐόντα.εἴδει ἐξοτέρῳ, ἀλλ’ ἀλλόκοτ’ ἔνδον ἐόντα. im äußeren Aussehen, aber innen ganz anders. vnějším, avšak uvnitř již byly úplně jiné. Αὐτὰρ ἐπεὶ ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆαΑὐτὰρ ἐπεὶ ζαπέδῳ ἔχομεν καλεργέα νῆα Doch als wir unser schöngebautes Schiff auf dem Boden hielten, Avšak, když na pevné půdě jsme zdrželi lodici dobrou, οὐρανόθεν πτάμενοι καὶ ἔστημεν καταβάντες,οὐρανόθεν πτάμενοι καὶ ἔστημεν καταβάντες, vom Himmel her fliegend, und ausgestiegen standen, slétnuvše dolů s nebe a zastavili se na ní, πρὸς δ’ ἡμᾶς ἦλθον πολλοὶ ἐπιχώριοι ἄνδρεςπρὸς δ’ ἡμᾶς ἦλθον πολλοὶ ἐπιχώριοι ἄνδρες da kamen zu uns viele einheimische Männer proti nám ihned vyšli tu mnozí mužové místní, νῆά γ’ καὶ αὐτοὺς ἡμᾶς σκοπέειν ἐθέλοντες.νῆά γ’ καὶ αὐτοὺς ἡμᾶς σκοπέειν ἐθέλοντες. und wollten unser Schiff und uns selbst betrachten. chtějíce se podívat se i na nás i na loď tu naši. Οὔδ’ ἄρ’ αὐτοτόποι μνήσαντ’ ἄνδρεσσιν ὄλεθρονΟὐδ’ ἄρ’ αὐτότοποι μνήσαντ’ ἄνδρεσσιν ὄλεθρον Die Einheimischen gedachten kein Verderben Avšak místní ti muži nám nechtěli způsobit zkázu,
Krit.:
(grc) οὐδ’ deb.(grc) αὐτότοποι deb.
Sim.:
(grc) μνήσαντ’ ἄνδρεσσιν ὄλεθρον] cf. Od. 3,194; 10,115 (ἐμνήσατο λυγρὸν ὄλεθρον)
Anm.:
(grc) μνήσαντ’] Hier scheinen μνάομαι ("gedenken") und μήδομαι ("sinnen auf") verwechselt. Vgl. Od. 24,96 (μοι Ζεὺς μήσατο λυγρὸν ὄλεθρον)
γηγενέσιν· ῥα φιλόξεινοι ἡμῖν ἐφάνεσκον,γηγενέσιν· ῥα φιλόξεινοι ἡμῖν ἐφάνεσκον, für uns erdgeborenen Menschen: Sie schienen uns gastfreundlich pozemským mužům, leč všichni se pohostinní být zdáli ἀστεῖοίς γε λόγοις ἄμμ’ ἀσπάζοντ’ ενὶ χώρῃἀστείοις γε λόγοις ἄμμ’ ἀσπάζοντ’ ἐνὶ χώρῃ und begrüßten uns mit höflichen Worten an ihrem Ort zdvořilými nás slovy tu vítali ve svojí zemi,
Krit.:
(grc) ἀστείοις deb.(grc) ἐνὶ deb.
(Φράντα ὁ παντομεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα)(Φράντα ὁ παντομεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα) /Franta, der Allübersetzer, übersetzte uns das Gesagte) (Franta překladatel jich řeč nám přeložil celou), πρόφρονες καὶ ἥγοντο ἐϋκτιμένηνδε πόλινδεπρόφρονες καὶ ἤγοντο ἐϋκτιμένηνδε πόλινδε und sie führten uns freundlich in ihre wohlgegründete Stadt laskavě pak nás vedli tam ve své výstavné město,
Krit.:
(grc) ἤγοντο deb.
εἰς αὐτῶν βασιλῆα φίλον καὶ ὅνδε δόμονδε.εἰς αὐτῶν βασιλῆα φίλον καὶ ὅνδε δόμονδε. zu ihrem lieben König und zu seinem Haus. k jejich milému králi a přímo do jeho domu.
Sim.:
(grc) ὅνδε δόμονδε] clausula Hom., vid. Il. 16,445 et al.
Βῆμεν ἴμεν ποτὶ ἄστυ σὺν ἀνδράσι αὐτοτόποισινΒῆμεν ἴμεν ποτὶ ἄστυ σὺν ἀνδράσι αὐτοτόποισιν Wir gingen mit den einheimischen Männern zur Stadt, Vyšli jsme tak k jejich městu a s námi místní ti muži,
Hs.:
(grc) ἀνδράσι αὐτοτόποισιν E: -σιν αὐτοτόποισι M
οὔδ’ ἄρ’ ἄνευ ὅλπων, ἐμπειρ[ε]ίη δ’ ἐδίδαξεν.οὐδ’ ἄρ’ ἄνευ ὅλπων, ἐμπειρ[ε]ίη δ’ ἐδίδαξεν. doch nicht ohne Waffen, die Erfahrung hatte es gelehrt. nikoliv beze zbraní, neb zkušenost poučila nás:
Krit.:
(grc) οὐδ’ deb.
Sim.:
(grc) vide supra ad Astr. 3,13
Πάντες γὰρ ἔχομεν κάψῃσιν ἀμύμονα ὅπλα,Πάντες γὰρ ἔχομεν κάψῃσιν ἀμύμονα ὅπλα, Denn alle hatten wir in unseren Taschen untadelige Waffen von der Art, Všichni měli jsme v kapsách svých ukryty bezvadné zrbaně, οἷά τε συγγραφέες σαῖ-φαῖ φείσρους καλέουσιν.οἷά τε συγγραφέες σαῖ-φαῖ φείσρους καλέουσιν. welche die Science-Fiction-Autoren "Phaser" nennen. které spisovatelé sci-fi zvou ve spisech fejzry. M f. 30r Ἧγον εἰς μέγαρονδ’ ἐΰτυκτον σιγαλοές τε,Ἦγον εἰς μέγαρόνδ’ ἐΰτυκτον σιγαλόεν τε, Sie führten uns in einen wohlgefertigten und glänzenden Saal, Vedli nás do velké sině tam výstanvé, zářící leskem,
Krit.:
(grc) ἦγον deb.(grc) μέγαρόνδ’ deb.(grc) σιγαλόεν deb.
Hs.:
(grc) μέγαρόνδ’: μέγαρον ῥ’ M
τῷ μὲν σφῶν βασιλεὺς ἥρως ἑδραῖος ἔεσκεντῷ μὲν σφῶν βασιλεὺς ἥρως ἑδραῖος ἔεσκεν in dem ihr König, der Held, saß ve které jejich král též právě, hrdina, seděl ἐν θρόνῳ ἀργυρέῳ· περὶ πολλοὶ ἔσαν θεράποντεςἐν θρόνῳ ἀργυρέῳ· περὶ πολλοὶ ἔσαν θεράποντες auf einem silbernen Thron. Um ihn waren viele Diener, na svém stříbrném trůně a kolem dvořané mnozí
Sim.:
(grc) ἐν θρόνῳ ἀργυρέῳ] cf. iuncturam Homericam θρόνου (-ον) ἀργυροήλου (-ον) (Il.18,389; Od. 8,65 et al.)
ἄνδρες ἠὲ γυναῖκες· ὅδ’ ἕζετο κύδεϊ γαίων.ἄνδρες ἠ〈δ〉ὲ γυναῖκες· ὃ δ’ ἕζετο κύδεϊ γαίων. Männer und Frauen. Er saß und freute sich seines Ruhmes. muži, také i ženy. On seděl, pýchaje slávou.
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
Sim.:
(grc) ἄνδρες ἠδὲ γυναῖκες] cf. eadem sede formulam ἀνέρες ἠδὲ γυναῖκες (Il. 15,683; Od. 15,163)(grc) ἕζετο κύδεϊ γαίων] cf. formulam Homericam καθέζετο κύδεϊ γαίων (Il. 1,405 et al.). Vide etiam Astr. 7,236; Astr. 16,170; Od. in Stal. 13
Τὸν μὲν Ῥξ-Φρξ-Πρξ σφετέρῃ γλωσσῃ καλέοντοΤὸν μὲν Ῥξ-Φρξ-Πρξ σφετέρῃ γλώσσῃ καλέοντο Ihn nannten sie in ihrer fremden Sprache Rx-Frx-Prx. Tento se Rx-Frx-Prx, ten král, v jich nazýval řeči
Krit.:
(grc) γλώσσῃ deb.
T p. 39 E p. 39 ἀλλοδαπῇ· ἡμῖν δὲ γελώϊον οὔνομά γ’ ἦεν.ἀλλοδαπῇ· ἡμῖν δὲ γελώϊον οὔνομά γ’ ἦεν. Für uns aber klang der Name lächerlich. cizokrajné: však nám to jméno směšným se zdálo.
Hs.:
(grc) γ’ E: δ’ M
Αὐτὰρ ἔπετ’ αἰδῶά γ’ ἐδείξαμεν ἀνδρὶ ἄνακτι,Αὐτὰρ ἐπείτ’ αἰδῶά γ’ ἐδείξαμεν ἀνδρὶ ἄνακτι, Aber als wir dem Herrscher unsere Ehrfurcht erzeigt hatten, Avšak, když úctu jsme vzdali zde tomu mužovi vládci,
Krit.:
(grc) ἔπειτ’ secundum linguam auctoris vel potius ἐπείτ’ (= ἐπείτε) deb.
ἡμᾶς Ῥξ-Φρξ-Πρξ πρσέφη πτεροέσσιν ἔπεσσινἡμᾶς Ῥξ-Φρξ-Πρξ προσέφη πτερόεσσιν ἔπεσσιν sprach uns Rx-Frx-Prx an mit geflügelten Worten tehdy nás Rx-Frx-Prx hned perutným oslovil slovem
Krit.:
(grc) προσέφη deb.(grc) πτερόεσσιν deb.
Sim.:
(grc) προσέφη πτερόεσσιν ἔπεσσιν] cf. Il. 13,768 (προσέφη αἰσχροῖς ἐπέεσσιν); Od. 9,282 (π. δολίοις ἐπέεσσι)
(αὐτὰρ Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα)·(αὐτὰρ Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα)· (doch Franta, der Dolmetscher, übersetzte das Gesagte): (Franta překladatel tu řeč nám přeložil celou).
Anm.:
(grc) Stereotyper, meist parenthetischer Formelvers in der Astronautilia, vgl. Astr. 6,92; Astr. 8,82; Astr. 9,91; Astr. 11,175; Astr. 12,468; Astr. 15,216; Astr. 19,34.
»Ὦ ξεῖνοι τινές ἐστε; Πόθεν ζακενὸν πλέτε κόσμον;»Ὦ ξεῖνοι, τίνες ἐστέ; Πόθεν ζακενὸν πλέτε κόσμον; "Fremde, wer seid ihr? Woher kommend durchfahrt ihr den leeren Kosmos? „Cizinci, kteří pak jste? Zkad plujete po prázdném kosmu?
Krit.:
(grc) ξεῖνοι τίνες ἐστέ M (recte)
Sim.:
(grc) 29-32: vide supra ad Astr. 2,132‒135
ἤ τι κατὰ πρῆξιν ἢ μαψιδίως ἀλάασθεἤ τι κατὰ πρῆξιν ἢ μαψιδίως ἀλάασθε Irrt ihr wegen eines Geschäfts oder grundlos um Zdaliž za nějakým cílem, či jen se touláte marně, οἷά τε ληϊστῆρες ἐπ’ ἀστέρας ἔνθα καὶ ἔνθαοἷά τε ληϊστῆρες ἐπ’ ἀστέρας ἔνθα καὶ ἔνθα wie Räuber zu den Planeten hierhin und dorthin, tak jako loupežníci po planetách semo i tamo, ψυχὰς παρθέμενοι κακὸν ἀλλοδαποῖσι φέροντες;«ψυχὰς παρθέμενοι κακὸν ἀλλοδαποῖσι φέροντες;« und haben dabei ihr Leben aufs Spiel gesetzt, Unheil den Fremden zu bringen?“ nastavujíce svůj život a cizincům nesouce strasti?“ Ὣ φάτο· τῷ μὲν ἐγώ περ ἀμειβόμενος προσέειπον·Ὣς φάτο· τῷ μὲν ἐγώ περ ἀμειβόμενος προσέειπον· So sprach er. Dem erwidernd sprach ich zu ihm: Tak řekl. Tomu pak já jsem v odpověď promlouval opět:
Krit.:
(grc) ὣς M (recte)
»Οὔδε γέ τοι, βασιλεῦ, ἄνομοι λῃστήρεές ἐσμεν,»Οὐδέ γέ τοι, βασιλεῦ, ἄνομοι λῃστήρεές ἐσμεν, „Nicht sind wir, König, gesetzlose Räuber, „Nikoliv, králi, my nesjme snad lupiči protizákonní,
Krit.:
(grc) οὐδέ deb.
ἀλλὰ φυλακτῆρες πόλεος ἀπονόσφιν ἐούσηςἀλλὰ φυλακτῆρες πόλεος ἀπονόσφιν ἐούσης sondern Wächter einer fernliegenden Stadt ale strážcové města, jež odtud daleko leží
Sim.:
(grc) πόλεος ἀπονόσφιν ἐούσης] cf. eadem sede Od. 18,268 (ἐμεῦ ἀπονόσφιν ἐόντος)
πλανήτῃ ξείνῳ, τὸν Γαίην κικλήσκουσιν.πλανήτῃ ξείνῳ, τὸν Γαίην κικλήσκουσιν. auf einem fremden Planeten, den man Erde nennt. na planetě tobě cizí, jež Zem se nazývá jménem. Καὶ τείην γε πόλιν ἰδὲ πλανήτην ἐπίβημενΚαὶ τειήν γε πόλιν ἰδὲ πλανήτην ἐπίβημεν Und wir betraten deine Stadt und deinen Planeten Přišli jsme do tvojí obce a na tuto planetu tvoji
Krit.:
(grc) τειήν deb.
Sim.:
(grc) φυξάνορα φῶρα] adiectivum φυξάνωρ apud veteres non legitur (sed φυξανορία, vide LSJ 1996 s.v.); noster ad exemplum adiectivi Homerici ῥηξήνωρ finxit. Nota quoque alliterationem!
ἄνερα ζητοῦντες χαλεπὸν φυξάνορα φῶρα.ἀνέρα ζητοῦντες χαλεπὸν φυξάνορα φῶρα. auf der Suche nach einem schlimmen Mann, einem männerfliehenden Dieb. muže hledajíce tu zloděje zlého, jenž prchá.
Krit.:
(grc) ἀνέρα deb.
Ἄρχοντες πέμψαν καί μοι κρατερῶς ἐπίτελλον,Ἄρχοντες πέμψαν καί μοι κρατερῶς ἐπίτελλον, Unsere Herrscher schickten uns und trugen mir kraftvoll auf, Poslali vládcové nás a přísně mi rozkazovali M f. 30v μή ποτε νοστῆσαι πρὶν κλέπτην φῶτα λάβεσθαι.μή ποτε νοστῆσαι πρὶν κλέπτην φῶτα λαβέσθαι. niemals zurückzukehren, bevor nicht der diebische Mann gefasst ist. domů se nevracet dřív, než zloděje chytneme toho.
Krit.:
(grc) λαβέσθαι deb.
Ἡμεῖς πλανήτας πάντας, τοὶ ἀῆρά γ’ ἔχουσινἩμεῖς πλανήτας πάντας, τοὶ ἀῆρά γ’ ἔχουσιν Wir fahren zu allen Planeten, die Luft besitzen My pak planety všechny, na kterých se nachází vozduch ἢ πάντως ὡς Γῇ γε καταστάσεάς τοι ὁμοίας,ἢ πάντως ὡς Γῇ γε καταστάσεάς τοι ὁμοίας, und ganz und gar ähnliche Bedingungen wie auf der Erde, a vůbec podmínky jiné též podobné ku naší Zemi πλοῦμεν ἐπερχόμενοι, οὕς περ κίχεμεν κράτος εἴη,πλοῦμεν ἐπερχόμενοι, οὕς περ κιχέμεν κράτος εἴη, indem wir die aufsuchen, die zu erreichen die Kraft da ist, na lodi obeplouváme, jak které dosáhnout můžem,
Krit.:
(grc) κιχέμεν deb.
δύσθυμοι· Ναὶ γὰρ πολὺ φέρτερον ἢ καὶ ἄρειονδύσθυμοι· Ναὶ γὰρ πολὺ φέρτερον ἢ καὶ ἄρειον wir Unglücklichen: Ja, denn es wäre viel besser, stärker nešťastní. Věru je lepší a mnohem by vhodnější bylo
Krit.:
(grc) ἄρειον: ἀρεῖον E
κουφότερόν τ’ εἴη ζητεῖν ῥαφὶν εὐραπτῆρακουφότερόν τ’ εἴη ζητεῖν ῥαφὶν εὐραπτῆρα und leichter eine gutnähende kleine Nadel rovněž snadnější hledat si dobře šijící jehlu
Krit.:
(grc) κουφότερόν: κουφοτέρον E
Sim.:
(grc) κουφότερον] cf. Od. 8,201
Hs.:
(grc) εὐραπτῆρα E: σμικροτερην M a.c.
σμικρὴν εἰν κάρφης σωρεύματι χάρματι πώλων.σμικρὴν εἰν κάρφης σωρεύματι χάρματι πώλων. in einem Haufen Stroh, der Freude der Fohlen, zu suchen! malou ve stohu sena, jež radost přináší koním. Ἀλλ’ οὐ δήν τις πρῆξίς ἐστ’ ἄμμιν δυσμενέεσσι.Ἀλλ’ οὐ δήν τις πρῆξίς ἐστ’ ἄμμιν δυσμενέεσσι. Aber für uns Arme gibt es keinerlei Handlungsmöglichkeit. Ale ani tak žádná šance se nešťastným nejeví při tom.
Anm.:
(grc) δυσμενέεσσι] Křesadlo verwechselt offensichtlich δυστυχής ("unglücklich") mit δυσμενής ("feindselig"). Im Tschechischen übersetzt er "nešťastný" ("unglücklich").
Καί τοι πλανήτην νυν ἐβήσαμεν ἀχνύμενοι κῆρΚαί τοι πλανήτην νυν ἐβήσαμεν ἀχνύμενοι κῆρ Und daher betraten wir jetzt deinen Planeten, betrübt im Herzen, Na tvoji planetu teď jsme vstoupili se vzdechy v srdci
Hs.:
(grc) νυν E: περ M
φῶρα δ’ ἓ φῶτα διωκόμενοι βάθεσιν ζακενοῖο,φῶρα δ’ ἓ φῶτα διωκόμενοι βάθεσιν ζακενοῖο, bei der Verfolgung des diebischen Mannes in den Tiefen des leeren Raums, zloděje onoho muže jak honíme hloubkami prázdna ὥς τοι ἔνεστιν ἀήρ τε ὕδωρ ἰδὲ ἠέλιός τεὥς τοι ἔνεστιν ἀήρ τε ὕδωρ ἰδὲ ἠέλιός τε weil er Luft, Wasser und eine Sonne neboť tady máš vzduch a vodu a teplé i slunce, ὡς ἐπὶ Γῇ· τῷ γὰρ θέλομεν καὶ ἔχειν ἀνάπαυμαὡς ἐπὶ Γῇ· τῷ γὰρ θέλομεν καὶ ἔχειν ἀνάπαυμα wie auf der Erde hat. Hier wollen wir auch eine Erholung tak jako na naší Zemi, a chtěli jsme odpočinouti ἀστεροναυτάων στάσεός τοι ἄνευ βαρύτητος.ἀστεροναυτάων στάσεός τοι ἄνευ βαρύτητος. vom Zustand der Astronauten ohne Schwerkraft haben. od stavu hvězdoplavců, v němž není těžkosti síla.
Krit.:
(grc) ἀστεροναυτάων: -νατάων E(grc) βαρύτητος: βαρυτῆτος E
Hs.:
(grc) τοι E: δέτ’ M
T p. 40 E p. 40 Ἄλλ’, ἄνα Ῥξ-Φρξ-Πρξ, ἐλέαιρέ τε ξεινοδόκευεἌλλ’, ἄνα Ῥξ-Φρξ-Πρξ, ἐλέαιρέ τε ξεινοδόκευε Du aber, Herrscher Rx-Frx-Prx, hab Erbarmen und nimm uns Vládče Vy, Rx-Frx-Prxi smiluje se, pohostinný buď ἄνδρας δυστήνους· ἱκέται δέ τοι εὐχόμεθ’ εἶναι.«ἄνδρας δυστήνους· ἱκέται δέ τοι εὐχόμεθ’ εἶναι.« unglückliche Männer auf: Wir rühmen uns, Bittflehende zu sein.“ vůči nám, ubohým mužům. Tu čest teď máme tě prosit.“
Krit.:
(grc) ἄνδρας: ἄνδας E(grc) ἱκέται: ἵκεται E
Sim.:
(grc) ἱκέται δέ τοι εὐχόμεθ’ εἶναι] cf. iuncturam Homericam ξεῖνοι … εὐχόμεθ’ εἶναι (Il. 6,231; Od. 1,187; 15,196)
Ὣς ἐφάμην, ὁ μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα.Ὣς ἐφάμην, ὁ μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα. So sprach ich, der Dolmetscher übersetzte das Gesagte. Tak jsem pravil a překladatel řeč přeložil celou. Ἀλλά τε Ῥξ-Φρξ-Πρξ βασιλεὺς ἡδὺν φάνε θυμόν.Ἀλλά τε Ῥξ-Φρξ-Πρξ βασιλεὺς ἡδὺν φάνε θυμόν. Aber König Rx-Frx-Prx zeigte einen anmutigen Sinn. Ale král Rx-Frx-Prx tu milou ukázal mysl. M f. 31r Ἄμμιν ἐῢ φρονέων ἀσπάζετο ᾗ ἐνὶ χώρῃἌμμιν ἐῢ φρονέων ἀσπάζετο ᾗ ἐνὶ χώρῃ Er war uns wohlgesonnen und begrüßte uns in seinem Land s námi smýšleje dobře nás ve své přivítal zemi,
Krit.:
(grc) ἐνὶ: ε- E
Sim.:
(grc) ἄμμιν ἐῢ φρονέων] cf. iuncturam Homericam ὅ σφιν ἐῢ φρονέων (Il. 1,73.253 et al.)
Hs.:
(grc) γ’ M ante ἐνὶ
καὶ πρόφρων αἴτησε ξένους αὐτοῖο ἔσεσθαικαὶ πρόφρων αἴτησε ξένους αὐτοῖο ἔσεσθαι und freundlich bat er uns, seine Gäste zu sein laskavě požádal nás, by jeho byli jsme hosty
Krit.:
(grc) μενέειν deb.
Hs.:
(grc) M habet, omiserunt T, E(grc) δ’ M ante ἔσεσθαι
〈καὶ μένεειν ἐν ἑοῖσιν ἐϋκτιμένοισι δόμοισιν,〉 〈καὶ μενέειν ἐν ἑοῖσιν ἐϋκτιμένοισι δόμοισιν,〉 und in seinen schöngegegründeten Häusern zu bleiben v jeho přebývali jsme krásném, výstavném domě δὴν ῥ’ ὣς ἡμᾶς περ ἄνωγεν θυμὸς ἀγήνωρ.ὣς δήν ῥ’, ὡς ἡμᾶς περ ἄνωγεν θυμὸς ἀγήνωρ. so lange, wie es uns unser sehr mannhaftes Herz befahl. tak dlouho, jak jen nás v tom zmužilé pobídne srdce.
Krit.:
(grc) δήν ῥ’ ὡς deb.
Ἡμεῖς γηθοσύνοι δὲ χάριν σχόμεν ἀνδρὶ ἄνακτι.Ἡμεῖς γηθόσυνοι δὲ χάριν σχόμεν ἀνδρὶ ἄνακτι. Freudig dankten wir dem herrschenden Mann. My pak jsme radovali se, díky vzdali též vládci.
Krit.:
(grc) γηθόσυνοι deb.
Πέμψε δὲ βαλνεῖονδε ἀποπνεῦσαι δέτε λοῦσαιΠέμψε δὲ βαλνεῖόνδε ἀποπνεῦσαι δέ τε λοῦσαι Er schickte uns zur Erholung und zum Waschen Poslal nás do lázní potom si odechnout, umýt si také
Krit.:
(grc) βαλνεῖόνδε M (recte)(grc) δέ τε deb.
Anm.:
(grc) 61f.: Das Baden ist eine typische hom. Szene bei der Bewirtung von Gästen. Vgl. z.B. Od. 3,464‒466; 4,47‒49. Hier ist die Geste der Gastfreundschaft freilich pervertiert zu einer physiologischen Untersuchung.
σώματα καὶ κεφαλάς· τόδε νήπιος οὐκ ἐνόησασώματα καὶ κεφαλάς· τὸ δὲ νήπιος οὐκ ἐνόησα der Körper und Köpfe in ein Bad. Ich Tor aber bemerkte nicht tělo jakož i hlavu: To, hlupák, jsem nemohl tušit οὐκ ἄρα τις ἑτάρων, ὅτι πηγὴ πήματος ἦεν.οὐκ ἄρα τις ἑτάρων, ὅτι πηγὴ πήματος ἦεν. und keiner meiner Gefährten, dass dies die Quelle des Unglücks war. ani jiný z mých druhů, že strasti bylo to zdrojem. Ἤλθομεν εἰς βαλανεῖα καὶ εἰς θερμὴν κολυβήθρηνἬλθομεν εἰς βαλανεῖα καὶ εἰς θερμὴν κολυβήθρην Wir gingen in ein Badehaus und in ein warmes Becken Vešli jsme do lázně tedy a bazénu s teplou tam vodou γυμνοί, ὡς ἐπέοικε, λίποντες εἵματα πάνταγυμνοί, ὡς ἐπέοικε, λιπόντες εἵματα πάντα nackt, wie es sich gehört, und ließen alle Kleidungsstücke zurück nazí, tak jak se sluší, a šaty jsme nechali všecky
Krit.:
(grc) λιπόντες deb.
ἔξω εἰν βάθροις· αὐτοὶ δέ τε θερμὰ λοετρὰἔξω εἰν βάθροις· αὐτοὶ δέ τε θερμὰ λοετρὰ draußen auf den Bänken. Selbst aber sind wir ins warme Bad venku tam na lavicích a sami do teplé lázně
Sim.:
(grc) θερμὰ λόετρα] iunctura Hom., Il. 14,6; 22,444
Anm.:
(grc) εἰν βάθροις] Hier nach dem Tschechischen zu urteilen „auf den Bänken“ („na lavicích“).
εἰσειληλύθαμεν καὶ νήχομεν ἡδέϊ θυμῷ.εἰσειληλύθαμεν καὶ νήχομεν ἡδέϊ θυμῷ. hineingestiegen und schwammen mit frohem Sinn. vstoupivše, plavali tam a onam s příjemnou myslí. Ἀλλά τε οἱ βαλανεῖς γε τεθήπασαν ἤϋτε μωροί.Ἀλλά τε οἱ βαλανεῖς γε τεθήπασαν ἠΰτε μωροί. Aber die Bademeister staunten, als wären sie töricht. Avšak plavčíci lázní se dívali jakoby blbci.
Krit.:
(grc) ἠΰτε deb.
Οὔδε τε τοῦτο μὲν αὖτ’ ἡμῖν σήμαιεν ἀγῶνα·Οὐδέ τε τοῦτο μὲν αὖθ’ ἡμῖν σήμαιεν ἀγῶνα· Auch dies aber zeigte uns nicht weiter die Gefahr: Nicméně ani toto nám náznak nedalo strastí,
Krit.:
(grc) Οὐδέ deb.
πολλάκι δ’ ἀνδροφίλους ἴδμεν ἔμεναι βαλανῆας.πολλάκι δ’ ἀνδροφίλους ἴδμεν ἔμεναι βαλανῆας. Wir wissen, dass Bademeister oft männerliebend sind. neboť plavčíci lázní jsou zhusta milenci mužů. Αὐτίκα τις τούτων ἄπο δ’ ἔδραμε νόστησέν τεΑὐτίκα τις τούτων ἀπὸ δ’ ἔδραμε νόστησέν τε Plötzlich aber lief einer von ihnen weg und kehrte zurück Náhle jeden však z nich pryč odběhl, zase se vrátil
Krit.:
(grc) ἀπὸ deb.
ἀνδροῖν σύν γε δυοῖν περ ἰητρῶν εἶδος ἔχοντοιν.ἀνδροῖν σύν γε δυοῖν περ ἰητρῶν εἶδος ἐχόντοιν. mit zwei Männern, die die Gestalt von Ärzten hatten. se dvěma jinými muži, co vzezření doktorů měli.
Krit.:
(grc) ἐχόντοιν deb.
Τὼ μὲν ἐπισταμένω γ’ ἐπὶ χείλεϊ τῆς κολυβήθρηςΤὼ μὲν ἐπισταμένω γ’ ἐπὶ χείλεϊ τῆς κολυβήθρης Kundig schauten die beiden am Rand des Beckens Ti dva, stanuvše také tu na břehu milé nám lázně ἄμμε θεησαμένω ἀλλήλοιν ἠγορευήτην.(vt) ἄμμε θεησαμένω ἀλλήλοιν ἠγορευήτην. (vt) uns an und sprachen zueinander. na nás se dívali tam a navzájem mluvili spolu. M f. 31v Οὔδε τ’ ἐπίστασθαι δύναμιν σχόμεν οἷσι λόγοισι,Οὐδέ τ’ ἐπίστασθαι δύναμιν σχόμεν οἷσι λόγοισι, Wir aber konnten sie nicht in ihren Worten verstehen, Ale nemohli jsme nic poznat co mluvili spolu
Krit.:
(grc) οὐδέ deb.
οὕνεκα τὸν Φράντην λίπομεν σὺν εἵμασιν ἔξω.οὕνεκα τὸν Φράντην λίπομεν σὺν εἵμασιν ἔξω. da wir Franta zusammen mit unserer Kleidung draußen zurückgelassen hatten. protože Frantu jsem nechal tam venku u našich šatů. Ἔσκε δὲ τεχνόμενος γαλεῇ γε κακώδει εοικὼς,Ἔσκε δὲ τεχνόμενος γαλέῃ γε κακώδει ἐοικώς, Denn er war einem übelriechenden Marder ähnlich gebaut, Byl totiž vytvořen tak, by smrduté roven byl kuně,
Krit.:
(grc) γαλέῃ deb.(grc) ἐοικώς deb.
ἣν Μέφιτιν μέφιτιν μὲν ἐπίκλησιν καλέουσιἣν Μέφιτιν μέφιτιν μὲν ἐπίκλησιν καλέουσι den "Mephitis mephitis" mit Namen kterou učení lidé zvou Mephitis mephitis jménem ζωολόγοι, ἀτὰρ οἱ κοινοὶ σκοῦγκον καλέουσιν.ζωολόγοι, ἀτὰρ οἱ κοινοὶ σκοῦγκον καλέουσιν. die Zoologen nennen, doch die gemeinen Menschen Skunk. přírodopisci, však běžní zvou smraďochem neboli skunkem. Τῇ γὰρ ἐοικὼς Φράντα βαφήν τινα οὐκ ἐφίλησε.Τῇ γὰρ ἐοικὼς Φράντα βαφήν τινα οὐκ ἐφίλησε. Diesem war Franta ähnlich und er liebte keinerlei Eintauchen. Té se podobal Franta a koupel neměl nic v lásce. T p. 41 E p. 41 Αὐτὰρ μὲν τὼ ἄνδρε δύω λουθροῦ επὶ χείλειΑὐτὰρ μὲν τὼ ἄνδρε δύω λουτροῦ ἐπὶ χείλει Doch die beiden Männer am Rand des Beckens Avšak oni dva muži, co na břehu bazénu stáli,
Krit.:
(grc) λουτροῦ deb.(grc) ἐπὶ deb.
ἄνδρας νηχομένους προσεφήτην ξεῖνα φονοῦντε.ἄνδρας νηχομένους προσεφήτην ξεῖνα φονοῦντε. sprachen uns beim Schwimmen an, indem sie Fremdes sagten. oslovili teď muže, jež plavali, divnými hlasy. Αὐτίκ’ ἐγὼ ἕνα τῶν ἑτάρων αὐλήνδ’ ἀπόπεμψαΑὐτίκ’ ἐγὼ ἕνα τῶν ἑτάρων αὐλήνδ’ ἀπόπεμψα Sofort schickte ich einen der Gefährten zum Hof, Ihned jednoho z druhů jsem poslal do síně přední, ἠνέγκειν Φράντην πάσων μεταθήτορα γλώσσων.ἠνεγκεῖν Φράντην πασῶν μεταθήτορα γλωσσῶν. um Franta, den Übersetzer aller Sprachen, zu holen. aby přinesl Frantu, všech řečí překladatele.
Krit.:
(grc) ἠνεγκεῖν (ἐνεγκεῖν) deb.(grc) πασῶν deb.(grc) γλωσσῶν deb.
Ὃς μὲν ἀνάϊξας τάχα δ’ ἔδραμε νόστησέν τεὋς μὲν ἀναΐξας τάχα δ’ ἔδραμε νόστησέν τε Der sprang auf, lief schnell und kehrte Ten pak vyskočiv hbitě, tam běžel a zase se vrátil
Krit.:
(grc) ἀναΐξας deb.
Sim.:
(grc) ἔδραμε νόστησέν τε] cf. etiam 71
Φράντην χερσὶ φέρων· τὸν μὲν θῆκεν επὶ χείλει,Φράντην χερσὶ φέρων· τὸν μὲν θῆκεν ἐπὶ χείλει, mit Franta in den Händen zurück. Er setzte ihn an den Rand. nesa Františka v ruce, a pak ho postavil na břeh.
Krit.:
(grc) ἐπὶ deb.
αὐτὰρ νηξάμενος μὲν ἐγὼ ἦλθον κατὰ ἄκρηναὐτὰρ νηξάμενος μὲν ἐγὼ ἦλθον κατὰ ἄκρην Doch ich kam schwimmend an den Rand Avšak plovaje já jsem dosáh k onomu břehu
Hs.:
(grc) ἐγὼ E: -ὼν M
καὶ ἀνὴρ ξένος ἰητὴρ ἔπεσιν προσέειπενκαὶ ἀνὴρ ξένος ἰητὴρ ἔπεσιν προσέειπεν und der fremde ärztliche Mann sprach zu mir mit den Worten a tu mě cizí muž lékař i svými oslovil slovy: (Φράντα ὁ παντομεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα)·(Φράντα ὁ παντομεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα)· (Franta, der Allübersetzer, übersetzte das Gesagte): Franta všepřekladatel byl řeč jeho přeložil celou »Χαῖρε, ξεῖνε πάτερ πλοίαρχε σὺ ἡὲ δ’ ἑταῖροι.»Χαῖρε, ξεῖνε πάτερ πλοίαρχε, σὺ ἠ〈δ〉ὲ δ’ ἑταῖροι. „Sei gegrüßt, fremder Vater Schiffskapitän, du und deine Gefährten! „Zdráv buď, cizí ty otče, ty, kapitán, jakož i druzí.
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
Sim.:
(grc) χαῖρε, ξεῖνε πάτερ] cf. Od. 1,123 (χαῖρε, ξεῖνε); 8,408 (χαῖρε, πάτερ ὦ ξεῖνε) et al. Vide etiam Astr. 16,14.46; Astr. 21,182; Astr. 24,167
Νῶϊ μὲν ἰητῆρε ῥ’ ἀγαυνοῦ Ῥξ-Φρξ-Πρξ-ὸςΝῶϊ μὲν ἰητῆρέ ῥ’ ἀγαυ[ν]οῦ Ῥξ-Φρξ-Πρξ-ὸς Wir beide sind Ärzte des herrlichen Rx-Frx-Prx: My dva jsme lékařové to jasného Rx-Frx-Prxe,
Krit.:
(grc) ἰητῆρέ ῥ’ deb.(grc) ἀγαυοῦ deb.
ἐστόν· νῶϊν ἔτελλεν ἄναξ καὶ κοίραμος ἀνδρῶνἐστόν· νῶϊν ἔτελλεν ἄναξ καὶ κοίραμος ἀνδρῶν Uns trug der Herrscher und Anführer der Männer nám pak příkaz ten dal sám vládce a náčelník lidí Ῥξ-Φρξ-Πρξ ὑμᾶς σκοπέειν, εἰ ὕμμες ἀσκηθεῖςῬξ-Φρξ-Πρξ ὑμᾶς σκοπέειν, εἰ ὔμμες ἀσκηθεῖς Rx-Frx-Prx auf, euch zu beobachten, ob ihr unversehrt Rx-Frx-Prx prohlédnout vás, zda všichni bez poškození
Krit.:
(grc) ὔμμες deb.
καὶ ὑγιεῖς ἀφίκεσθε ἐνὶ πτόλει ἠὲ δόμῳ τε.καὶ ὑγιεῖς ἀφίκεσθε ἐνὶ πτόλει ἠ〈δ〉ὲ δόμῳ τε. und gesund in seine Stadt und sein Haus gekommen seid. a též při dobrém zdraví jste v město a v dům jeho přišli.
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
Hs.:
(grc) δ’ M ante ἐπὶ
Οὐ γὰρ ἔγωγέ τί φημι κακωτέρον ἔμμεναι ἄλλοΟὐ γὰρ ἔγωγέ τί φημι κακώτερον ἔμμεναι ἄλλο Denn ich behaupte, dass es nichts anderes Schlimmeres gibt Neboť pravím, že není nic věru zajisté horší,
Krit.:
(grc) κακώτερον deb.
Sim.:
(grc) οὐ γὰρ ἔγωγέ τι φημὶ κακώτερον ἔμμεναι ἄλλο] cf. Od. 8,138 (οὐ γὰρ ἔγωγέ τι φημὶ κακώτερον ἄλλο θαλάσσης). Vide etiam Astr. 14,96; Astr. 15,293
κόσμοιο γλαφυροῖο καὶ ἄλκιμον ἄνδρα κακούργειν.κόσμοιο γλαφυροῖο καὶ ἄλκιμον ἄνδρα κακουργεῖν. als den hohlen Kosmos und einem wehrhaften Mann Schlechtes zu tun. nežli prázdný ten kosmos i silného oslabit muže.
Krit.:
(grc) κακουργεῖν deb.
Hs.:
(grc) γλαφυροῖο E: ζακενοῖο M a.c.
M f. 32r Ἀλλὰ σὺ καὶ ἕταροι ἐπίβητ’ ἄκρην κολυβήθης,Ἀλλὰ σὺ καὶ ἕταροι, ἐπίβητ’ ἄκρην κολυβήθρης, Aber du und deine Gefährten, steigt auf den Rand des Beckens, Avšak ty a tví druzi teď z bazénu vystupte na břeh,
Krit.:
(grc) κολυβήθρης (= κολυμβήθρης) deb.
ὡς μὲν ἔγωγε τ’ ἐπισκοπέειν φύσεας ἐδυναίμηνὡς μὲν ἔγωγέ τ’ ἐπισκοπέειν φύσεας ἐδυναίμην damit ich euer Wesen untersuchen kann aby váš tělesný stav jsme zjistili, vyšetřit mohli,
Krit.:
(grc) ἔγωγέ τ’ deb.
καὶ ἕταρος, ὡς νῶϊν ἄναξ αὐτὸς ἐπίτελλεν.«καὶ ἕταρος, ὡς νῶϊν ἄναξ αὐτὸς ἐπίτελλεν.« und mein Kollege, wie es der Herrscher selbst uns beiden auftrug.“ já a tady můj druh, jak král nám učinit kázal.“ Ὣ φάτο, Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμαὫς φάτο, Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα So sprach er. Franta, der Dolmetscher, übersetzte das Gesagte Tak pravil: Franta překladatel řeč přeložil celou
Krit.:
(grc) ὣς deb.
φωνῇ ἅλις μεγάλῃ καὶ πάντες ῥήματ’ ἄκουον.φωνῇ ἅλις μεγάλῃ καὶ πάντες ῥήματ’ ἄκουον. mit reichlich lauter Stimme und alle vernahmen die Worte. dosti mohutným hlasem a všichni slyšeli řeč tu. Ἔνθ’ ἄλλοι μὲν πάντες ἴτυν λίμης ἐπίβησανἜνθ’ ἄλλοι μὲν πάντες ἴτυν λίμνης ἐπίβησαν Da bestiegen die anderen alle den Rand des Beckens, Odtud ostatní všichni hned na břeh vystoupli lázně
Krit.:
(grc) λίμνης deb.
Hs.:
(grc) ἴτυν λίμνης ἐπίβησαν: ἔβησαν ἄκρα λοετροῦ M a.c.
οἱ ἕταροι καὶ ἐγὼν πεπιθόντες τοῖν θεράποντοιν.οἱ ἕταροι καὶ ἐγὼν πεπιθόντες τοῖν θεραπόντοιν. meine Gefährten und ich, den zwei Ärzten gehorchend. druhové, jakož i já a poslechli lékařů obou.
Krit.:
(grc) θεραπόντοιν deb.
Μοῦνος ἰητὴρ πλοίοιό περ ἡμετέροιοΜοῦνος ἰητὴρ πλοίοιό περ ἡμετέροιο Nur der Arzt unseres Schiffes Jediný naopak lékař, jenž léčil na naší lodi πολλὰ κατηρᾶτο φρεσὶ πικρῇσιν μελάνῃσιν,πολλὰ κατηρᾶτο φρεσὶ πικρῇσιν μελάνῃσιν, fluchte sehr mit seinem bitteren, schwarzen Verstand, mnoho rozličně spílal svou černou, zahořklou myslí, τοῖν γὰρ ἰητροῖν ἄμφοιν θέλεν αἰπὺν ὄλεθρον,τοῖν γὰρ ἰητροῖν ἀμφοῖν θέλεν αἰπὺν ὄλεθρον, denn er wollte für die beiden Ärzte jähes Verderben, pro oba lékaře ony si žádal brzkou jim zkázu,
Krit.:
(grc) ἀμφοῖν deb.
οὕνεκ’ ἀτῑμήσαντέ γ’ ἰητῆρα κλυτοτέχνην.οὕνεκ’ ἀτῑμήσαντέ γ’ ἰητῆρα κλυτοτέχνην weil sie den in seiner Kunst berühmten Arzt missachteten neboť ho zneuctili co lékaře schopností slavných,
Sim.:
(grc) ἰητῆρα κλυτοτέχνην] κλυτοτέχνης apud Homerum epithetum Vulcani dei artificis, vid. Hom. Il. 1,571; 18,143 et al.
Anm.:
(grc) Der Vers rekurriert klar auf den Anfang der Ilias, wo Apollon dem Anführer Agamemnon zürnt, "weil er den Priester Chryses missachtet hatte" (Il. 1,11: οὕνεκα τὸν Χρύσην ἠτίμασεν ἀρητῆρα). Das Motiv wird hier parodistisch auf die berufliche Ehre übertragen. Mit κλυτοτέχνης erhält der Arzt Elefas ein Beiwort, das bei Homer der Schmiedegott Hephaistos trägt (siehe Similienapparat).
Αὐτώ περ σκοπέειν θελέτην καὶ ἐξετάλειν τε.αὐτώ περ σκοπέειν θελέτην καὶ ἐξετάζειν τε. und selbst alles untersuchen und prüfen wollten. sami že vyšetřit chtěli a vyzkoumat zdravotní stav náš.
Krit.:
(grc) ἐξετάζειν deb.
T p. 42 E p. 42 Μακρὰ βόων ἠρᾶτο· ἐγὼ Φράντῃ δ’ ἐπίτελλονΜακρὰ βοῶν ἠρᾶτο· ἐγὼ Φράντῃ δ’ ἐπίτελλον Laut schreiend fluchte er. Ich aber trug Franta auf, Mohutně křiče tu spílal, však já jsem Frantovi kázal
Krit.:
(grc) βοῶν deb.
Sim.:
(grc) μακρὰ βοῶν] cf. Il. 2,224 (αὐτὰρ ὃ μακρὰ βοῶν)
μή τι μεταφρήζειν τούτων ἀνδροῖν θεραπόντοινμή τι μεταφρήζειν τούτων ἀνδροῖν θεραπόντοιν nichts davon den beiden Ärzten zu übersetzen, nic z toho nepřeložiti pro ty dva lékařské muže, καὶ τάχα μειλίχιοις ἔπεσίν μιν ἦτορ ἔθελξα.καὶ τάχα μειλιχίοις ἔπεσίν μιν ἦτορ ἔθελξα. und betörte sein Herz schnell mit schmeichelnden Worten. rychle pak laskavým slovem jsem jeho uklidnil mysl.
Krit.:
(grc) μειλιχίοις deb.
Sim.:
(grc) μειλιχίοις ἔπεσιν] cf. iuncturam Homericam μειλιχίοις ἐπέσσι(ν) (Il. 11,137; 21,339 et al.)
Τὼ μὲν ἄνδρε δύω σκοπεησαάτην κατὰ κόσμονΤὼ μὲν ἄνδρε δύω σκοπεησαάτην κατὰ κόσμον Die beiden Männer aber schauten nach Gebühr Ti pak mužové dva nás zkoumali způsobem řádným, πάντας ἐξείης σὺν ἐμοὶ καὶ ἰητῆρι.πάντας ἐξείης σὺν ἐμοὶ καὶ ἰητῆρι. alle der Reihe nach zusammen mit mir und meinem Arzt an. jednoho po druhém všechny i mne i lékaře lodi. Σφῶϊ προσευδήτην ἔπεα πτεροέντα τὰ πολλά,Σφῶϊ προσηυδήτην ἔπεα πτερόεντα τὰ πολλά, Sie sprachen zueinander viele geflügelte Worte, Navzájem promlouvali tu perutná slova a mnohá
Krit.:
(grc) προσηυδήτην deb.(grc) πτερόεντα deb.
ἀλλ’ οὐ τῇ γλώσσῃ, τῇδ’ εἴωθαν ἀγορεύεινἀλλ’ οὐ τῇ γλώσσῃ, τῇ δ’ εἴωθαν ἀγορεύειν aber nicht in der Sprache, in der alle ale nikoliv řečí, jíž obvykle mluvili také
Krit.:
(grc) τῇ δ’ deb.
πάντες ἐν πλάνῃ· εἶχον δ’ ἰδίωμα παλαιὸνπάντες ἐν πλάνῃ· εἶχον δ’ ἰδίωμα παλαιὸν auf diesem Planeten gewöhnlich sprechen. Sie hatten eine alte, geheime všichni na planetě této, neb řeč měli starou a zvláštní
Anm.:
(grc) 116-118: Diese Anspielung auf eine alte Gelehrtensprache und der Vergleich mit dem Lateinischen auf der Erde haben wieder eine deutliche metapoetische Dimension (s. auch Anm. zu Astr. 1,40f.), zumal Křesadlo selbst im Brief mit Synopsis ins Lateinische wechselt. Im Zusammenhang mit Křesadlos sonstigem Werk ist bemerkenswert, dass die alte Sprache in diesem Fall für die Ärzte gar keinen geschützten Sprachraum mehr darstellt, da Franta auch sie ohne Probleme übersetzen kann. Ähnlich wird der Protagonist in "Mrchopěvci" mit einem griechischen Spottgedicht aus Schülertagen erpresst. Auch in diesem Fall ist die alte Sprache kein geschütztes Medium mehr.
κρυπτὸν, τῷ γε σοφοὶ μοῦνοι λέγον ἀλλήλοισιν,κρυπτόν, τῷ γε σοφοὶ μοῦνοι λέγον ἀλλήλοισιν, Sprache, in der nur die Weisen miteinander sprachen, tajnou, kterou tam pouze jen učenci navzájem mluví, ὡς μὲν ἐν Γαίῃ πρότεροι γλώσσῃ Ῥωμαίῃ,ὡς μὲν ἐν Γαίῃ πρότεροι γλώσσῃ Ῥωμαίῃ, wie sie es auf der Erde früher in der Sprache der Römer taten, tak jako na zemi kdysi to dělali latinskou řečí- ἀλλὰ Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε ἅπαντα,ἀλλὰ Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε ἅπαντα, doch Franta, der Dolmetscher, übersetze alles, avšak tlumočník Franta to přece přeložil všechno,
Hs.:
(grc) μετέθηκε E: -κεν M
M f. 32v λάθρα τε ἡσυχίῃ φωνῇ, ὥς οἱ ἐπιτελλον·λάθρα τε ἡσυχίῃ φωνῇ, ὥς οἱ ἐπίτελλον· heimlich und mit leiser Stimme, wie ich es ihm auftrug. tajně, tichým mi hlasem, neb tak jsem jemu dal rozkaz.
Krit.:
(grc) ἐπίτελλον deb.
»Οὐκ ἀρετᾷ κακὰ ἔργα περὶ κτίσεως πέλει ἀνδρῶν»Οὐκ ἀρετᾷ κακὰ ἔργα περὶ κτίσεως πέλει ἀνδρῶν „Nicht gedeihen schlechte Werke in Hinblick darauf, wie Statur dieser „Nešpatná věru to věc, co týče se stavby těch mužů
Sim.:
(grc) οὐκ ἀρετᾷ κακὰ ἔργα] = Od. 8,329. Vide etiam Astr. 9,71; Astr. 18,66
τῶνδε· ἐπεὶ μέγαλοι καὶ εὔμορφοι κατὰ κόσμοντῶνδε· ἐπεὶ μεγάλοι καὶ εὔμορφοι κατὰ κόσμον Männer ist, da sie groß und wohlgeformt nach Gebühr sind, cizích, neboť jsou velcí a urostlí, tak jak se sluší
Krit.:
(grc) μεγάλοι deb.
Sim.:
(grc) κατὰ κόσμον] = Il. 10,472 et al.
μηροὺς καὶ κνήμας στιβαρὰς δέτε χεῖρας ἕκαστοςμηροὺς καὶ κνήμας στιβαρὰς δέ τε χεῖρας ἕκαστος ein jeder an Oberschenkeln, Waden und starken Händen, ve stehnech, jakož i lýtkách a silných nahoře pažích,
Krit.:
(grc) δέ τε deb.
Sim.:
(grc) 123-125: cf. Il. 17,386 (γούνατά τε κνήμαι τε πόδες θ’ ὑπένερθεν ἑκάστου); Od. 8,135 (μηρούς τε κνήμας τε καὶ ἄμφω χεῖρες ὕπερθεν / αὐχένα τε στιβαρὸν μέγα τε σθένος)
ὀρθὸν καὶ νῶτον καὶ αὐχένα ἠὲ καὶ ὤμοινὀρθὸν καὶ νῶτον καὶ αὐχένα ἠ〈δ〉ὲ καὶ ὤμω mit geradem Rücken, Hals und auch zwei breiten rovného také hřbetu a krku a také i plecí
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.(grc) 124sq.: ὤμω / εὐρεῖ deb.
εὐροῖν καὶ στῆθος σθεναρόν· μέγα χάρμα ἴδεσθαι,εὐρεῖ καὶ στῆθος σθεναρόν· μέγα χάρμα ἰδέσθαι, Schultern sowie starker Brust. Es ist eine große Freude zu schauen. širokých, silných i prsou, to rozkoš je dívat se na ně.
Krit.:
(grc) ἰδέσθαι deb.
Sim.:
(grc) μέγα χάρμα ἰδέσθαι] cf. Il. 24,706 (μέγα χάρμα) et 6,82 (χάρμα γενέσθαι)
πρόσσωπον μὲν ἐϋκτίμενον στόμα καὶ ἰδὲ ῥῖναπρόσσωπον μὲν ἐϋκτίμενον στόμα καὶ ἰδὲ ῥῖνα Sie haben ein wohlgeformtes Gesicht, Mund, Nase, Obličej tvořený dobře též mají, jak nos tak i ústa, ἄμφοιν ὀφθαλμοῖν καὶ οὔατα καλὸς ἕκαστος.ἄμφω ὀφθαμὼ καὶ οὔατα καλὸς ἕκαστος. zwei Augen und Ohren. Jeder ist daran schön. obě oči a uši a každý přímo je krásný.
Krit.:
(grc) ἄμφω ὀφθαλμὼ deb.
Πάντες πέντανδρές εἰσιν χερσίν τε πόδεσσινΠάντες πέντανδρές εἰσιν χερσίν τε πόδεσσιν Alle fünf Männer sind an Händen und Füßen Všichni jsou pětimužové co do rukou, jakož i nohou, ἢ καὶ ἐϋκτίμενοι ἄνδρες οὐκ ἀνδρόγυνοί τε.ἢ καὶ ἐϋκτίμενοι ἄνδρες οὐκ ἀνδρόγυνοί τε. wohlgeformt und es sind keine Schwächlinge. dobře též stvoření muži a žádní androgynové. Τούτων μὲν δέομεν γενεὴν ἐῢ ἐξορθοῦναιΤούτων μὲν δέομεν γενεὴν ἐῢ ἐξορθοῦναι Diese brauchen wir, um unser Geschlecht wieder gut Pomocí těchto nám nutno si potomstvo vylepšit naše ἡμετέρην· θεὸς αὐτὸς ἔπεμψεν οὐρανόθεν γάρ.«ἡμετέρην· θεὸς αὐτὸς ἔπεμψεν οὐρανόθεν γάρ.« aufzurichten. Denn Gott selbst hat sie uns vom Himmel gesandt." vlastní. Bůh zajisté sám sem dolů s nebe je poslal.“ Ὣς τὼ μὲν ἔπεσίν περ ἀμειβέσθην πτεροέσσινὫς τὼ μὲν ἔπεσίν περ ἀμειβέσθην πτερόεσσιν So erwiderten sie einander mit geflügelten Worten Tak oni v perutných slovech se střídali, mluvíce oba
Krit.:
(grc) τὼ deb.(grc) πτερόεσσιν deb.
γλώσσῃ δ’ ἀρχαίῃ, τὴν οὔτις ἐπίστατο ἀνδρῶνγλώσσῃ δ’ ἀρχαίῃ, τὴν οὔτις ἐπίστατο ἀνδρῶν in ihrer alten Sprache, die keiner der gemeineren Männer v onom jazyce starém, jejž neznal nikdo z těch mužů κοινοτέρων πλάνῃ πλὴν αὐτῶν τῶν σοφομωρῶν,κοινοτέρων πλάνῃ πλὴν αὐτῶν τῶν σοφομώρων, auf dem Planeten verstand bis auf die weisen Dummköpfe, obecných planety této, až na samy hlupomudrce,
Krit.:
(grc) σοφομώρων deb.
ἀλλὰ Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε ἅπαντα.ἀλλὰ Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε ἅπαντα. aber Franta, der Dolmetscher, übersetzte alles. avšak tlumočník Franta to přece přeložil všechno.
Hs.:
(grc) μετέθηκε E: -κεν M
Μοὶ μὲν λισσομένῳ γε κατεκλάσθη φίλον ἦτορ,Μοὶ μὲν λισσομένῳ γε κατεκλάσθη φίλον ἦτορ, Als ich es hörte, zerbrach mir mein liebes Herz, Mně pak, když jsem to slyšel, se milé zlomilo srdce
Anm.:
(grc) λισσομένῳ] Křesadlo übersetzt im Tschechischen "hören" ("slyšel") statt "bitten". Vermutlich hat Křesadlo das englische "listen" im Kopf. Zur Heilung könnte man λισσομένῳ einfach durch ἀκουομένῳ ersetzen.
T p. 43 E p. 43 ὡς οἳ μὲν φανερῶς ἔθελον πλανήτῃ ἐρύκειν,ὡς οἳ μὲν φανερῶς ἔθελον πλανήτῃ ἐρύκειν, da sie uns offensichtlich auf dem Planeten festhalten wollten neboť zřejmě teď chtěli nás na své planetě zdržet ὥσπερ δεσμώτας καὶ ὀχευτῆρας τε γυναικῶνὥσπερ δεσμώτας καὶ ὀχευτῆράς τε γυναικῶν als Gefangene und als Bespringer der Frauen, svoje jakožto vězně a své k nám připouštět ženy,
Krit.:
(grc) ὀχευτῆράς τε deb.
ἐξορθοῦν γενεὴν τεκέειν δέτε φέρτερα τέκνα.ἐξορθοῦν γενεὴν τεκέειν δέ τε φέρτερα τέκνα. um ihr Geschlecht auszubessern und bessere Kinder zu gebären. aby se vylepšil rod a lepší se rodily děti.
Krit.:
(grc) δέ τε deb.
Tοῦτά γε πάντα δέ μοι εἶπεν Φράντης μεταφρήζωνΤαῦτά γε πάντα δέ μοι εἶπεν Φράντης μεταφρήζων Dies alles sagte mir der Dolmetscher Franta Toto všechno mi totiž z jich řečí přeložil Franta
Krit.:
(grc) ταῦτά M (recte)
Hs.:
(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M
M f. 35r λάθρα τε ἡσυχίῃ φωνῇ, ὥς οἰ ἐπίτελλον.λάθρα τε ἡσυχίῃ φωνῇ, ὥς οἰ ἐπίτελλον. heimlich und mit leiser Stimme, wie ich es ihm auftrug. tajně, tlumeným hlasem tak jak jsem jemu dal rozkaz. Τῶν δ’ ἄλλων ἀνδρῶν ἑτάρων οὔτις γὰρ ἄκουσεν,Τῶν δ’ ἄλλων ἀνδρῶν ἑτάρων οὔτις γὰρ ἄκουσεν, Von den anderen Gefährtenmännern aber hörte es niemand, Z ostatních mužů, mých druhů, to nikdo neslyšel věru ἀλλὰ δ’ ἐγὼ τοῖσίν γ’ οὐκ εἴπα ἀχνύμενός περ,ἀλλὰ δ’ ἐγὼ τοῖσίν γ’ οὐκ εἶπα ἀχνύμενός περ, aber ich sagte es ihnen nicht, obschon betrübt, a já jsme jim též nic neřek, ač starost mi svírala srdce
Krit.:
(grc) εἶπα deb.
εἰ μή κεν στῆσιν πειράζοντές γ’ ἀπόλοντοεἰ μή κεν στῆσιν πειράζοντές γ’ ἀπόλοντο damit sie keinen Aufstand versuchten und aby snad nezahynuli tu kdyby jim chtěli se vzbouřit γυμνοί τ’ ἄνοπλοι· τάδε γ’ ἡσυχίην μὲν ὄφελλεν.γυμνοί τ’ ἄνοπλοι· τάδε γ’ ἡσυχίην μὲν ὄφελλεν. nackt und unbewaffnet zugrunde gingen. Diese Dinge brauchten Ruhe. nazí a beze zbraní. To třeba je v tichosti držet. Αὐτὰρ ἰήτρε δύω προσεφωνήτην ἐπέεσσινΑὐτὰρ ἰητρὲ δύω προσεφωνείτην ἐπέεσσιν Doch die beiden Ärzte sprachen uns mit Worten an Avšak lékaři oba nám znovu pravili slovy,
Krit.:
(grc) ἰητρὲ deb.(grc) προσεφωνείτην deb.
ἢ καὶ ἀνωγήτην ξηραίνεσθαι ῥακέεσσινἢ καὶ ἀνωγήτην ξηραίνεσθαι ῥακέεσσιν und befahlen uns, uns mit Lumpen abzutrocknen, vyzvali osušiti se tam k tomu vhodnými hadry, εἵματά τ’ ἐνδῦναί τ’ ἴμεναι μακρόνδε δόμονδεεἵματά τ’ ἐνδῦναί τ’ ἴμεναι μακρόνδε δόμονδε unsere Kleidung anzuziehen und zum großen Haus obléknout zase si šaty a jít do velkého domu τοῦ κοράμου πίνειν καὶ ἀμύμονα δαῖτα δάσασθαι.τοῦ κοράμου πίνειν καὶ ἀμύμονα δαῖτα δάσασθαι. des Anführers zu gehen, um zu trinken und ein untadeliges Mahl zu speisen. vládcova, víno pít a bezvadnou hostinu kvasit. Ἀλλὰ δ’ ἔπειτ’ ἐσθῆτα ἕλων ἔθελόν ἑ δύσεσθαι,Ἀλλὰ δ’ ἐπεί τ’ ἐσθῆτα ἑλὼν ἔθελόν ἑ δύσεσθαι, Doch als ich mein Gewand nahm und es anziehen wollte, Avšak když šaty jsem vzal a chtěl je na sebe obléct,
Krit.:
(grc) ἐπεί τ’ vel ἐπείτ’ deb.(grc) ἑλὼν deb.
Hs.:
(grc) γ’ M post ἐσθῆτα
φεῖσρον ἐν κάψῃσ’ οὐκ εἶχον, αἵτινες ἦσαν.φεῖσρον ἐν κάψῃσ’ οὐκ εἶχον, αἵτινες ἦσαν. hatte ich den Phaser in keiner der Taschen, die da waren. fejzr jsem v kapsách svých neměl ať kterákoliv by to byla, Αὐτίκα δ’ αὖτ’ ἕταροί μοι ὅμοιον πρῆγμα ἔειπον.Αὐτίκα δ’ αὖτ’ ἕταροί μοι ὅμοιον πρῆγμα ἔειπον. Sofort sagten mir auch meine Gefährten diegleiche Sache. ihned tu druhové také mi stejnou věc oznamovali.
Hs.:
(grc) ῥ’ M ante ἔειπον
Τοὺς δ’ ἄμμες κοτέοντες ἐρωτῶμεν περὶ φείσρων.Τοὺς δ’ ἄμμες κοτέοντες ἐρωτῶμεν περὶ φείσρων. Erzürnt fragten wir sie über unsere Phaser, Těch jsme s hněvem se ptali, co s našimi stalo se fejzry, Οἳ μὲν ἀμειβόμενοι μείδησαν δ’ ἄμμι τ’ ἔειπονοἳ μὲν ἀμειβόμενοι μείδησαν δ’ ἄμμι τ’ ἔειπον sie aber lächelten und sagten uns erwidernd, oni pak s úsměvem v odvět nám zdvořilou pravili řečí, ἒκ φείσρους μὲν ἐνεγκέμεναι, σάφα τοὺς κατέχεσθαι,ἐκ φείσρους μὲν ἐνεγκέμεναι, σάφα τοὺς κατέχεσθαι, dass sie die Phaser herausgenommen hätten und nun sicher verwahren würden, že nám odnesli fejzry a v bezpečnou úschovuvzali,
Krit.:
(grc) ἐκ deb.
μή τις κλεψείη τε πάλιν δόμεναι δέτ’ ἐξαῦτις,μή τις κλέψειέν· τε πάλιν δόμεναι δέ τ’ ἐξαῦτις, damit sie keiner stehle, und dass sie wieder zurückgeben, aby je neukrad nikdo. A že nám zase je dají,
Krit.:
(grc) κλέψειέν τε deb.(grc) δέ τ’ deb.
ὅπποτέ κεν λείψῃ ναῦς πλανήτην πολυδῆμον,ὁππότε κεν λείψῃ ναῦς πλανήτην πολύδημον, wenn unser Schiff den vielbevölkerten Planeten verließe. jakmile opustí loď tu jejich lidnatou hvězdu,
Krit.:
(grc) ὁππότε deb.(grc) πολύδημον deb.
ψευδόμενοι· ἡμῖν δὲ κατεκλάσθη φίλον ἦτορ.ψευδόμενοι· ἡμῖν δὲ κατεκλάσθη φίλον ἦτορ. So sprachen sie lügend: Uns jedoch zerbrach das liebe Herz. lživě. A všechněm nám se milé zlomilo srdce. Ἀλλ’ οὐ μέν τις πρῆξις ἐφαίνετο μυρομένοισιν.Ἀλλ’ οὐ μέν τις πρῆξις ἐφαίνετο μυρομένοισιν. Doch es zeigte sich kein Gewinn für uns, indem wir in Tränen zerflossen. Ale tu žádná šance nám smutným nejevila se. Βῆμεν ἴμεν δ’ ἀκέων καὶ ἀμηχανίη ἔχε θυμόν.Βῆμεν ἴμεν δ’ ἀκέων καὶ ἀμηχανίη ἔχε θυμόν. Schweigend gingen wir und Ratlosigkeit hielt unseren Sinn. Vyšli jsme mlčíce všichni a bezradnost třímala mysl.
Sim.:
(grc) ἀμηχανίη δ’ ἔχε θυμόν] = Od. 9,295. Vide etiam Astr. 6,47; Astr. 7,200; Astr. 12,133; Astr. 14,342; Astr. 16,207; Astr. 21,171
Hs.:
(grc) Adnotatio, quae pertinet ad ἀκέων, invenitur in M(grc) τ’ M ante ἔχε
M f. 35v Ἧμος μὲν βασιλῆά τ’ ἀφικόμεθ’ ἢ μέγαρόν τε,Ἦμος μὲν βασιλῆά τ’ ἀφικόμεθ’ ἢ μέγαρόν τε, Als wir zum König und seinem Saal kamen, Když pak jsme ke králi přišli a také do jeho síně,
Krit.:
(grc) ἦμος deb.
ἡμεῖς ἐζόμενοι δάσαμεν κρέα καὶ μέθυ ἡδύ.ἡμεῖς ἑζόμενοι δάσαμεν κρέα καὶ μέθυ ἡδύ. setzten wir uns und verzehrten Fleisch und süßen Wein. usadivše se jsme brali si maso a sladké i víno.
Krit.:
(grc) ἑζόμενοι deb.
Sim.:
(grc) = Astr. 2,196
Σκλῆροι μὲν φῶτες τετυκώμεθ’ ἐπιστάμενοί τεΣκληροὶ μὲν φῶτες τετυκώμεθ’ ἐπιστάμενοί τε Wir waren harte Männer und kannten byli jsme mužové tvrdí a také zkušení všichni
Krit.:
(grc) σκληροὶ deb.
παμπόλλων πολέμων· ἔμπειροι καὶ ἐτ’ ἀγώνωνπαμπόλλων πολέμων· ἔμπειροι καὶ ἔτ’ ἀγώνων sehr viele Kriege. Wir waren auch erfahren in kosmischen ve všech rozličných bojích a v různých zkušení strastech
Krit.:
(grc) ἔτ’ deb.
T p. 44 E p. 44 κοσμιακῶν· οὐκ αὖ γε τύχη τις γάστερα εἷλοι.κοσμιακῶν· οὐκ αὖ γε τύχη τις γαστέρα εἵλοι. Kämpfen. Kein Schicksal könnte unsere Esslust nehmen. vesmíru. Žádná věc nám nemohla vzíti chuť k jídlu.
Krit.:
(grc) γαστέρα M (recte)(grc) εἵλοι deb.
Ἀλλά γ’ ἐπεὶ βρώμης μὲν ὀνήσαμεν ἠὲ ποτῆτος,Ἀλλά γ’ ἐπεὶ βρώμης μὲν ὀνήσαμεν ἠ〈δ〉ὲ ποτῆτος, Aber als wir Speise und Trank genossen hatten, Avšak, když užili jsme již jídla, jakož i pití,
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
Sim.:
(grc) ἀλλά γ’ ἐπεὶ βρώμης μὲν ὀνήσαμεν ἠδὲ ποτῆτος] cf. Od. 9,87; 10,58 (αὐτὰρ ἐπεὶ σίτοιό τ’ ἐπασσάμεθ’ ἠδὲ ποτῆτος)
τοῖσιν ἀνιστάμενος μετέφη βασιλεὺς πολύμητις·τοῖσιν ἀνιστάμενος μετέφη βασιλεὺς πολύμητις· stand der listenreiche König auf und sprach unter ihnen: povstav uprostřed svých tu pravil jejich král lstivý: »Κέκλυτέ μευ μύθων, ξεῖνοι φίλοι, ὄφρα τι εἴπω·»Κέκλυτέ μευ μύθων, ξεῖνοι φίλοι, ὄφρα τι εἴπω· „Hört meine Worte, liebe Fremde, dass ich etwas sage: „Poslyšte nyní mou řeč, vy cizinci milí, co řeknu.
Sim.:
(grc) κέκλυτέ μευ μύθων, ξεῖνοι φίλοι, ὄφρα τι εἴπω] cf. Od. 18,43; 20,292 (κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγήνορες, ὄφρα τι εἴπω)(grc) κέκλυτέ μευ μύθων] = Od. 10,189; 12,271.340
ὑμᾶς μὲν πεμφθέντας ἐκείδε θεοῖσιν ὀΐω,ὑμᾶς μὲν πεμφθέντας ἐκεῖσε θεοῖσιν ὀΐω, Ich glaube, dass ihr von den Göttern hierher gesandt seid, O vás se domnívám já, že vás k nám poslali bozi
Krit.:
(grc) ἐκεῖσε deb.
ὡς ὑμεῖς μάλα ἐστὲ καλοὶ καὶ ἐϋκτίμενοί τε,ὡς ὑμεῖς μάλα ἐστὲ καλοὶ καὶ ἐϋκτίμενοί τε, da ihr sehr schön und wohlgebaut seid, neboť jste velice krásní a dobře urostlí všichni, ἡμεῖς δυσγενέες δέτ’ ἀεικέλιοί τε κακοί τε.ἡμεῖς δυσγενέες δέ τ’ ἀεικέλιοί τε κακοί τε. wir aber degeneriert, unansehnlich und arm. my však jsme degeneráti a ohyzdní, mizerní zcela,
Krit.:
(grc) δέ τ’ deb.
Οὔδ’ ἄρα μὲν φανερῶς τλῆμεν ἴεναι κατὰ ἄστυ,Οὐδ’ ἄρα μὲν φανερῶς τλῆμεν ἰέναι κατὰ ἄστυ, Wir können es nicht offen wagen durch die Stadt zu gehen, ani se neodvažujem se zjevně objevit v městě
Krit.:
(grc) οὐδ’ deb.(grc) ἰέναι deb.
ὥς ἐσμεν φύσεως· ἀλλ’ ἐνσκευαζόμενοί περὥς ἐσμεν φύσεως· ἀλλ’ ἐνσκευαζόμενοί περ wie wir von Natur aus sind, sondern zurecht gemacht tak jak jsme přirozeně; však dobře upravení jsme πάντεσσιν κρύψεσσι κεκρυμμένοι ἀλλήλοισιν(vt) πάντεσσιν κρύψεσσι κεκρυμμένοι ἀλλήλοισιν (vt) mit allenmöglichen Verbergungskünsten voreinander verborgen rozlišně zamaskovaní jsme maskami před sebou vzájem, αἰσχύνῃ· μάλα δύσμορφοί τοί ἐσμεν ἅπαντες.αἰσχύνῃ· μάλα δύσμορφοί τοί ἐσμεν ἅπαντες. aus Scham. Wir sind alle sehr entstellt. pro hanbu.Velice totiž jsme zrůdní v zemi zde všichni. Οὐ γὰρ ἐπαίτιοί ἐσμεν, ἐπεί εἰσιν προπάτωρες.Οὐ γὰρ ἐπαίτιοί ἐσμεν, ἐπεί εἰσιν προπάτωρες. Wir sind daran aber nicht schuld, da unsere Vorväter daran schuld sind, Na tom však nemáme vinu, leč mají ji předkové naši, Οἵδε παρήλθοντος καὶ ἀρχαίοιο αἰῶνοςοἳ δὲ παρηλθόντος καὶ ἀρχαίοιο αἰῶνος die in einem vergangenen und alten Zeitalter kteří za prošlého kdysi a nyní už dávného věku
Krit.:
(grc) παρελθόντος deb.
βόμβην μὲν κτῖσάν γε πυρηνιακὴν ἐΰτυκτονβόμβην μὲν κτῖσάν γε πυρηνιακὴν ἐΰτυκτον eine gutgearbeitete Atombombe bauten, atomnou sdělali bombu, jež velmi účinná byla, ἄνερας ὁλλύμεναι καὶ ἄστεα ἦ περ ἅπανταἀνέρας ὀλλύμεναι καὶ ἄστεα ἦ περ ἅπαντα um die Männer und Städte und alles hubili muže a města a všechny ostatní věci
Krit.:
(grc) ἀνέρας deb.(grc) ὀλλύμεναι deb.
σμερδαλέως· μία βόμβη γ’ ὄλεσεν μέγα ἄστυ.σμερδαλέως· μία βόμβη γ’ ὄλεσεν μέγα ἄστυ. schrecklich zu vernichten. Eine einzige Bombe vernichtete eine große Stadt. strašlivě. Jediná bomba tu velké zničila město. Τῇσιν μὲν προπάτωρες ἐπ’ ἀλλήλοισιν ἔβαλλον.Τῇσιν μὲν προπάτωρες ἐπ’ ἀλλήλοισιν ἔβαλλον. Damit warfen unsere Vorväter aufeinander. Tyto předkové naši si navzájem házeli bomby. M f. 36r Πάσην μὲν χώρην ὄλεσάν τε διέφθαρκάν τεΠάσην μὲν χώρην ὄλεσάν τε διέφθαρκάν τε Das ganze Land haben sie zerstört und verwüstet, Celou zničili zemi a celou zkazili také: θηρία καὶ βοτάνην καὶ ἄστεα πουλυδομεῖαθηρία καὶ βοτάνην καὶ ἄστεα πουλυδόμεια Tiere, Pflanzen und die Städte mit ihren vielen Häusern, zvířata i rostlinstvo, a města s mnohými domy,
Krit.:
(grc) πουλυδόμεια deb.
ἄνδρας θηλείας καὶ παῖδας ἠὲ γέροντας,ἄνδρας θηλείας καὶ παῖδας ἠ〈δ〉ὲ γέροντας, Männer, Frauen, Kinder und Alte, také ženy a muže i děti, jakož i starce,
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
Sim.:
(grc) παῖδας ἠδὲ γέροντας] cf. eadem sede Il. 2,789 et al. (νέοι ἠδὲ γέροντες)
πάσας μὲν τέχνας τε σοφίην ἠὲ μάθημα.πάσας μὲν τέχνας τε σοφίην ἠ〈δ〉ὲ μάθημα. alle Technik, Weisheit und Wissen. všechnu znalost a vědu a také techniku všechnu.
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
Παῦροι δ’ ἄνθρωποί γ’ ἐνταῦθα βίον ἐσάωσανΠαῦροι δ’ ἄνθρωποί γ’ ἐνταῦθα βίον ἐσάωσαν Wenige Menschen retteten hier ihr Leben Nemnoho tehdy lidí si stačilo zachránit život τρώγλῃσιν δνοφέρῃσι κεκρυμμένοι ἤ γ’ ἰδὲ θῆρεςτρώγλῃσιν δνοφερῇσι κεκρυμμένοι ἤ γ’ ἰδὲ θῆρες in finsteren Löchern versteckt und die Haustiere, skrytých ve tmavých děrách, a s nimi zvířata také
Krit.:
(grc) δνοφερῇσι deb.
οἰκεῖοι ὡς βοῦς, αἶγες, ὄιές τε καὶ ἵπποιοἰκεῖοι ὡς βοῦς, αἶγες, ὄιές τε καὶ ἵπποι wie Rinder, Ziegen, Schafe und Pferde domácí, jako krávy a kozy a ovce a koně, καὶ ἄλλοι πολλοὶ δ’ αἴλουροι καὶ κύνες ἀργοί.καὶ ἄλλοι πολλοὶ δ’ αἴλουροι καὶ κύνες ἀργοί. sowie viele andere Katzen und schnelle Hunde. a ještě rozličná jiná i kočky i rychlí též psové.
Sim.:
(grc) κύνες ἀργοί] iunctura Hom., vid. Il. 18,283; Od. 2,11. Vide etiam Astr. 6,227; Astr. 9,72.164.214
Ἀλλ’ ὡς μέν ῥ’ ἀνέδυσαν ὑπαὶ φάος ἠελίοιο,Ἀλλ’ ὡς μέν ῥ’ ἀνέδυσαν ὑπαὶ φάος ἠελίοιο, Aber als sie wieder unter das Licht der Sonne auftauchten, Avšak, když vynořili se zas zpátky na světlo slunce, αὐτίκα σφας αὐγαὶ λυγραὶ ἦρχον κάτα βάλλειν,αὐτίκα σφας αὐγαὶ λυγραὶ ἦρχον κατὰ βάλλειν, begannen sie sofort verderbliche Strahlen zu treffen, ihned ty paprsky zhoubné se do nich trefovat začly,
Krit.:
(grc) κατὰ deb.
τὰς μὲν ῥηδιενεργείας καλέουσι σοφισταί.τὰς μὲν ῥηδιενεργείας καλέουσι σοφισταί. die die Gelehrten "radioaktiv" nennen. radioaktivními zvou tyto učení muži. T p. 45 E p. 45 Ταίδε διέφθαρκαν τούτων χρομοσώματα πάνταΤαὶ δὲ διέφθαρκαν τούτων χρομοσώματα πάντα Diese zerstörten all ihre Chromosomen Ty pak poničily jim chromosómy v nich všechny, καί γε μεταλλάξεας παμπόλλας αἰτιόωσανκαί γε μεταλλάξεις παμπόλλας αἰτιόωσαν und verursachten sehr viele Mutationen mutace způsobily v těch tvorech velice četné
Krit.:
(grc) μεταλλάξεις M a.c. (recte)
Sim.:
(grc) αἰτιόωσαν] cf. eadem sede Il. 11,654 (αἰτιόῳτο); Od. 1,32 (αἰτιόωνται); 20,135 (αἰτιόῳο)
ἀνδράσι ἠὲ γυναιξὶ καὶ ἄλλοις θηρέσι πᾶσινἀνδράσι ἠ〈δ〉ὲ γυναιξὶ καὶ ἄλλοις θήρεσι πᾶσιν bei Männern, Frauen und allen anderen Tieren v mužích jakož i ženách a v jiných zvířatech také,
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.(grc) θήρεσι deb.
Sim.:
(grc) ἀνδράσιν ἠδὲ γυναιξί] = Od. 19,408
Hs.:
(grc) ἀνδράσι E: -σιν M
ἠὲ φυτοῖς· μοῦνον τεράτων γε πανοπτικὸν ἦεν.ἠ〈δ〉ὲ φυτοῖς· μοῦνον τεράτων γε πανοπτικὸν ἦεν. und Pflanzen. Es war nur noch ein Panoptikum von Ungeheuern. v rostlinách též. Náš svět se panoptikem stal oblud.
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
Ταῦτά γε πάντα γένοντο δ’ ἐν ἀρχαῖοις ἐνιαυτοῖς.Ταῦτά γε πάντα γένοντο δ’ ἐν ἀρχαίοις ἐνιαυτοῖς. Dies alles geschah in alten Jahren. Toto všechno se stalo už kdysi za dávných časů.
Krit.:
(grc) ἀρχαίοις deb.
Ῥηδιενεργεῖαι δ’ αὐγαὶ οὐ πλεῖν τρυπανῶσιν,Ῥηδιενεργεῖαι δ’ αὐγαὶ οὐ πλεῖν τρυπανῶσιν, Die radioaktiven Strahlen durchbohren uns nicht mehr, Radioaktivní více už paprsky nevrtají nás, ἀλλά γε ἡ γενεὴ δυσμόρφη βεβλαμένη τε.ἀλλά γε ἡ γενεὴ δυσμόρφη βεβλαμένη τε. aber unser Geschlecht ist entstellt und geschädigt. ale celý náš rod je zrůdný a pokažený teď. Ὑμεῖς δ’ αὖτε καλοὶ ἄνδρες περ ἐϋκτίμενοί τεὙμεῖς δ’ αὖτε καλοὶ ἄνδρες περ ἐϋκτίμενοί τε Ihr jedoch seid schöne und wohlgestaltete Männer, Vy pak krásní jste muži a všichni dobrěho vzrůstu, ἠΰες καὶ μεγάλοι εὔμορφοι χάρμα ἴδεσθαιἠΰες καὶ μεγάλοι εὔμορφοι χάρμα ἰδέσθαι gut, groß und von schöner Gestalt, eine Freude anzuschauen, výborní, vysokých postav, zě radost na vás je hledět,
Krit.:
(grc) ἰδέσθαι deb.
ἠΰτ’ ἀγάλματά ἐστι παλαιὰ πυρηνιακῶν πρίν.ἠΰτ’ ἀγάλματά ἐστι παλαιὰ πυρηνιακῶν πρίν. wie es die alten Standbilder vor dem atomaren Zeitalter sind. takoví, jako jsou sochy z dob před tím jaderným věkem.
Hs.:
(grc) δ’ M ante ἐστι
M f. 36v Τοὔνεκα λισσόμενος ὑμῶν ἐΰτυκτα κάρηναΤοὔνεκα λισσόμενος ὑμῶν ἐΰτυκτα κάρηνα Deshalb bitte ich flehentlich eure schönen Häupter Proto nyní vás prosím a vaše souměrné hlavy, γούνουμαι ἐπέεσσι μένειν λαόν τε σαῶσαιγουνοῦμαι ἐπέεσσι μένειν λαόν τε σαῶσαι und flehe euch inniglich mit Worten an, zu bleiben und mein Volk zu retten slovy velice snažně tu zůstat a zachránit národ,
Krit.:
(grc) γουνοῦμαι deb.
καὶ τὰς θῡγατέρας γῆμαι ἀνδρῶν, οἳ ἄριστοικαὶ τὰς θῡγατέρας γῆμαι ἀνδρῶν, οἳ ἄριστοι und die Töchter der Männer zu heiraten, die die besten, za ženy dcery i pojmout těch mužů nejlepších našich, ἡμετέρῃ χώρῃ πολὺ καρτεροὶ ἀφνειοί τε,ἡμετέρῃ χώρῃ πολὺ καρτεροὶ ἀφνειοί τε, sehr mächtig und reich in unserem Land sind, kteří na naší zemi jsou mocní a bohatí rovněž, καὶ τεκέειν κλυτὰ τέκνα ἀμύμονα χάρμα ἴδεσθαι.καὶ τεκέειν κλυτὰ τέκνα ἀμύμονα χάρμα ἰδέσθαι. und herrliche Kinder zu zeugen, eine Freude zu schauen. slavné pak zplodit jim děti a bezvadné, radost je vidět.
Krit.:
(grc) ἰδέσθαι deb.
Ὑμῖν μὲν δύναμίς γ’ ἔσται ὄλβος τῐμή τεὙμῖν μὲν δύναμίς γ’ ἔσται ὄλβος τῐμή τε Ihr werdet Macht, Reichtum und Ehre Patřit bude vám moc a majetek, a také úcta ἡμετέρῃ γαίῃ ὡς ἀνδράσι ἡγεμόνευσιν,ἡμετέρῃ γαίῃ ὡς ἀνδράσι ἡγεμονεῦσιν, in unserem Land haben wie Anführermänner. v naší krajině tady, jak mužům, kteří jsou vládci,
Krit.:
(grc) ἡγεμονεῦσιν deb.
Hs.:
(grc) ἀνδράσι ἡγεμονεῦσιν: -σιν ἡγεμόνεσσιν M
ἐρχομένους κατὰ ἄστυ θεοὺς ὣς εἰσόψονται.ἐρχομένους κατὰ ἄστυ θεοὺς ὣς εἰσόψονται. Wenn ihr durch die Stadt geht, werden sie euch wie Götter betrachten. že když půjdete městem jak na bohy hleděti budou.
Sim.:
(grc) θεοὺς ὣς εἰσόψονται] cf. eadem sede Il. 12,312 (θεοὺς ὣς εἰσορόωσι)
Εἴ κεν μὴ δ’ ἐθέλοιτε μένειν θυμῷ ἀέκοντι,Εἴ κεν μὴ δ’ ἐθέλοιτε μένειν θυμῷ ἀέκοντι, Und wenn ihr aber nicht bleiben wollt mit unwilligem Herzen, Jestliže s neochotným tu nechcete zůstati srdcem, ὕμμε βίηφι ἐρύσσαι ἀναγκάζεσθαι ὀΐω.ὔμμε βίηφι ἐρύσσαι ἀναγκάζεσθαι ὀΐω. denke ich, dass ihr mit Gewalt gezwungen werdet, uns zu retten. myslím, že donutit vás a zdržet budeme muset.
Krit.:
(grc) ὔμμε deb.
Sim.:
(grc) αἴθοπα οἶνον] cf. supra ad Astr. 2,76
Καῖρος μὲν μέγας ἐστὶ γάμων ἐσθλῶν δέτ’ ἀφορμή.Καιρὸς μὲν μέγας ἐστὶ γάμων ἐσθλῶν δέ τ’ ἀφορμή. Es ist ein hervorragender Zeit- und Startpunkt für gute Ehen. Velice vhodná je doba a začátek pro skvělé sňatky,
Krit.:
(grc) Καιρὸς deb.(grc) δέ τ’ deb.
Οὔδ’ ἄρα τοὺς ἐθέλοιμί γ’ ἐμῆς χειρὸς διαφῦξαι.«Οὐδ’ ἄρα τοὺς ἐθέλοιμί γ’ ἐμῆς χειρὸς διαφύξαι.« Und ich möchte nicht, dass sie meiner Hand entgleiten.“ a to bych věru nechtěl by z mojí teď uniklo ruky.“
Krit.:
(grc) οὐδ’ deb.(grc) διαφύξαι deb.
Ὣς φάτο, Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα.Ὣς φάτο, Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα. So sprach er. Franta, der Dolmetscher, übersetzte das Gesagte. Tak pravil. Tlumočník Franta nám řeč jeho přeložil celou.
Sim.:
(grc) ὣς φάτο] = Il. 1,188 et al.
Ὑμῖν λισσομένοισι κατεκλάσθη φίλον ἦτορἩμῖν λισσομένοισι κατεκλάσθη φίλον ἦτορ Als wir es hörten, zerbrach uns das liebe Herz, Nám, jak slyšeli jsme to se milé zlomilo srdce,
Krit.:
(grc) ἡμῖν deb.
Anm.:
(grc) Ὑμῖν λισσομένοισι] = Ἡμῖν. Siehe Sacheinführung ΙΙΙ.1. Zu λίσσομαι in der Bedeutung "hören" siehe Anm. zu 136.
ὥστε βιασθεῖσιν γῆμαι κούρας τερατώδεις.ὥστε βιασθεῖσιν γῆμαι κούρας τερατώδεις. weil wir gezwungen wurden, monströse Mädchen zu heiraten. jakožto donuceným si vzíti obludné děvy. Λάθρα περ ἀχνύμενοι δέτ’ ἐπεύχεσθαι μεμάαμεν,Λάθρα περ ἀχνύμενοι δέ τ’ ἐπεύχεσθαι μεμάαμεν, Heimlich wollten wir betrübt beten, Tajně tu vzdychajíce jsme pokoušeli se modlit,
Krit.:
(grc) δέ τ’ deb.
εἴ κέν τις θεὸς ζώῃ εἰν κόσμοιο βάθεσσιν,εἴ κέν τις θεὸς ζώῃ εἰν κόσμοιο βάθεσσιν, ob irgendein Gott in den Tiefen des Kosmos lebe, jestli by nějaký bůh snad živ byl v hlubinách kosmu, ἀλλ’ οὐδ’ ὥς τις πρῆξις ἐφαίνετο εὐχομένοισιν.ἀλλ’ οὐδ’ ὥς τις πρῆξις ἐφαίνετο εὐχομένοισιν. aber nicht einmal so erschien uns Betenden eine Handlungsmöglichkeit. leč i tak žádná šance se modlícím neobjevila. T p. 46 E p. 46 Ἑζόμενοι ἀκέων δὲ ποτάζομεν αἴθοπα οἶνον.Ἑζόμενοι ἀκέων δὲ ποτάζομεν αἴθοπα οἶνον. Wir setzten uns und tranken still den glänzenden Wein. Tehdy sedíce tiše jsme pili jiskrné víno. M f. 37r Ποῦ δ’ ἀρχήν γε λάβοιμι, τίδε πρότερον καταλέξωΠοῦ δ’ ἀρχήν γε λάβοιμι, τί δὲ πρότερον καταλέξω Wo soll ich anfangen und was soll ich als Erstes erzählen Odkud počátek vezmu a co mám povědět nejdřív
Krit.:
(grc) τί δὲ deb.
νυμφείων περ ἀεικελίων, τὰ γὰρ ἄμμι ὄρουσεν;νυμφείων περ ἀεικελίων, τὰ γὰρ ἄμμι ὄρουσεν; von der schändlichen Hochzeit, die sich uns erhob?. o oněch ohavných sňatcích, jež nyní nám nastály všechněm? Ὣς οἱ ἀνδράσι πᾶσιν ἔδωκαν εἷμα φαεινὸνὩς οἳ ἀνδράσι πᾶσιν ἔδωκαν εἷμα φαεινὸν Wie sie allen Männern ein glänzendes Gewand, Jak oni mužům všechněm tu dali zářivé roucho
Krit.:
(grc) ὡς οἳ deb.
ξεῖνόν τ’ ἀλλοδαπόν τ’, ὡς ἦθός ἐστι γάμοιο,ξεῖνόν τ’ ἀλλοδαπόν τ’, ὡς ἦθός ἐστι γάμοιο, fremd und ungewöhnlich, gaben, wie es ihre Art zu heiraten ist, cizí a přepodivné, jak u nich je při svatbě zvykem καὶ ἧκαν νηόνδε δόμονδε θεῶν περικαινῶνκαὶ ἧκαν νηόνδε δόμονδε θεῶν περικαινῶν und sie uns zum Tempel, zum Haus ganz neuer Götter, schickten, a jak nás do chrámu vedli, do domu podivných božstev
Krit.:
(grc) περικαίνων deb.
νυμφέα νυμφῆσαι, γῆμαι κούρας τερατώδεις.νυμφέα νυμφῆσαι, γῆμαι κούρας τερατώδεις. um die Hochzeit zu feiern und die monströsen Mädchen zu heiraten. svatbu v místě tom slavit a vzít si obludné děvy. Οὔδε τε τῶν νύμφων τινα πρὶν ἴδεν ὀφθαλμοῖσινΟὐδέ τε τῶν νυμφῶν τινα πρὶν ἴδεν ὀφθαλμοῖσίν Aber keiner von den Bräutigamen sah vorher mit seinen Augen Ani některou z nevěst však napřed očima nezřel
Krit.:
(grc) οὐδέ deb.(grc) νυμφῶν deb.(grc) 228sq.: ὀφθαλμοῖσίν / τις vel -σιν / τὶς deb.
Sim.:
(grc) ἴδεν ὀφθαλμοῖσιν] = Il. 5,770 et al. Vide etiam Astr. 11,169; Astr. 12,33.290; Astr. 16,10.210; Astr. 22,81
τίς τῶν νυμφώνων· χαλεπόν ῥα γελώϊον ἦεν.τις τῶν νυμφώνων· χαλεπόν ῥα γελώϊον ἦεν. eine von den Bräuten. Es war schwierig und lächerlich. nikdo ze ženichů. To ošklivé bylo a směšné. Βῆμεν ἴμεν πρὸς νηὸν εγὼ ἱμάντι τε καὶ ἧγονΒῆμεν ἴμεν πρὸς νηὸν ἐγὼ ἱμάντι τε καὶ ἦγον Wir ging zum Tempel und ich führte mit der Leine Šli jsme do toho chrámu a já jsme na šňůře vedl
Krit.:
(grc) ἐγὼ deb.(grc) ἦγον deb.
Φράντην θαυμαστὸν πάντων μεταθήτορα γλώσσων,Φράντην θαυμαστὸν πασῶν μεταθήτορα γλωσσῶν, Franta, den wunderbaren Übersetzer aller Sprachen, podivuhodného Frantu, jenž všech jest tlumočník řečí,
Krit.:
(grc) πασῶν (cf. 84) deb.(grc) γλωσσῶν deb.
ὡς ἡμῖν γε μεταθήσῃ ἔπεα πτεροένταὡς ἡμῖν γε μεταθήσῃ ἔπεα πτερόεντα damit er uns die geflügelten Worte aby nám perutná slova tam překládal , jež budou říkat
Krit.:
(grc) πτερόεντα deb.
Sim.:
(grc) ἔπεα πτερόεντα] iunctura Homerica (sed numquam in fine versus legitur), vid. Il. 1,201 et al.
ἱεροφαντάων σπονδὰς εὐχάς τε λόγους τε,ἱεροφαντάων σπονδὰς εὐχάς τε λόγους τε, der Priester, die Gelübde, Gebete und Reden übersetze, hierofantové; sliby a modlitby, jakož i řeči οἷά γε τώνδε τ’ ἔσονται, ἕως φανερῶς ἐπέοικενοἷά γε τῶνδέ τ’ ἔσονται, ἕως φανερῶς ἐπέοικεν die Teil davon sein werden, wie es sich offensichtlich a jež u toho budou, jak zřejměvždycky se sluší
Krit.:
(grc) τῶνδέ deb.
πᾶσιν νυμφείοισιν ενὶ κόσμοιο βάθεσσιν.πᾶσιν νυμφείοισιν ἐνὶ κόσμοιο βάθεσσιν. bei allen Hochzeiten in den Tiefen des Kosmos gehört. činiti při všech svatbách tam ve všech hlubinách kosmu.
Krit.:
(grc) ἐνὶ deb.
Ἀλλ’ οἳ οὐκ ἔθελον Φράντην ἐάσαι ενὶ νηῷ,Ἀλλ’ οἳ οὐκ ἔθελον Φράντην ἐάσαι ἐνὶ νηῷ, Aber sie wollten Franta nicht in den Tempel lassen, Avšak nechtěli Frantu nám dovnitř pustiti chrámu,
Krit.:
(grc) ἐνὶ deb.
ὡς ὅγε θηρίον ᾖ καὶ θηρία οὔποτ’ ἔασαν.ὡς ὅγε θηρίον ᾖ καὶ θηρία οὔποτ’ ἔασαν. da er ein Tier sei und sie Tiere niemals zuließen. neboťpouhé jest zvíře a zvířata nesmějí dovnitř. Οὔδ’ ἄρ’ ἐγὼ δυνάμην πείθειν φάντων ἱερὸν κῆρ,Οὐδ’ ἄρ’ ἐγὼ δυνάμην πείθειν φαντῶν ἱερὸν κῆρ, Und ich konnte das heilige Herz der Priester nicht überzeugen, Aniž jsem přesvědčit mohl těch žreců posvátné hlavy,
Krit.:
(grc) οὐδ’ deb.(grc) φαντῶν deb.
ὡς ὅδε δ’ ἦν γεγονὼς τέχνησί τε οὔδε φύσει περὡς ὅδε δ’ ἦν γεγονὼς τέχνῃσί τε οὐδὲ φύσει περ dass er mit Technik geschaffen sei und nicht von der Natur že je stvoření vědou a nikoli přírodou Franta,
Krit.:
(grc) τέχνῃσί τε M (recte)(grc) οὐδὲ deb.
καὶ οὕτως οὐ θήρ, μούνως θηρέσσιν ἐοικὼςκαὶ οὕτως οὐ θήρ, μούνως θήρεσσιν ἐοικὼς und dass er so kein Tier sei, sondern nur ein Tieren ähnlicher takže není to zvíře, však pouze je podoben zvěři,
Krit.:
(grc) θήρεσσιν deb.
θηροΐδης πλαστός, τὸν ῥόβοτον καλέουσι.θηροΐδης πλαστός, τὸν ῥόβοτον καλέουσι. hergestellter Theroid, den man Roboter nennt. theroid vyrobený, jejž také robotem zovou. Εἰς τέλος οὐκ ἔασαν γ’ ἤλθειν νηόνδ’ ἱερόνδε,Εἰς τέλος οὐκ ἔασάν γ’ ἠλθεῖν νηόνδ’ ἱερόνδε, Schließlich ließen sie ihn nicht in den heiligen Tempel gehen, Nakonec nenechali ho ve chrám posvátný vstoupit,
Krit.:
(grc) ἔασάν γ’ deb.(grc) ἐλθεῖν deb.
ἀλλά γε νυμφέα πάντ’ ἔξω νηοῦ τετελέσθη.ἀλλά γε νυμφέα πάντ’ ἔξω νηοῦ τετελέσθη. sondern alle Hochzeitszeremonien wurden außerhalb des Tempels gemacht. ale svatební obřad se venku před chrámem konal. M f. 37v Οὔδ’ ἄρα ταὶ νύμφαι δύσμορφοι ἄμμι φάνοντο,Οὐδ’ ἄρα ταὶ νύμφαι δύσμορφοι ἄμμι φάνοντο, Die Bräute aber schienen uns nicht entstellt, Ale nevěsty nám se zrůdné nezdály vůbec
Krit.:
(grc) οὐδ’ deb.
ὡς εἶπεν βασιλεύς, ἀλλ’ οὐ χαριτός γε δέοντοὡς εἶπεν βασιλεύς, ἀλλ’ οὐ χάριτός γε δέοντο wie der König gesagt hatte, sondern sie entbehrten keines Reizes, tak, jak pověděl král, leč věru jim nechyběl půvab.
Krit.:
(grc) χάριτός γε M (recte)
καλαὶ ἐϋκτίμεναι ὡς ἀστέρα φιλμοφάεινακαλαὶ ἐϋκτίμεναι ὡς ἀστέρα φιλμοφάεινα waren schön und wohlgebaut wie glänzende Filmstars, Krásné a ztepilé byly tak jak filmové hvězdy,
Krit.:
(grc) φιλμοφάεινα M (recte)
Anm.:
(grc) φιλμοφαεινά] Ein Neologismus aus φιλμο- („Film“, von engl. „film“) und φαεινός („glänzend“), also eigentlich „im Film glänzend“ (tschechisch nur „filmový“). Neben φιλμ (s. Μπαμπινιώτης 2011, 1541; https://lsj.gr/wiki/φιλμ; im Kompositum auch φιλμογραφία) gibt es im Neugriechischen auch ταινία (vgl. Astr. 17,12: εἰν σαῖ-φαῖ ταινίῃσιν).
εὐωποὶ ἐραταί· γήθησε γὰρ ἄμμι φίλον κῆρ.εὐωποὶ ἐραταί· γήθησε γὰρ ἄμμι φίλον κῆρ. schönäugig und lieblich. Da freute sich uns das liebe Herz. žádoucí, krásných lící: tu milé v nás plesalo srdce.
Sim.:
(grc) γήθησε γὰρ ἄμμι φίλον κῆρ] cf. Od. 7,269 (γήθησε δέ μοι φίλον ἦτορ)
Ἐννέα μὲν κοῦραι ἦσαν ἑτάροις ἀραρυῖαιἘννέα μὲν κοῦραι ἦσαν ἑτάροις ἀραρυῖαι Neun Mädchen waren mit den Gefährten verbunden, Devět bylo to dívek, jež našim přidali druhům T p. 47 E p. 47 παῖδες ἀφνειῶν ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἡ δεκάτη τεπαῖδες ἀφνειῶν ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἡ δεκάτη τε Kinder von reichen Männern, aber das zehnte děti to bohatých mužů, leč ona desátá děva
Hs.:
(grc) τε E: περ M
ἦεν ἐμὴ θυγάτηρ Ῥξ-Φρξ-Πρξ-ὸς βασιλῆος.ἦεν ἐμὴ θυγάτηρ Ῥξ-Φρξ-Πρξ-ὸς βασιλῆος. war meins, die Tochter von König Rx-Frx-Prx. Rx-Frx-Prxa to krále mi byla souzena dcera. Γργλὰ δέ οἱ ὄνομ’ ἔσκε, καλὴ μάλα φαίνετο κούρηΓργλὰ δέ οἱ ὄνομ’ ἔσκε, καλὴ μάλα φαίνετο κούρη Grgla war ihr Name und sie schien ein sehr schönes Mädchen, Grgla bylo jí jméno a krásná zdála se dívka
Anm.:
(grc) Γργλά] Wie der König hat auch seine Tochter einen konsonantischen Namen, der an das Ungetüm Gr-rg-ros und die Chrchlai in Astr. 15 erinnert. Wie bei den Chrchlai auf das Tschechische "chrchlat" (siehe Anm. zu Astr. 15,124) greift Křesadlo hier wohl auf die slowenische Wurzel für "gurgeln" ("grgrati") zurück.
εὔμορφος, μεγάλη, ξανθαὶ κατέχυντο δ’ ἔθειραι.εὔμορφος, μεγάλη, ξανθαὶ κατέχυντο δ’ ἔθειραι. wohlgestaltet, groß und blonde Haare ergossen sich herab. ztepilá, velkého vzrůstu a plavých bohatých vlasů.
Sim.:
(grc) ξανθαὶ κατέχυντο ἔθειραι] cf. Il. 22,315 (καλαὶ περισσείοντο ἔθειραι)
Τὴν δέ με βλεψάμενον ἀσπαστὸν ἔην ἐϋνάζειν.Τὴν δέ με βλεψάμενον ἀσπαστὸν ἔην ἐϋνάζειν. Als ich sie sah, war es mir willkommen, sie zu betten. S tou, když na ni jsem zřel mi bylo vítané ležet.
Sim.:
(grc) ἀσπαστὸν ἔην ἐϋνάζειν] cf. Od. 7,343 (ἀσπαστὸν ἐείσατο κοιμηθῆναι) (= 8,295); 23,239 (ἀσπαστὸς ἔην πόσις εἰσοροώσῃ); 5,119 (παρ’ ἀνδράσιν εὐνάζεσθαι)
Καὶ μετὰ τῆς τελετῆς δάσαμεν μὲν ἀμύμονα δαῖταΚαὶ μετὰ τὴν τελετὴν δάσαμεν μὲν ἀμύμονα δαῖτα Und nach der Zeremonie verzehrten wir ein untadeliges Mahl A když obřad se skončil tu měli jsme hostinu skvělou
Krit.:
(grc) μετὰ τὴν τελετὴν (cf. tr. Bohemicam: když obřad se skončil) deb.
κοιράμου εἰν μέγαροις κρέα δ’ ἄσπετα καὶ μέθυ ἡδύκοιράμου εἰν μεγάροις, κρέα δ’ ἄσπετα καὶ μέθυ ἡδύ, in den Sälen des Königs, unzähliges Fleisch und süßen Wein, ve vládce síni: to masa spoustu i sladkého vína.
Krit.:
(grc) μεγάροις deb.
πάντες δ’ ἑζόμενοι νυμφῶνες εἰν δυάδεσσιπάντες δ’ ἑζόμενοι νυμφῶνες εἰν δυάδεσσι und alle Bräutigame saßen zu zweit Všichni tu ženichové vždy v dvojicích s ženami svými
Sim.:
(grc) νυμφῶνες] cf. NT Ev.Matt. 9,15 (sed alio sensu); hic pro voce νυμφίος(grc) δυάδεσσι] vox pedestris, cf. LSJ 1996 s.v. δυάς
σὺν νύμφῃσι ἑῇσιν, ἀτὰρ ἄλλοι περὶ ἡμᾶς.σὺν νύμφῃσι ἑῇσιν, ἀτὰρ ἄλλοι περὶ ἡμᾶς. mit ihren Bräuten, aber die übrigen um uns herum. u stolu seděli spolu a kolem ostatní hosté.
Hs.:
(grc) νύμφῃσι E: -σιν M
Ἀλλά γ’ ἐπεὶ βρώμης τε ποτήτεος ἐξ ἔρον ἕντο,Ἀλλά γ’ ἐπεὶ βρώμης τε ποτήτεος ἐξ ἔρον ἕντο, Aber als wir das Verlangen nach Speise und Trank gestillt hatten, Ale když jídla a pití jsme dosyta vzali si každý
Sim.:
(grc) ἀλλά γ’ ἐπεὶ βρώμης τε ποτήτεος ἐξ ἔρον ἕντο] cf. Il. 1,469 (αὐτὰρ ἐπεὶ πόσιοις καὶ ἐδήτυος ἐξ ἔρον ἕντο) et al.
λάθρα δ’ ἀνιστάμενοί περ ἐμοὶ ἐρίηρες ἑταῖροιλάθρα δ’ ἀνιστάμενοί περ ἐμοὶ ἐρίηρες ἑταῖροι standen meine trauten Gefährten heimlich auf počali druhové dobří se nenápadně tu zvedat φραῦδοι ἔπειτ’ ἐγένοντό τε σὺν νύμφῃσιν ἑῇσιν,φροῦδοι ἔπειτ’ ἐγένοντό τε σὺν νύμφῃσιν ἑῇσιν, und verschwanden dann mit ihren Bräuten, zmizeli na to všichni i se svými nevěstami,
Krit.:
(grc) φροῦδοι deb.
ἀσπαστὸν γὰρ τοῖσιν ὀΐσατο κοιμηθῆναι.ἀσπαστὸν γὰρ τοῖσιν ὀΐσατο κοιμηθῆναι. denn es schien ihnen willkommen, sich schlafen zu legen. neboť se kýžené zdálo jim s nimi na lůžku ležet.
Sim.:
(grc) ἀσπαστὸν γὰρ τοῖσιν ὀΐσατο κοιμηθῆναι] vide supra ad 253
Αὐτὰρ ἐγὼ σὺν παιδί τ’ ἐμῇ διέφηνα καὶ αὐτός.Αὐτὰρ ἐγὼ σὺν παιδί τ’ ἐμῇ διέφηνα καὶ αὐτός. Doch auch ich selbst verschwand mit meinem Mädchen. Avšak já se svou dívkou jsem rovněž po jídle zmizel. M f. 38r Βῆμεν ἴμεν θαλάμονδε βασιλείῳ ἐνὶ οἴκῳ.Βῆμεν ἴμεν θάλαμόνδε βασιλείῳ ἐνὶ οἴκῳ. Wir gingen ins Schlafgemach im Haus des Königs. vyšli jsme do ložnice, to v samém královském domě,
Krit.:
(grc) θάλαμόνδε deb.
Sim.:
(grc) βῆμεν ἴμεν θάλαμόνδε] cf. Od. 21,8 (βῆ δ’ ἴμεναι θάλαμόνδε)
Hs.:
(grc) γ’ M ante ἐνὶ
Αὖθι δ’ αφικόμενοι ἄπο δ’ ἤρξαμεν εἵματα δῦσαι.Αὖθι δ’ ἀφικόμενοι ἀπὸ δ’ ἤρξαμεν εἵματα δῦσαι. Und als wir hier angekommen waren, begannen wir die Kleider auszuziehen. a když do ní jsme vešli, tu oba jsme začli se svlékat.
Krit.:
(grc) ἀφικόμενοι deb.(grc) ἀπὸ deb.
Hs.:
(grc) δῦσαι E: δῦναι M
Ἀσπαστός περ ἔρως μ’ ἕλ’ ἐμῇ φιλότητι μιγῆναιἈσπαστός περ ἔρως μ’ ἕλ’ ἐμῇ φιλότητι μιγῆναι Willkommene Begierde ergriff mich, mich in Liebe mit meiner Velice silná žádost mne pojala v lásce se spojit νύμφῃ ἐϋπλοκάμῳ, τὴν γὰρ παράκοιτιν ἔθηκαν.νύμφῃ ἐϋπλοκάμῳ, τὴν γὰρ παράκοιτιν ἔθηκαν. flechtenschönen Braut zu vereinen, die sie ja zu meiner Lagergenossin gemacht hatten. s dívkou pletenců krásných, již dnes mi za ženu dali.
Sim.:
(grc) νύμφῃ ἐϋπλοκάμῳ] = Od. 1,86; 5,30 (utroque loco de dea Calypso)
Ἦρξε δὲ γυμνωθῆναι, ἔγωγε τέθηπα γυναῖκα.Ἦρξε δὲ γυμνωθῆναι, ἔγωγε τέθηπα γυναῖκα. Sie begann sich zu entblößen, ich bestaunte die Frau. Začala z šatů se svlékat a já se na ženu díval.
Sim.:
(grc) ἔγωγε τέθηπα γυναῖκα] cf. Od. 6,168 (Ulixes ad Nausicaam: ὡς σέ, γύναι, ἄγαμαί τε τέθηπά τε)
Ἀλλὰ δ’ ἔπειτ’ ἔκδυσε τὰ εἵματα σιγαλοέντα,Ἀλλὰ δ’ ἐπείτ’ ἔκδυσε τὰ εἵματα σιγαλόεντα, Doch als sie die glänzenden Gewänder ausgezogen hatte, Avšak když lesknavé šaty si svlékla ze svého těla,
Krit.:
(grc) ἐπείτ’ deb.(grc) σιγαλόεντα deb.
ἤρξατό ῥ’ ἐκδῦσαί γε δέμας αὐτὸν ἐΰτυκτον.ἤρξατό ῥ’ ἐκδῦσαί γε δέμας αὐτὸν ἐΰτυκτον. begann sie auch ihre wohlgefertigte Gestalt selbst auszuziehen. počala svlékat si ještě svou postavu dobrého vzrůstu;
Hs.:
(grc) ἐκδῦσαι E: -ῦναι M
Πλαστὸν δ’ ἦν τέχνῃσι τετυγμένον· δύσατο δ’ αὐτὴΠλαστὸν δ’ ἦν τέχνῃσι τετυγμένον· δύσατο δ’ αὐτὴ Sie war künstlich mit Technik gefertigt. Sie selbst tauchte uměle sdělána byla, a z ní se nořila sama σώματος ἐξ αἰσχρὴ δύσμορφος δυσγενεής τε.σώματος ἐξ αἰσχρὴ δύσμορφος δυσγενεής τε. aus dem Körper schändlich, hässlich und degeneriert auf. z tohoto těla strašná a degenerovaně zrůdná. Ὀφθαλμὸν μοῦνον δ’ ὡς Κύκλωψ εἶχε μετώπῳὈφθαλμὸν μοῦνον δ’ ὡς Κύκλωψ εἶχε μετώπῳ Ein einziges Auge hatte sie wie ein Zyklop mitten Oko měla jen jedno tam na čele jakožto Kyklóps
Anm.:
(grc) 272-278: Durch Hinweise und Anleihen schildert Křesadlo die Königstochter hier als weiblichen Polyphem und Thersites. Sie stellt ein extremes Negativbeispiel wie das Ekelmahl in Astr. 3,30‒40 dar.
μέσσῳ· ῥῖνε δύω καὶ ὀδόντας ἠΰτε κάρποςμέσσῳ· ῥῖνε δύω καὶ ὀδόντας ἠΰτε κάπρος auf der Stirn, zwei Nasen und Zähne wie ein Eber, uprostřed; nosy dva a tesáky, jako má kanec
Krit.:
(grc) κάπρος deb.
μακροὺς καὶ ὀξέας· αἰσχρὸν μέγα κνώδαλον ἦεν.μακροὺς καὶ ὀξέας· αἰσχρὸν μέγα κνώδαλον ἦεν. groß und scharf. Ein hässliches, großes Ungeheuer war sie. velké a velice ostré, a strašná to obluda byla.
Sim.:
(grc) αἰσχρὸν μάλα κνώδαλον ἦεν] variat noster hemistichium Homericum μάλα γὰρ μέγα θηρίον ἦεν (Od. 10,171.180; cf. supra ad Astr. 1,79); de verbo κνώδαλον cf. Od. 17,317. Hemistichium repetitur in 285.334
Σώματι κυφὴ ἔην μαζοὺς πίσυρας μὲν ἔχουσαΣώματι κυφὴ ἔην μαζοὺς πίσυρας μὲν ἔχουσα Am Körper war sie krumm und hatte vier Brüste V těle pak hrbatá byla a čtvero měla i prsů καὶ ἕνα τῶν μηρῶν δολιχωτέρον ἤδ’ ἕτερόν τε.καὶ ἕνα τῶν μηρῶν δολιχώτερον ἢ δ’ ἕτερόν τε. und ein Schenkel war länger als der andere. jedno pak z obou stehen zas druhého o mnoho delší.
Krit.:
(grc) δολιχώτερον deb.(grc) ἢ δ’ deb.
T p. 48 E p. 48 Ξάνθαι τῆςδε κόμαι ψεύδεις τε τετυγμέναι ἦσαν,Ξανθαὶ τῆσδε κόμαι ψευδεῖς τε τετυγμέναι ἦσαν, Ihre blonden Haare waren falsch und künstlich gefertigt. Její zlaté i vlasy byl podvod a techniky dílo:
Krit.:
(grc) ξανθαὶ deb.(grc) τῆσδε deb.(grc) ψευδεῖς deb.
Hs.:
(grc) τῆσδε E: τῇδε M
λισσὸν μὲν τὸ κάρα, ψεδνὴ δ’ ἄνα δέδραμε λάχνη.λισσὸν μὲν τὸ κάρα, ψεδνὴ δ’ ἀνὰ δέδραμε λάχνη. Ihr Kopf war kahl, darauf wuchs dünnes Haar empor. plešatou měla hlavu a řídké na ní jen chmýří.
Krit.:
(grc) ἀναδέδρομε deb.
Sim.:
(grc) λισσὸν μὲν τὸ κάρα, ψεδνὴ δ’ ἀναδέδρομε λάχνη] cf. Il. 2,219 (de Thersite: φοξὸς ἔην κεφαλὴν, ψεδνὴ δ’ ἐπενήνοθε λάχνη)
Ἣ μὲν ἐρωτομένη περ ἐμεῦ πότι χεῖρας ἰάλλενἫ μὲν ἐρωτομένη περ ἐμεῦ ποτὶ χεῖρας ἴαλλεν In Liebe erregt streckte sie ihre Hände zu mir Ona tu rozvášněná své ke mně natáhla ruce,
Krit.:
(grc) ποτὶ deb.(grc) ἴαλλεν deb.
καὶ κυνέειν ἐθέλουσα δ’ ἐτόρησεν πυκὰ χείλη,καὶ κυνέειν ἐθέλουσα δ’ ἐτόρνευσεν πυκνὰ χείλη, und mit der Absicht, mich zu küssen, spitzte sie ihre vollen Lippen, a chtějíc také mne líbat své tučné špulila pysky.
Krit.:
(grc) ἐτόρνωσεν (ἐτόρνησεν M) deb.(grc) πυκνὰ deb.
αὐτὰρ ἐγὼ ἰάχων ἐχθήμασι θρώσκον ὀπίσσω.αὐτὰρ ἐγὼ ἰάχων ἐχθρήμασι θρῶσκον ὀπίσσω. doch ich schrie vor Hass und sprang zurück. Avšak já, odporem vzkřiknuv, jsem ihned uskočil nazpět.
Krit.:
(grc) ἐχθρήμασι M(grc) θρῶσκον deb.
Hs.:
(grc) ἐγὼ E: -ὼν M
M f. 38v Ἦρξε διωκέμεναί με διὰ θαλάμον ἐΰτυκτονἮρξε διωκέμεναί με διὰ θάλαμον ἐΰτυκτον Sie fing an, mich durch das wohlgebaute Schlafgemach zu verfolgen Počala tedy mne honit po výstavné ložnici ona,
Krit.:
(grc) θάλαμον deb.
ἁρπᾶξαί με θέλουσά τε καὶ φιλότητι μιγῆναι.ἁρπάξαι με θέλουσά τε καὶ φιλότητι μιγῆναι. und wollte mich fangen und sich in Liebe vereinen. chtěla mě jistě i chytit a se mnou spojit se v lásce.
Krit.:
(grc) ἁρπάξαι deb.
Τὴν μὲν ἐπεσσυμένην χερσὶν στιβαρῇσιν ἔπληξαΤὴν μὲν ἐπεσσυμένην χερσὶν στιβαρῇσιν ἔπληξα Als sie heraneilte, schlug ich sie mit starken Händen, tu, jak na mě již sáhla jsem pádnýma rukama tloukl
Sim.:
(grc) χερσὶν στιβαρῇσιν] iunctura Hom., vid. Il. 12,397 et al.
ἀρνύμενος ψυχήν· αἰσχρὸν μάλα κνώδαλον ἦεν.ἀρνύμενος ψυχήν· αἰσχρὸν μάλα κνώδαλον ἦεν. um mein Leben zu retten. Sie war ein sehr schimpfliches Ungetüm. zachraňuje svůj život, neb strašná to obluda byla.
Sim.:
(grc) ἀρνύμενος ψυχήν] cf. Od. 1,5 (ἀρνύμενος ἥν τε ψυχήν)
Anm.:
(grc) ἀρνύμενος ψυχήν] Mit parodistischem Rückgriff auf das Odyssee-Proöm (siehe Similienapparat) wird die Vereinigung mit der Königstochter als tödliche Gefahr stilisiert.
Ἥδε μέγαλ’ ἰάχησέ τε καὶ ἐκάλησε τοκῆαἫ δὲ μεγάλ’ ἰάχησέ τε καὶ ἐκάλησε τοκῆα Sie schrie laut und rief ihren Vater, Ona tu mohutněvzkřikla a svého volala otce,
Krit.:
(grc) ἣ δὲ deb.(grc) μεγάλ’ (μεγάλλ’ M) deb.
Sim.:
(grc) μεγάλ’ ἰάχησε] cf. Il. 1,482 (μεγάλ’ ἴαχε) et al.
θᾶσσον ἴμεν θαλάμονδέ τ’ ἀλεξαμέναι δέτε κούρῃ.θᾶσσον ἴμεν θαλάμονδέ τ’ ἀλεξάμεναι δέ τε κούρῃ. dass er schnell ins Schlafgemach komme und der Tochter helfe. aby v ložnici přišel a svoji ochránil dceru.
Krit.:
(grc) θάλαμόνδε τ’ deb.(grc) ἀλεξάμεναι deb.(grc) δέ τε deb.
Αὐτίκ’ ἄναξ ἐπέφην’ ἀνάδυς στολὴν θαλαμείην,Αὐτίκ’ ἄναξ ἐπέφην’ ἀναδὺς στολὴν θαλαμείην, Sofort erschien der Herrscher, in einen Schlafrock geschlüpft, Ihned tu vládce se zjevil, jsa oděn v jakýsi župan,
Krit.:
(grc) ἀναδὺς deb.
Hs.:
(grc) στολὴν E: στωλὴν M a.c.
σῶμα διαστρέψας χώλαινε ποσὶν ἀνίσοισιν,σῶμα διαστρέψας χώλαινε ποσὶν ἀνίσοισιν, und hinkte, da er am Körper verrenkt war, mit ungleichen Füßen, zkroucené měl však tělo a kulhal nestejnou nohou, ἀλλὰ μὲν εἰν κεφαλῇ δὲ τετυγμένον εἶχε πρόσωπον.ἀλλὰ μὲν εἰν κεφαλῇ δὲ τετυγμένον εἶχε πρόσωπον. aber auf dem Kopf hatte er eine hergestellte Maske. avšak na hlavě své měl umělý obličej zřejmě. Σὺν δέτε φῶτε δύω φοιτᾶθον ὅπλα φέροντε.Σὺν δέ τε φῶτε δύω φοιτᾶσθον ὅπλα φέροντε. Mit ihm kamen zwei Männer, die Waffen trugen. S ním dva tam kráčeli muži a v rukou nesli si zbraně.
Krit.:
(grc) δέ τε deb.(grc) φοιτᾶσθον deb.
Ἥδε πολὺ κλαίουσα φίλον πατέρα προσέειπεν,Ἥδε πολὺ κλαίουσα φίλον πατέρα προσέειπεν, Sie weinte sehr und sprach zu ihrem lieben Vater, Ona vsák s velikým pláčem tak k svému as mluvila otci, ἀλλά γε τοῖς, τὰ ἕπονται, ὁμοῖον ῥῆμά γ’ ἔνισπεν·ἀλλά γε τοῖς, τὰ ἕπονται, ὁμοῖον ῥῆμά γ’ ἔνισπεν· aber sie sagte eine Rede, die dem, was jetzt folgt, ähnlich war: a tomu co nyní přijde řeč podobnou mluvila zřejmě:
Hs.:
(grc) postea add. M
Anm.:
(grc) Ein lustiger Einschub, weil Nemo die Königin ohne Franta nicht genau verstehen kann.
»Τέθναθι, Ρξ-Φρξ-Πρξ, ὃς γὰρ τετόκας τέρας εἶναι,»Τέθναθι, Ρξ-Φρξ-Πρξ, ὃς γὰρ τέτοκας τέρας εἶναι, „Stirb, Rx-Frx-Prx, der du mich gezeugt hast, ein Monster zu sein, „Zemři, ty Rx-Frx-Prxi, jenž jako monstrum s mne zplodil,
Krit.:
(grc) τέτοκας M (recte)
Sim.:
(grc) τέθναθι] vide supra ad Astr. 2,101
τέθναθί ῥ’ ἐξαῦτις ἢ κάκτανε Οὐδένα φῶτα,τέθναθί ῥ’ ἐξαῦτις ἢ κάκτανε Οὐδένα φῶτα, stirb auf der Stelle oder töte den Mann Nemo, zemři na tom místě, neb zabij člověka Nema,
Sim.:
(grc) 295sq.: cf. Il. 6,164sq. (uxor Proeti de Bellerophonte ad maritum: τεθναίης, ὦ Προῖτ’, ἢ κάκτανε Βελλεροφόντην, / ὃς μ’ ἔθελεν φιλότητι μιγήμεναι οὐκ ἐθέλουσῃ)
ὃς δέ μ’ ἀτίμησεν φιλότητι μίγειν ἐθελούσηνὃς δέ μ’ ἀτίμησεν φιλότητι μιγεῖν ἐθελούσην der mich entehrte, als ich mich in Liebe vereinen wollte který mne urazil těžce, když v lásce jsem chtěla se spojit,
Krit.:
(grc) μιγεῖν deb.
Hs.:
(grc) μιγεῖν: μίξεσθ’ M a.c.
ἠέ ῥα καὶ πλῆξεν κεφαλὴν χερσὶν στιβαρῇσινἠ〈δ〉έ ῥα καὶ πλῆξεν κεφαλὴν χερσὶν στιβαρῇσιν und auch meinen Kopf mit starken Händen schlug, dokonce do hlavy tloukl mne svými pádnými pěstmi,
Krit.:
(grc) ἠδέ deb.
νύμφην καὶ κούρην εὐρὺ κρείοντος ἄνακτος.νύμφην καὶ κούρην εὐρὺ κρείοντος ἄνακτος. mich, die Braut und die Tochter des weithin herrschenden Königs. nevěstu svou a dceru i krále jenž široko vládne
Sim.:
(grc) εὐρὺ κρείοντος ἄνακτος] cf. formulam Homericam εὐρὺ κρείων Ἀγαμέμνων (Il. 1,102 et al.)
Τεθναμέναι δέον ἐστίν, ἐπεὶ ἀσέβησε δυνάστην.«Τεθνάμεναι δέον ἐστίν, ἐπεὶ ἀσέβησε δυνάστην.« Er muss sterben, weil er den Herrscher beleidigt hat.“ – musí zajisté zemřít, neb znectil samého vládce!“
Krit.:
(grc) τεθνάμεναι deb.
Sim.:
(grc) δυνάστην] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. S. Ant. 608; Hdt. 2,32,3
Ὣς φάτο καὶ βασιλεὺς ἱερῷ κεχολώσατο θυμῷὫς φάτο καὶ βασιλεὺς ἱερῷ κεχολώσατο θυμῷ So sprach sie und der König erzürnte in seinem heiligen Herzen Takto as řekla; a král se v posvátném rozhněval srdci,
Sim.:
(grc) ἐχολώσατο θυμῷ] clausula Hom., vid. Il. 15,155
καὶ μ’ ἐπίτελλε δυοῖν φύλακοιν εἰργμόνδε βάλεσθαι.καί μ’ ἐπίτελλε δυοῖν φυλάκοιν εἰργμόνδε βαλέσθαι. und befahl den beiden Wächtern mich ins Gefängnis zu werfen. nařídil oběma strážcům by do vězení mne hned vrhli.
Krit.:
(grc) καί μ’ deb.(grc) φυλάκοιν deb.(grc) βαλέσθαι deb.
Hs.:
(grc) ἐπίτελλε E: ἐτέλησε M a.c.
M f. 39r Τώδε λαβέσθην σφόδρα καὶ ἥγετον εἰς φυλακήνδε.Τὼ δὲ λαβέσθην σφόδρα καὶ ἤγετον εἰς φυλακήνδε. Die beiden ergriffen mich heftig und führten mich ins Gefängnis. Ti se mne chopili prudce a do basy pryč jsou mne vedli,
Krit.:
(grc) ἤγετον deb.
Αὐτὰρ ἄναξ χεῖρ’ ἀμφιβάλων ἐκορέσσατο κούρην.Αὐτὰρ ἄναξ χεῖρ’ ἀμφιβαλὼν ἐκορέσσατο κούρην. Doch der Herrscher legte seine Hände um die Tochter und tröstete sie. avšak král obejmuv dceru ji nyní konejšil slovy.
Krit.:
(grc) ἀμφιβαλὼν deb.
Anm.:
(grc) ἐκορέσσατο] Dem Tschechischen nach versteht Křesadlo das Wort hier als "trösten" (eigentlich "sättigen").
Τώδε μ’ ἐφελκομένω βάλετον αἰσχρῷ ἐνὶ ἄντρῳΤὼ δέ μ’ ἐφελκομένω βάλετον αἰσχρῷ ἐνὶ ἄντρῳ Die beiden schlepten mich und warfen mich in eine schändliche Höhle, Ti však, vyvlekše mne, mne v jeskyni hodili hnusnou,
Krit.:
(grc) τὼ δέ (cf. tr. Boh.: ti však) deb.
T p. 49 E p. 49 ὑγρῷ καὶ δνοφέρῳ τε κακώδεϊ, οὐκ ἀγαθῷ περ.ὑγρῷ καὶ δνοφερῷ τε κακώδεϊ, οὐκ ἀγαθῷ περ. die nass, dunkel, übelriechend und nicht gut war. vlhkou věru a temnou a smrdutou, vůbec ne pěknou.
Krit.:
(grc) δνοφερῷ deb.
Sim.:
(grc) ὑγρῷ καὶ δνοφερῷ τε κακώδεϊ, οὐκ ἀγαθῷ περ] cf. Astr. 21,77
Ἔνθα δ’ ἐγὼ στενάχων περ ἔμεινον ἠόα δῖαν.Ἔνθα δ’ ἐγὼ στενάχων περ ἔμεινον ἠόα δῖαν. Dort erwartete ich, obschon seufzend, die helle Morgenröte. Odtud sténaje já jsem čekal na jasnou zoru. Ἥδ’ ἄρα μοι νύμφης τέρψις ἦν καὶ ὑμεναίων.Ἥδ’ ἄρα μοι νύμφης τέρψις ἦν καὶ ὑμεναίων. Dies also war das Vergnügen an der Braut und der Hochzeit. Takovou věru jsem rozkoš měl z nevěsty v svatební noci. Ἦμος δ’ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος ἠώςἮμος δ’ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος ἠώς Als aber die frühgeborene rosenfingrige Morgenröte erschien Zora když s ránem se rodíc se zjevila růžových prstů, (ξείνη καὶ χαλεπή, οὔπως ὡς μητέρι Γαίῃ),(ξείνη καὶ χαλεπή, οὔπως ὡς μητέρι Γαίῃ), (eine fremd und schlechte, überhaupt nicht wie auf Mutter Erde), (cizácká a jaksi špatná, ne tak, jak na matce Zemi) ἤλθετον ἄνδρε δύω γε δικαστῶν εἶδος ἔχοντεἤλθετον ἄνδρε δύω γε δικαστῶν εἶδος ἔχοντε kamen zwei Männer, die das Aussehen von Richtern hatten, přišli mužové dva, již soudců vzezření měli, καὶ μὲν φωνήσαντέ τι μύθεσθαι μεμάητην.καὶ μὲν φωνήσαντέ τι μυθεῖσθαι μεμαήτην. und wollten, indem sie Laute von sich gaben, etwas sagen. vydávajíce zvuky se sdělit snažili něco.
Krit.:
(grc) μυθεῖσθαι deb.(grc) μεμαήτην deb.
Ἀλλὰ δ’ ἐγὼ μὲν οὔτι ῥ’ ἐπίστασθαι κράτος εἶχον.Ἀλλὰ δ’ ἐγὼ μὲν οὔτι ῥ’ ἐπίστασθαι κράτος εἶχον. Aber ich hatte gar nicht die Fähigkeit, sie zu verstehen. Avšak já neměl jsem schopnost jim vůbec rozumět něco. Τοῖσι δὲ χερσὶν ἐμῇς σήμαινον ἤδ’ ἐμιμούμηνΤοῖσι δὲ χερσὶν ἐμῇς σήμαινον ἠδ’ ἐμιμούμην Mit meinen Händen gab ich Zeichen und machte Miene, Tem jsem rukama svýma a tváří znamení dával,
Krit.:
(grc) ἠδ’ deb.
Anm.:
(grc) ἐμιμούμην] Hier offensichtlich wie unser "mimen" gebraucht (im Tschechischen nur "tváří" - "mit dem Gesicht").
Φράντην πάγγλωσσόν μοι ἐνέγκειν εἰς φυλακήνδε,Φράντην πάγγλωσσόν μοι ἐνεγκεῖν εἰς φυλακήνδε, dass sie mir den allsprachigen Franta ins Gefängnis brächten, aby mi přivedli v basu všech řečí znalého Frantu,
Krit.:
(grc) ἐνεγκεῖν deb.
ὡς ἀλλήλοισιν ὃ μεταφρήσειε τὸ ῥῆμα.ὡς ἀλλήλοισιν ὃ μεταφρήσειε τὸ ῥῆμα. damit er uns einander das Gesagte übersetze. aby oběma stranám vždy všechny překládal řeči. Τὼ μὲν ἐπισταμένω ἄπ’ ἄρ’ ἠλυθέτην κριτὰ ἄνδρεΤὼ μὲν ἐπισταμένω ἀπ’ ἄρ’ ἠλυθέτην κριτὰ ἄνδρε Die beiden Richtermänner verstanden und gingen fort. Oni to pochopili a odešli soudní ti muži
Krit.:
(grc) ἀπ’ deb.
καὶ πάλιν ἐρχομένω κομψὸν ἠνέγκατο Φράντηνκαὶ πάλιν ἐρχομένω κομψὸν ἠνέγκατο Φράντην Und als sie zurückkamen, brachte einer den listigen a potom, přišedše zpátky, mi chytrého přinesli Frantu, εἶς· προσεφωνεέτην ἦτορ πτεροέσσιν ἔπεσσιν,εἶς· προσεφωνεέτην ἦτορ πτερόεσσιν ἔπεσσιν, Franta: Sie sprachen zu meinem Herzen mit geflügelten Worten, oslovili pak srdce mi slovy i perutnatými,
Krit.:
(grc) πτερόεσσιν deb.
ἀλλὰ δὲ Φράντα μεταφρήζων μετέθηκα τὸ ῥῆμα·ἀλλὰ δὲ Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα· doch Franta, der Dolmetscher, übersetzte das Gesagte. avšak tlumočník Franta ty všechny přeložil řeči.
Krit.:
(grc) μετέθηκε M (recte)
M f. 39v »Σοὶ μὲν νῦν, ὦ ξεῖνε, δίκη, κρίσις ἠέδ’ ἀγών περ»Σοὶ μὲν νῦν, ὦ ξεῖνε, δίκη, κρίσις ἠδὲ δ’ ἀγών περ „Du wirst jetzt, Fremder, einen Prozess und einen Kampf „Tobě, teď, cizinče, začne se proces, soud tvůj a zápas
Krit.:
(grc) ἠδὲ δ’ deb.
ἔσσεται εἰν αὐλῇ, τῇ κρίνομεν ὥστε δικασταί,ἔσσεται εἰν αὐλῇ, τῇ κρίνομεν ὥστε δικασταί, in der Halle haben, in der wir als Richter urteilen, v aule, ve které vždycky my soudíme, jakožto soudci, ὡς ὅτ’ ἀτιμήσας κούρην κρατεροῖο ἄνακτοςὡς ὅτ’ ἀτίμησας κούρην κρατεροῖο ἄνακτος weil du die Tochter des mächtigen Herrschers entehrt hast, proto, že zneuctil jsi tu dceru mocného krále
Krit.:
(grc) ἀτίμησας deb.
Hs.:
(grc) ἀτίμησας: ἀτιμήσαις M
σὴν ἄλοχον, τῇ περ εὕδειν πάρα οὐκ ἐθέλησαιςσὴν ἄλοχον, τῇ περ εὕδειν πάρα οὐκ ἐθελήσαις deine Gemahlin, bei der du nicht schlafen wolltest svoji ženu, s níž prý jsi nechtěl manželsky ležet,
Krit.:
(grc) ἐθελήσαις deb.
‒ αὐτῆς μὲν πόσις ὤν· τόδ’ ὀχεύειν καὶ δέον ἐστί ‒‒ αὐτῆς μὲν πόσις ὤν· τὸ δ’ ὀχεύειν καὶ δέον ἐστί ‒ ‒ obwohl du ihr Gatte bist: Auch das Begatten ist deine Pflicht! ačkoliv jsi její muž a povinnost tvá je tak činit.
Krit.:
(grc) τὸ δ’ deb.
Τὴν γὰρ καὶ πλῆξαις, τῷ μὲν βασιλῆ’ ἀσέβησαις.Τὴν γὰρ καὶ πλήξαις, τῷ μὲν βασιλῆ’ ἀσεβήσαις. Denn du sollst sie auch geschlagen haben, womit du den König beleidigt hast: Tu jsi prý uhodil také a tím jsi zneuctil krále.
Krit.:
(grc) πλήσαις deb.(grc) ἀσεβήσαις deb.
Τούτων μὲν θάνατος τίσις ἐστίν, ἀλλά σοι ἔσταιΤούτων μὲν θάνατος τίσις ἐστίν, ἀλλά σοι ἔσται Die Strafe für diese Dinge ist der Tod. Aber du wirst Toho jest pokuta smrt, však nicméně dáme ti dobrý ὁρθὴ δ’ ἰσονόμη κρίσις, ὡς ἠμᾶς ἐπέοικεν.ὀρθὴ δ’ ἰσονόμη κρίσις, ὡς ἡμᾶς ἐπέοικεν. ein gerechtes Verfahren nach gleichen Gesetzen haben, wie es sich für uns geziemt. poctivý, nestranný soud, tak jak to u nás je zvykem.
Krit.:
(grc) ὀρθὴ deb.(grc) ἡμᾶς deb.
Ὥρᾱ σοί γε δύω μὲν ἔσει παρασκευάζεσθαιὭρᾱ σοί γε δύω μὲν ἔσει παρασκευάζεσθαι Du wirst jetzt zwei Stunden Zeit haben, um deine Verteidigung Nyní máš hodiny dvě v nichž můžeš připravit sobě σὴν δ’ ἀπολουγίην, πρίν γ’ αὐλῇ βῆμ’ ἐπιβῆναι.«σὴν δ’ ἀπολουγίην, πρίν γ’ αὐλῇ βῆμ’ ἐπιβῆναι.« vorzubereiten, bevor du die Rednerbühne in der Aula besteigst.“ obhajobu své při, než na soudní řečniště vstoupíš.“ Ὣς φάτ’ ἀνὴρ κρῑτής, ἄμφω λιπέτην δέτε τρώγλην,Ὣς φάτ’ ἀνὴρ κρῑτής, ἄμφω λιπέτην δέ τε τρώγλην, So sagte der Richtermann und beide verließen das Loch. Tak pravil muž jeden sudí a oba vyšli pak z díry.
Krit.:
(grc) δέ τε deb.
ἀλλὰ δέ μοι πεπιθόντι κατεκλάσθη φίλον ἦτορ.ἀλλὰ δέ μοι πεπυθόντι κατεκλάσθη φίλον ἦτορ. aber als ich dies erfuhr, zerbrach mir mein liebes Herz. Ale mně, jak jsem to slyšel se milé zlomilo srdce.
Krit.:
(grc) πεπυθόντι deb.
Εὐμήθης λόγος ἦν, ὡς κεκτάμεναι μεμάωντο,Εὐμηθὴς λόγος ἦν, ὡς κεκτάμεναι μεμάωντο, Es war eine leicht begreifliche Rechnung, dass sie mich töten wollten, Bylo napřed už jisté, že chtějí mne popravit jistě,
Krit.:
(grc) εὐμηθὴς (= εὐμαθὴς) deb.(grc) κακτάμεναι deb.
T p. 50 E p. 50 οὕνεκα Ῥξ-Φρξ-Πρξ-ὶ κοραύνην οὐκ ἐπίβησαοὕνεκα Ῥξ-Φρξ-Πρξ-ὶ κοραύνην οὐκ ἐπίβησα weil ich die Tochter des Rx-Frx-Prx nicht bestiegen habe jelikož na Rx-Frx-Prxe jsem dceru nemohl vlézti
Sim.:
(grc) κοραύνην] cf. Ar. Av. 1678
τοῦ στυγέως ἕνεκεν· αἰσχρὸν μάλα κνώδαλον ἦεν.τοῦ στυγέως ἕνεκεν· αἰσχρὸν μάλα κνώδαλον ἦεν. aus Abscheu. Sie war ein sehr schimpfliches Ungetüm. pro velmi silný odpor, neb strašná to obluda byla. Καὶ βαρέα στενάχων περ ἐπεύχεσθαι μεμάηκα,Καὶ βαρέα στενάχων περ ἐπεύχεσθαι μεμάηκα, Und ich seufzte tief und wollte beten, A tu, sténaje těžce, jsem také zkoušel se modlit,
Sim.:
(grc) 335sq.: cf. Astr. 2,80sq.(grc) βαρέα στενάχων] iunctura Hom., vid. Il. 8,334 (βαρέα στενάχοντα) et al.
εἴ κέν τις ζώῃ θεὸς εἰν κόσμοιο βάθεσσιν.εἴ κέν τις ζώῃ θεὸς εἰν κόσμοιο βάθεσσιν. ob irgendein Gott in den Tiefen des Kosmos lebe. jestli by nějaký bůh snad živ byl v hlubinách kosmu. Αὐτίκα δή μοι πρῆξις ἔφηνεν μυρομένῳ περ·Αὐτίκα δή μοι πρῆξις ἔφηνεν μυρομένῳ περ· Sofort erschien mir beim Weinen eine Handlungsmöglichkeit. Ihned mi vysvitla možnost, byť velmi jsem smutkem byl zkrušen:
Sim.:
(grc) Αὐτίκα δή μοι πρῆξις ἔφηνεν μυρομένῳ] vide supra ad Astr. 1,36 (sed ibi et alibi sententia negatur)
Anm.:
(grc) Zur Variation setzt Křesadlo hier eine positive Version des vielfach ähnlich wiederholten Verses ein bzw. der ganzen Versgruppe 335-337. Vgl. Anm. zu Astr. 1,36.
Φράντα πολύγλωσσος μὲν ἔχεν καὶ ῥαδιόφωνον,Φράντα πολύγλωσσος μὲν ἔχεν καὶ ῥαδιόφωνον, Der polyglotte Franta hatte auch ein Radiofon, Neboť polyglot Franta měl radiofón přímo v sobě,
Hs.:
(grc) ῥαδιόφωνον E: ῥη- M
Anm.:
(grc) 338-342: Die Verbindung zwischen Franta und Caesar per Radiofon wird später in Astr. 16 noch eine wichtige Rolle spielen, wo sie eine Liebesbeziehung beginnen.
τῷ μὲν σύνταξός τοι ἔην σὺν νηῒ μελαίνῃτῷ μὲν συντακτός τοι ἔην σὺν νηῒ μελαίνῃ durch das er mit unserem schwarzen Schiff verbunden war kterým direktně spojen s tou naší černou byl lodí,
Krit.:
(grc) συντακτός deb.
Hs.:
(grc) τοι E: περ M
καὶ σὺν κομπουτῆρι, ὃ μέν ῥ’ ἦν νηῒ μέγιστοςκαὶ σὺν κομπουτῆρι, ὃ μέν ῥ’ ἦν νηῒ μέγιστος und mit dem Computer, der in unserem Schiff der größte war, a také s počítačem, jenž v lodi byl největší ze všech, ἄρχων τῶν πάντων ῥοβότων σύστημά τε πρῶτον.ἄρχων τῶν πάντων ῥοβότων σύστημά τε πρῶτον· der Herrscher über alle Roboter und das Hauptsystem: vládce robotů všech a jako systém byl hlavní, M f. 40r Καίσαρά μιν πάντες μὲν ἐπίκλησιν καλέοντο.Καίσαρά μιν πάντες μὲν ἐπίκλησιν καλέοντο. Caesar nannten ihn alle mit Namen. kterémuž proto Císař jsme všichni říkali plavci. Τῷ περ Φράντα μεταφρήζων συνταγμένος ἦεν.Τῷ περ Φράντα μεταφρήζων συνταγμένος ἦεν. Mit diesem war der Dolmetscher Franta verbunden. S tímto tlumočník Franta byl řečí radiem spojen. Καὶ γὰρ ἐμοὶ ἰδὲ καὶ ἑτάροις ἦν ῥαδιόφωνοι,Καὶ γὰρ ἐμοὶ ἰδὲ καὶ ἑτάροις ἦν ῥαδιόφωνοι, Auch ich und meine Gefährten hatten Radiofone, Také já, jakož i druzi jsme měli své radiofóny,
Hs.:
(grc) ῥαδιόφωνοι E: ῥη- M
ἀλλὰ δὲ τοὺς λίπομεν ὀπίσω ἐν νηῒ μελαίνῃἀλλὰ δὲ τοὺς λίπομεν ὀπίσω ἐν νηῒ μελαίνῃ aber wir ließen sie im schwarzen Schiff zurück, leč jsme je nechali vzadu tam uvnitř černavé lodi, νήπιοι· αὐτὰρ Φράντα γ’ ἔχεν »νευρωμένον« ἔνδον,νήπιοι· αὐτὰρ Φράντα γ’ ἔχεν »νευρωμένον« ἔνδον, wir Toren. Doch Franta hatte einen "neuronalen" in sich, hlupáci. Avšak Franta měl přístroj zabudovaný
Sim.:
(grc) νήπιοι] cf. eadem sede Od. 1,8
Anm.:
(grc) νευρωμένον] Die genaue Bedeutung ist hier nicht klar. Im Tschechischen übersetzt Křesadlo den Begriff als "zabudovaný" ("eingebaut"), was kein besonderer Fachterminus zu sein scheint. Das griechische νευρόω bedeutet eigentlich "mit Sehnen anspannen". Mit Blick auf Frantas Zusammensetzung aus Gehirnzellen wird man vielleicht eher an die moderne Bedeutung von νεῦρον als "Nerv" denken. Entsprechend wurde hier "neuronal" übersetzt. Rockman 2025, 122 übersetzt "internally innervated" und erklärt in einer Fußnote dazu: "i.e., connected to nerves".
ὥς περ ταῦτα καλοῦσι σοφοὶ ἠλεκτρικοὶ ἄνδρες.ὥς περ ταῦτα καλοῦσι σοφοὶ ἠλεκτρικοὶ ἄνδρες. wie diese Dinge die weisen Elektrikermänner nennen. jak to tak nazývají ti učení elektrikáři. Αὐτὰρ ἐγὼ Φράντῃ μεταθήτορι νῦν ἐπιτέλλονΑὐτὰρ ἐγὼ Φράντῃ μεταθήτορι νῦν ἐπίτελλον Aber ich trug dem Übersetzer Franta jetzt auf, Avšak překladateli jsem Frantovi přikázal nyní
Krit.:
(grc) ἐπίτελλον deb.
κομπουτῆρα μέγαν συντάξαι ῥηδιόφωνῳ(vt) κομπουτῆρα μέγαν συντάξαι ῥηδιοφώνῳ(vt) den großen Hauptcomputer mit dem Radiofon zu kontaktieren aby se s počítačem tím velkým radiem spojil
Krit.:
(grc) ῥηδιοφώνῳ deb.
τὸν πρῶτον καί οἱ τεῖλαι ῥόβοτόν γ’ ἀποπέμψαιτὸ[ν] πρῶτον καί οἱ τεῖλαι ῥόβοτόν γ’ ἀποπέμψαι und ihm aufzutragen, den Roboter zu schicken předním, a aby mu řekl by robota za námi poslal
Krit.:
(grc) τὸ πρῶτον deb.
εἰς αὐλὴν κρίσεως, ὅ γ’ Ἴβω μὲν οὔνομ’ ἔχεσκεν.εἰς αὐλὴν κρίσεως, ὅ γ’ Ἴβω μὲν οὔνομ’ ἔχεσκεν. in die Gerichtshalle, der den Namen Ivo hatte. dovnitř do soudní síně, jenž jménem se nazýval Ivo.
Anm.:
(grc) 351-355: Erste Erwähnung des Kampfroboters Ivo, der seinen Namen in Anlehnung an Křesadlos Verleger Ivo Železný erhalten hat. Ivo wird stets in brenzligen Situationen eingesetzt. In Astr. 6 soll er den Hundeanführer Hau-Bau-Gau töten, um die Menschen vor einer Vereinigung von Hunden und Katzen zu schützen. Sein Einsatz ist jedoch nicht nötig, da die Hunde und Katzen bald in ihre alten Handlungsmuster verfallen und sich wieder gegenseitig bekämpfen. In Astr. 7 wird er gegen ein Weltraumungeheuer losgeschickt, von diesem aber ins All geschleudert und schließlich von Nemo gerettet. Dann kämpft er in Astr. 12 an vorderster Front bei der Belagerung der Stadt der schwanztragenden Frauen und wird dabei beschädigt (Astr. 12,60‒64). Er wird dann allerdings von Tonda wieder repariert (Rückblende in Astr. 12,344‒346) und hilft am Ende des Gesanges dabei, Nemo aus der Hand der lesbischen Frauen zu befreien (Astr. 12,297‒300). In Astr. 15 begleitet er Nemo auf einer Außenmission und gibt ihm zum Schluss des Gesanges Rückdeckung, als er vor einer aufgebrachten Menge fliehen muss (Astr. 15,318‒323). Im folgenden Gesang wird kurz erwähnt, dass Ivo den Übersetzer Franta aus einer Falle befreit (Astr. 16,318‒320). Sein letzter Einsatz ist in Astr. 20 wiederum als Begleiter Nemos bei einer Außenmission. Auch hier rettet er Nemo, indem er gefährliche hypnotische Wesen tötet und Nemo sowie weitere Gefährten mit dem Shuttle zurück zur Tolma bringt (Astr. 20,165‒170). Im Gegensatz zu Franta kann Ivo wohl nicht nach freiem Willen handeln. Stets handelt er auf Befehl.
Ἄγριος ἦν ῥόβοτος πολεμιστὴς ὁπλοφορευτής,Ἄγριος ἦν ῥόβοτος πολεμιστὴς ὁπλοφορευτής, Er war ein wilder Roboter, ein Kämpfer, ein Waffenträger, Divoký tento byl robot a válečník, nositel zbraní
Sim.:
(grc) πολεμιστής] cf. Il. 5,571 et al.(grc) ὁπλοφορευτής] nl., sed apud veteres ὀπλοφόρος legitur
τῷ γε τύπῳ, τὸν μὲν ΡΟΒΟΚΟΠ κλήσιν καλέουσι,τῷ γε τύπῳ, τὸν μὲν ΡΟΒΟΚΟΠ κλῆσιν καλέουσι, von der Art, die man ROBOKOP mit Namen nennt, (onoho robot to typu, jejž ROBOKOP muži svou jménem)
Krit.:
(grc) κλῆσιν deb.
Sim.:
(grc) κλῆσιν καλέουσι] cf. Il. 18,487 (ἐπίκλησιν καλέουσι) et al. Vide etiam Astr. 6,277; Astr. 8,119; Astr. 10,11; Astr. 12,23.240; Astr. 13,130; Astr. 14,171.255; Astr. 16,119; Astr. 19,95.146; Astr. 20,72
Hs.:
(grc) postea add. M
Anm.:
(grc) ΡΟΒΟΚΟΠ] Die Bezeichnung kommt von dem gleichnamigen Film Paul Verhoevens aus dem Jahr 1987. In dem Film geht es darum, dass die Firma OCP in Detroit die Kontrolle über die Polizei übernommen hat. Die Firma will das durch Verbrechen überschwemmte alte Detroit durch eine neue Delta City ersetzen. Um der Gewalt Herr zu werden, schaffen sie aus dem getöteten Polizisten Alex Murphy den Cyborg „RoboCop“. Seine Panzerung ist für normale Schusswaffen undurchdringlich. Als er von Verbindungen der Firma zu den Verbrechern, die ihn getötet haben, erfährt, beginnt eine Verfolgung auf ihn. Der Film zeigt viele Schusswechsel. Vor allem muss RoboCop auch gegen einen Kampfroboter seines Widersachers kämpfen. Eigentlich ist Ivo wohl eher diesem ED-209 ähnlich, doch da er zu den „good guys“ gehört, ist hier natürlich der bekanntere und eingängigere Name gewählt, zumal RoboCop ED-209 vernichten kann. Neben dem ersten Film folgten weitere sowie eine TV-Serie und sogar Zeichentrickfilme. Vgl. Koebner 2007, 471‒474 (Besprechung von „Robocop – Das Gesetz in der Zukunft“ von Marcus Stiglegger); Seeßlen/Jung 2003, 552‒557. Siehe auch Astr. 6,277; Astr. 12,23. Neben der griechischen Transliteration ΡΟΠΟΚΟΠ verwendet Křesadlo auch noch die „griechischer“ klingende Version ῥόβοκοψ (Astr. 12,317; Astr. 13,135; Astr. 15,61.318). Die Endung auf ψ könnte dabei etwa durch das griechische Κύκλωψ und damit wiederum durch Homer (Od. 2,19 et al.) angeregt sein.
πολλοῖσίν γ’ ἀραρὼς φείσροισιν δεινοτόκοισιν.πολλοῖσίν γ’ ἀραρὼς φείσροισιν δεινοτόκοισιν. mit vielen Schrecken hervorbringenden Phasern versehen. mnohými vybaven fejzry byl robot, původci hrůzy.
Sim.:
(grc) δεινοτόκοισιν] nl., sed cf. e.g. μογοστόκος (Il. 16,187 et al.)
Τῷ μὲν Ἴβω γ’ ὄνομ’ ἔσκεν, ἐπεί ῥα σιδήρεος ἦεν.Τῷ μὲν Ἴβω γ’ ὄνομ’ ἔσκεν, ἐπεί ῥα σιδήρεος ἦεν. Er hatte den Namen Ivo, da er aus Eisen (ͅŽelezný) war. Ten pak jméno měl Ivo že byl i želený zcela.
Anm.:
(grc) Hinter diesem Vers verbirgt sich ein besonderer sprachlicher Witz, der nur mithilfe der tschechischen Übersetzung verständlich ist. Dass der Name „Ivo“ lautet, „weil er eisern war“, ist im Griechischen keine sinnvolle Aussage. Es handelt sich aber um eine Reverenzbekundung gegenüber Křesadlos Verleger Ivo Železný. Der Nachname „železný“ kann im Tschechischen auch als Adjektiv aufgefasst werden, welches „eisern“ bedeutet. Die tschechische Übersetzung des Verses „Ten pak jméno měl Ivo že byl i železný zcela“ schreibt also den Namen des Verlegers aus. Vgl. Weise 2024, 276f.
Τὸν μὲν Ἴβω Φράντῃ πέμψαι αὐλήνδ’ ἐπίτελλονΤὸν μὲν Ἴβω Φράντῃ πέμψαι αὐλήνδ’ ἐπίτελλον Diesen Ivo in die Halle zu schicken, trug ich Franta auf, Iva do síně poslat jsem nyní Frantovi kázal, τεῖλαι τῷδ’ ἄρχοντι ῥοβούτων νηῒ μελαίνῃ.τεῖλαι τῷ δ’ ἄρχοντι ῥοβούτων νηῒ μελαίνῃ. dem Herrscher der Roboter im schwarzen Schiff aufzutragen. aby v černavé lodi to vyřídil robotů vládci.
Krit.:
(grc) τῷ δ’ deb.
Ἀγγελίην ἀπόπεμψε, ἀπόκρισις καὶ πάλιν ἦλθενἈγγελίην ἀπόπεμψε, ἀπόκρισις καὶ πάλιν ἦλθεν Er schickte die Nachricht und die Antwort kam zurück, Poselství odevzdal hned a nazpět odpověď přišla,
Sim.:
(grc) ἀπόκρισις] verbum potius pedestre, sed cf. Thgn. 1167
ὡς ὥρᾱ γε δύω μέτα τὸν ῥόβοτον ἀποπέμψαι.ὡς ὥρᾱ γε δύω μέτα τὸν ῥόβοτον ἀποπέμψαι. dass er in zwei Stunden den Roboter schickt. že o hodinách dvou nám do síně robota pošle. Οὕτως ἐλπόμενοί περ ἐμείναμεν ὀξὺν ἀγῶνα.Οὕτως ἐλπόμενοί περ ἐμείναμεν ὀξὺν ἀγῶνα. So erwarteten wir hoffnungsvoll den harten Prozess. Takto v naději dobré jsme čekali na přísný proces. T p. 51 E p. 51 Ἀλλ’ ὡς μὲν ὥρᾱ γε δύω ἐξοιχνησαίτην,Ἀλλ’ ὡς μὲν ὥρᾱ γε δύω ἐξοιχνησαίτην, Aber als die zwei Stunden vergangen waren, Avšak když hodiny dvě již byly docela přešly ἦλθε φύλαξ φυλακήνδε φέρειν αὐλήν κρισέοςδεἦλθε φύλαξ φυλακήνδε φέρειν αὐλὴν κρίσεόςδε kam ein Wächter, um uns vom Gefängnis in die Gerichtshalle zu bringen, vešel do basy strážce, by do soudní odvedlsíně
Krit.:
(grc) αὐλὴν κρίσεόςδε deb.
ἔμμε τε καὶ Φράντην μεταθήτορα, ὥσπερ ἀνάγκη.ἐμμέ τε καὶ Φράντην μεταθήτορα, ὥσπερ ἀνάγκη. mich und Franta, den Übersetzer, wie es notwendig war. mě i všepřekladatele, jak toho se jevila nutnost.
Krit.:
(grc) ἐμμέ τε (= ἐμέ τε) deb.
M f. 40v Βῆμεν ἴμεν ποτὶ πύργον, ὃς αὐλῆς τῆς τέγος ἦενΒῆμεν ἴμεν ποτὶ πύργον, ὃς αὐλῆς τῆς τέγος ἦεν Wir gingen zu einem Turm, der das Dach der Halle war. Kráčeli jsme směrem k věži, jež byla i vrcholem soudu, καὶ μὲν ἐσελθομένοι γε καθήμεθα εἰν ἕδρῃσινκαὶ μὲν ἐσελθόμενοί γε καθήμεθα εἰν ἕδρῃσιν Und als wir hineingegangen waren, setzten wir uns auf die Stühle, a pak jsme vstoupili dovnitř a na židle posadili se,
Krit.:
(grc) ἐσελθόμενοί γε deb.
ἀνδοφύλαξ καὶ ἐγὼ καὶ Φράντα ρόβως πολυτέχνης.ἀνδροφύλαξ καὶ ἐγὼ καὶ Φράντα ῥόβως πολυτέχνης. der Bewächter der Männer, ich und Franta, der kunstreiche Roboter. strážce mužů a já a Franta, přemoudrý robot.
Krit.:
(grc) ἀνδροφύλαξ deb.(grc) ῥόβως deb.
Anm.:
(grc) πολυτέχνης] Hier anstelle von πολύτεχνος nach dem homerischen Beiwort des Hephaistos, κλυτοτέχνης, gebildet. Es dürfte als auffälliges Selbstlob des dichtenden Franta gedacht sein.
Καὶ βραδέως πίμπλαντο δόμοι πολλοῖσι βροτοῖσι,Καὶ βραδέως πίμπλαντο δόμοι πολλοῖσι βροτοῖσι, Und langsam füllten sich die Häuser mit vielen Sterblichen, V krátkém pak čase se naplnil dům ten mnohými lidmi,
Sim.:
(grc) πίμπλαντο] cf. Od. 10,248 (δακρυόφον π.); 20,349
ἀνδράσι ἠὲ γυναιξὶ νέοισί τε καὶ γεραοῖσιν,ἀνδράσι ἠ〈δ〉ὲ γυναιξὶ νέοισί τε καὶ γεραοῖσιν, Männern und Frauen, Jungen und Alten. ženami, také muži, a mladými jakož i starci.
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
Sim.:
(grc) ἀνδράσιν ἠδὲ γυναιξίν] vide supra ad 195
ἀλλὰ δέτ’ εἲς ἧκόν περ ἐμοὺς ἐρίηρας ἑταίρουςἀλλὰ δέ τ’ εἰς ἧκόν περ ἐμοὺς ἐρίηρας ἑταίρους Aber sie brachten auch meine trauten Gefährten Ale dovnitř též vedli i moje věrné tam druhy,
Krit.:
(grc) δέ τ’ deb.(grc) εἰς deb.
πάντας ἐξείης ὑπ’ ἀνδράσι ὁπλοφόροισινπάντας ἐξείης ὑπ’ ἀνδράσι ὁπλοφόροισιν alle der Reihe nach hinein mit waffentragenden Männern, jednoho za druhým, však pod ozbrojenými i strážci, καὶ φανερῶς ἕνεκέν γε θεωρίης παρ’ ἐμείης,καὶ φανερῶς ἕνεκέν γε θεωρίης παρ’ ἐμείης, offensichtlich um der Anschauung von mir willen, zajisté na podívanou, by zvěděli, co že se stane, ὥστε τίσιν μάθοιεν ἐμὴν κούρας τε φίλοιεν.ὥστε τίσιν μάθοιεν ἐμὴν κούρας τε φιλοῖεν. damit sie meine Strafe erführen und ihre Mädchen gut behandeln. jaký mne stihne trest, by svých si hleděli dívek.
Krit.:
(grc) φιλοῖεν deb.
Ὕστεροι αὖτις ἔσηλθον ἀγαυνοὶ ἀνδροδίκασταιὝστεροι αὖτις ἐσῆλθον ἀγαυ[ν]οὶ ἀνδροδικασταὶ Später kamen dann die ehrfurchtgebietenden Richtermänner hinein, Nakonec potom přišli i vznešení soudcové lidu
Krit.:
(grc) ἐσῆλθον deb.(grc) ἀνδροδικασταὶ deb.
σεμνοί· κάθιξον δέτ’ ἐν ὑψηλοῖσι θρόνοισι,σεμνοί· καθῖζον δέ τ’ ἐν ὑψηλοῖσι θρόνοισι, die erhabenen: Und sie setzten sich auf hohe Throne, slavnostní. Usedli pak si tam na vysoká křesla.
Krit.:
(grc) καθῖζον deb.(grc) δέ τ’ deb.
ἀλλά γε ὡς πύματος Ῥξ-Φρξ-Πρξ αὐτὸς ἔφηνεἀλλά γε ὡς πύματος Ῥξ-Φρξ-Πρξ αὐτὸς ἔφηνε aber als Letzter erschien Rx-Frx-Prx selbst Jakožto poslední pak sám Rx-Frx-Prx král se tam zjevil μαρτυρέειν μεμαώς· Γργλὴ σύν οἱ τρέχε κούρημαρτυρέειν μεμαώς· Γργλὴ σύν οἱ τρέχε κούρη mit der Absicht, Zeuge zu sein. Grgla, seine Tochter, lief mit ihm, hodlaje dosvědčovat. S ním dovnitř běžela Grgla,
Anm.:
(grc) μαρτυρέειν μεμαώς] Man beachte die Alliteration.
σφόδρα δ’ ἀγαλλομένη ψευδὲς κάλλος φορέουσα.σφόδρα δ’ ἀγαλλομένη ψευδὲς κάλλος φορέουσα. heftig prunkend, da sie falsche Schönheit trug. velice prudce záříc, neb lživou nesla svou krásu. Δμῶς μέν τις σάλπιγξεν ἀνὴρ προχορήματος ἀρχὴνΔμὼς μέν τις σάλπιγξεν ἀνὴρ προχορήματος ἀρχὴν Ein bediensteter Mann blies die Trompete als Anfang des Prozesses Jakýsi zatroubil sluha pak procesu začátek znače
Krit.:
(grc) δμὼς deb.
Sim.:
(grc) προχορήματος] = προχωρήματος (sed alio sensu); noster verbum latinum processus in sermonem Graecum transtulisse videtur
Anm.:
(grc) προχορήματος] = προχωρήματος. Hier als wörtliche Übertragung von "Prozess" (processus), im Altgriechischen allerdings eigentlich im Sinne von "Exkrement". Siehe https://lsj.gr/wiki/προχώρημα
καὶ κρίσεος· πάντες δέτ’ ἀκὴν ἐγένοντο σιωπῇ.καὶ κρίσεος· πάντες δέ τ’ ἀκὴν ἐγένοντο σιωπῇ. und des Gerichts. Alle wurden still in Schweigen. soudního. Oni pak všichni hned umlkli, seděli tiše.
Krit.:
(grc) δέ τ’ deb.
M f. 41r Τοῖσιν μὲν κρῑτὴς παλαιώτερος ἦρξεν ἀγῶνα,Τοῖσιν μὲν κρῑτὴς παλαιώτερος ἦρξεν ἀγῶνα, Ein älterer Richter von ihnen begann den Prozess, Z těch pak nejvyšší soudce tam soudní zahájil proces, ἀλλ’ οὐκ αὖ δέκ’ ἔπη εἶπεν ὀπὶ κραζομένῃ περἀλλ’ οὐκ αὖ δέκ’ ἔπη εἶπεν ὀπὶ κραζομένῃ περ aber kaum hatte er mit krächzender Stimme zehn Worte gesprochen, ale neřekl ani slov deset svým krákavým hlasem, καὶ ῥοβοτος πολεμιστὰ φάνη θύρῃς μεγάλῃσινκαὶ ῥόβοτος πολεμιστὰ φάνη θύρῃς μεγάλῃσιν da erschien der Kampfroboter in den großen Türen když tu se válečný robot byl zjevil ve velkých dveřích,
Krit.:
(grc) ῥόβοτος M (recte)
καὶ μὲν χεῖρ’ αἴρων βάλεν ἀκτῖν’ ἀρχιδικάστηνκαὶ μὲν χεῖρ’ αἴρων βάλεν ἀκτῖν’ ἀρχιδικαστὴν und er hob seine Hand und traf den Hauptrichter mit einem Strahl a tu, pozvednuv ruku, hned střelil hlavního soudce
Krit.:
(grc) ἀρχιδικαστὴν deb.
φείσρου δ’ ἐκ λυγροῦ· ὅδ’ ἄφαντος ἔφυ διαφαίνων.φείσρου δ’ ἐκ λυγροῦ· ὃ δ’ ἄφαντος ἔφυ διαφαίνων. aus seinem verderblichen Phaser. Der wurde durchsichtig und verschwand. ze svého trudného fejzru. Ten zprůhledněl a potom zmizel. Πάντας γὰρ φοβερὸς μὲν ἕλε τρόμος, αὐτὰρ ἑταῖροιΠάντας γὰρ φοβερὸς μὲν ἕλε τρόμος, αὐτὰρ ἑταῖροι Alle befiel ein furchtsames Zittern, doch meine Gefährten Všech se strachový třes hned zmocnil, druhové avšak
Sim.:
(grc) πάντας γὰρ φοβερὸς μὲν ἕλε τρόμος] cf. Il. 19,14 (Μυρμιδόνας δ’ ἄρα πάντας ἕλε τρόμος); 22,136 (Ἕκτορα, ὡς ἐνόησεν, ἕλε τρόμος)
χείρεσσι κρότεον ῥόβοτον καὶ ἠϋκομίζαν.χείρεσσι κρότεον ῥόβοτον καὶ ἐγκομίαζον. beklatschten mit ihren Händen den Roboter und priesen ihn. tleskali robotovi a také ho chválili nahlas.
Krit.:
(grc) ἐγκομίαζον (cf. ἠυκομίαζον Μ) (= ἐνεκωμίαζον) deb.
Μοῦνος μὲν βασιλεὺς αὐτῶν ῥόβοτον προσέειπενΜοῦνος μὲν βασιλεὺς αὐτῶν ῥόβοτον προσέειπεν Als Einziger von ihnen sprach der König zu dem Roboter Jediný ze všech král tu robota oslovil slovy, νεικομένοις ἔπεσιν· ὅδ’ αὖ βάλε σιγαλοέντανεικομένοις ἔπεσιν· ὃ δ’ αὖ βάλε σιγαλόεντα mit scheltenden Worten. Der aber traf den glänzenden nadávaje mu řečí. Ten střelil na jeho skvostný
Krit.:
(grc) σιγαλόεντα deb.
T p. 52 E p. 52 τὸν θρόνον· ὃς μὲν ἄφαντος ἔφυ, ὃ πέσεν δὲ χαμᾶζε·τὸν θρόνον· ὃς μὲν ἄφαντος ἔφυ, ὃ πέσεν δὲ χαμᾶζε· Thron: Er verschwand, der König fiel zu Boden: trůn; ten hned po dním zmizel a král se posadil na zem.
Sim.:
(grc) δὲ χαμᾶζε] = Il. 14,497 et al.
τῇδε καθιζόμενος βασιλεὺς ἀκέων τρέμε γυῖα.τῇδε καθιζόμενος βασιλεὺς ἀκέων τρέμε γυῖα. Hier saß nun der König und zitterte schweigend an den Gliedern. Zde pak na zemi seděl král mlčky a celý se třásl. Αὐτὰρ ἐγὼ μὲν ἀνιστάμενος πάντας προσέειπονΑὐτὰρ ἐγὼ μὲν ἀνιστάμενος πάντας προσέειπον Doch ich aber stand auf und sprach zu allen Avšak já ze židle povstav jsem nyní oslovil všechny,
Sim.:
(grc) αὐτὰρ ἐγὼ μὲν ἀνιστάμενος πάντας προσέειπον] cf. Il. 1,58 (τοῖσι δ’ ἀνιστάμενος μετέφη ποδὰς ὠκὺς Ἀχιλλεύς) et al.
καὶ ἡμῖν φείσρους δομέναι πάλιν καρτερ’ ἔτελλον,καὶ ἡμῖν φείσρους δόμεναι πάλιν καρτέρ’ ἔτελλον, und trug ihnen kraftvoll auf, uns die Phaser zurückzugeben, perutnými jsem slovy jim nařídil vrátit nám fejzry,
Krit.:
(grc) δόμεναι deb.(grc) καρτέρ’ deb.
εἰ μὴ τὸν κόραμον κτάμεναι ἡμᾶς γε θέλοιεν.εἰ μὴ τὸν κόραμον κτάμεναι ἡμᾶς γε θέλοιεν. wenn sie nicht wollen, dass wir ihren König töteten. jestliže nechtějí bychom jim krále zabili ihned. Αὐτίκα τις φυλάκων ἔφερεν φείσρους πολυπίκρουςΑὐτίκα τις φυλάκων ἔφερεν φείσρους πολυπίκρους Sofort brachte einer der Wächter die sehr bitteren Phaser Hbitě ze strážců jeden nám hořké donesl fejzry καὶ μὲν ἐμοὶ καὶ τοῖς ἕταροις εἰν χερσὶν ἔθηκεν.καὶ μὲν ἐμοὶ καὶ τοῖς ἑτάροις εἰν χερσὶν ἔθηκεν. und legte sie mir und meinen Gefährten in die Hände. a je tu do rukou mně a také druhům mým vložil.
Krit.:
(grc) ἑτάροις deb.
Hs.:
(grc) τοῖς deest in M
Νῦν ὁπλισ〈σ〉άμενοι ἔχομεν βασιλῆά τε λαόν.Νῦν ὁπλισ〈σ〉άμενοι ἔχομεν βασιλῆά τε λαόν. Jetzt hatten wir mit unseren Waffen den König und das Volk in unserer Gewalt. Nyní, ozbrojení, jsme drželi krále i lidi. Αὐτὰρ ἔγωγε τὸ βῆμ’ ἐπιβὰς πάντας προσέειπον·Αὐτὰρ ἔγωγε τὸ βῆμ’ ἐπιβὰς πάντας προσέειπον· Doch ich stieg auf die Rednerbühne und sprach zu allen: Avšak na řečniště jsem vystoup a oslovil všechny: »Κέκλυτέ μευ μύθων, κακά περ πάσχοντες ἅπαντες.»Κέκλυτέ μευ μύθων, κακά περ πάσχοντες ἅπαντες. „Hört meine Worte, die ihr Schlimmes erleidet. „Poslyšte nyní mou řeč, vy všichni, byť trpíte strasti,
Sim.:
(grc) κέκλυτέ μευ μύθων, κακά περ πάσχοντες ἅπαντες] ~ Od. 10,189 et al. (κέκλυτέ μευ μύθων, κακά περ πάσχοντες ἑταῖροι)
Ἄμμε γὰρ οὐ θυμὸς ὀλέσαι ὑμᾶς περ ἀνώγει.Ἄμμε γὰρ οὐ θυμὸς ὀλέσαι ὑμᾶς περ ἀνώγει. Denn unser Sinn heißt uns nicht, euch vernichten. srdce či mysl nás vůbec snad nepobízí vás tu zhubit. M f. 41v Μούνως οὐ θέλομεν μεῖναι σὺν ὕμμι πολῖταιςΜούνως οὐ θέλομεν μεῖναι σὺν ὔμμι πολίταις Wir wollen nur nicht bei euch Bürgern bleiben Pouze tu, občané, s vámi na místě nechceme zůstat,
Krit.:
(grc) ὔμμι πολίταις deb.
ἠὲ καὶ εὐνάζειν κούρῃσιν ἀνεικελίῃσιν,ἠ〈δ〉ὲ καὶ εὐνάζειν κούρῃσιν ἀ[ν]εικελίῃσιν, und mit euren unansehnlichen Mädchen schlafen, a také s ohyzdnými se děvčaty spáti nám nechce,
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.(grc) ἀεικελίῃσιν deb.
ἀλλὰ καὶ ἡμῖν πρῆξις ενὶ διαστήμασι κόσμου.ἀλλὰ καὶ ἡμῖν πρῆξις ἐνὶ διαστήμασι κόσμου. sondern auch wir haben ein Geschäft in den Räumen des Kosmos. avšak čeká nás práce tam v prázdných prostorách kosmu.
Krit.:
(grc) ἐνὶ deb.
Γνῶμεν, ὅπως ἐθέλοιτ’ ἡμᾶς τεκέειν κλυτὰ τέκναΓνῶμεν, ὅπως ἐθέλοιτ’ ἡμᾶς τεκέειν κλυτὰ τέκνα Wir wissen, dass ihr wollt, dass wir stattliche Kinder víme, že byste chtěli by slavné jsme zplodili děti
Sim.:
(grc) κλυτὰ τέκνα] cf. Il. 19,400 (τηλεκλυτὰ τέκνα)
κούρῃς ὑμετέρῃσι, ἐπεὶ ὑμῶν προπάτωρεςκούρῃς ὑμετέρῃσι, ἐπεὶ ὑμῶν προπάτωρες mit euren Töchtern zeugen, da eure Vorväter v manželství vašim dcerám; to proto, že předkové vaši
Sim.:
(grc) προπάτωρες] verbum non Homericum, quod primum legitur apud Pi. N. 4,89, tum sensu ‚proavorum‘ apud Hdt. 2,169 (cf. LSJ 1996 s.v. προπάτωρ)
Hs.:
(grc) ὑμετέρῃσι E: -σιν M
βόμβῃσίν γε πυρηνιακῇς ζάφθαρκαν ἅπανταβόμβῃσίν γε πυρηνιακῇς ζάφθαρκαν ἅπαντα mit Atombomben alles vernichtet haben, bombami nukleárními vám tady zkazili všechno
Anm.:
(grc) ζάφθαρκαν] Bildung mit äolischem ζα- für δια-.
θηρία καὶ βοτάνην καὶ ἄνδρας ἠὲ γυναῖκαςθηρία καὶ βοτάνην καὶ ἄνδρας ἠ〈δ〉ὲ γυναῖκας Tiere, Pflanzen, Männer und Frauen zvířata, rostliny také a také muže i ženy
Krit.:
(grc) ἠδὲ deb.
παμπόλλους· μοῦνον τεράτων δὲ πανοπτικόν ἐστι.παμπόλλους· μοῦνον τεράτων δὲ πανοπτικόν ἐστι. in sehr großer Zahl: Es gibt nur noch ein Panoptikum von Ungeheuern. všechny: Celý váš svět se panoptikem stal oblud.
Sim.:
(grc) πανοπτικόν] apud veteres non legitur
Ὑμεῖς συμπηθοῦμεν ἰδ’ οὐκ ἐχθράζομεν ὕμμι,Ὑμῖν συμπηθοῦμεν ἰδ’ οὐκ ἐχθράζομεν ὔμμι, Wir sympathisieren mit euch und sind euch nicht feindlich, Sympatizujeme s vámi a ani už nehněváme se,
Krit.:
(grc) ὑμῖν M (recte)(grc) ὔμμι deb.
ὡς καταρυκέμεναι μεμάατε γυναιξί τε ζεῦξαι,ὡς κατερυκέμεναι μεμάατε γυναιξί τε ζεῦξαι, weil ihr uns zurückhalten und mit euren Frauen verbinden wolltet, že jste nás zadržet chtěli a s ženami vašimi spojit,
Krit.:
(grc) κατερυκέμεναι M (recte)
ἀλλά γε ἄμμιν ὁδὸς κεῖται κόσμοιο κενοῖο.ἀλλά γε ἄμμιν ὁδὸς κεῖται κόσμοιο κενοῖο. aber vor uns liegt ein Weg durch den leeren Kosmos. avšak před námi leží tu cesta prázdnotou kosmu. Ἄλλο δὲ νῦν ἐρέω καὶ φέρτερον εἶναι ὀΐω·Ἄλλο δὲ νῦν ἐρέω καὶ φέρτερον εἶναι ὀΐω· Etwas anderes werde ich sagen und ich denke, dass es besser ist. Něco vám jiného povím, a myslím, že to je lepší. Ἀνὴρ ἰητήρ περ ἔνεστιν ἐμοῖς ἐτάροισινἈνὴρ ἰητήρ περ ἔνεστιν ἐμοῖς ἑτάροισιν Unter meinen Gefährten ist ein ärztlicher Mann, Mezi soudruhy mými se nachází také muž lékař,
Krit.:
(grc) ἑτάροισιν deb.
πάνσοφος καὶ εἰδὼς πυκινὰ φρεσὶ χρήματα πολλὰπάνσοφος καὶ εἰδὼς πυκινὰ φρεσὶ χρήματα πολλὰ allweise und in seinem Verstand vieler komplizierter Dinge přemoudrý, který ví v své mysli složité věci τῆς φύσεως· ὃ μὲν οἶδε φυλάσσειν σπέρματα φωτὸςτῆς φύσεως· ὃ μὲν οἶδε φυλάσσειν σπέρματα φωτὸς über die Natur kundig. Der weiß die Spermien eines Mannes z přírodních věd: Ten ví, jak mužské uchovat sperma
Anm.:
(grc) 414-416: Eine Wiederaufnahme des bereits aus Astr. 2 und 9 bekannten Motivs. Siehe Astr. 2,295‒311; Astr. 9,372‒375.
ψύχεϊ ἠΰτε καινὰ διαὶ μακροῖο χρόνοιοψύχεϊ ἠΰτε καινὰ διαὶ μακροῖο χρόνοιο durch Kälte lange Zeit aufzubewahren, als wären sie neu, v chladu jakožto nové po dlouhé velice časy καί τε τετηκότα δ’ αὖ θορέειν θήλεσσι γυναιξίν.καί τε τετηκότα δ’ αὖ θορέειν θήλεσσι γυναιξίν. und, wenn sie wieder aufgetaut sind, den weiblichen Frauen zu injizieren. a když roztaje pak, jak do žen zase je vstříknout.
Anm.:
(grc) θορέειν] Hier nach dem Tschechischen in der speziellen Bedeutung "injizieren" ("vstříknout").
T p. 53 E p. 53 Οὕτος ὑμετέρους μὲν ἰητῆρας τὰ δίδαξει.Οὗτος ὑμετέρους μὲν ἰητῆρας τὰ διδάξει. Dieser wird eure Ärzte dies lehren. Tento lékaře vaše ty činit naučí věci.
Krit.:
(grc) οὗτος deb.(grc) διδάξει deb.
M f. 42r Ἡμεῖς σπέρματα πολλὰ πεπηγμένα δ’ αὖτι λίποντεςἩμεῖς σπέρματα πολλὰ πεπηγμένα δ’ αὖθι λιπόντες Wir werden viel gefrorenes Sperma hier zurücklassen My pak spermatu mnoho tu zmrzlého nechavše v zemi
Krit.:
(grc) αὖθι deb.(grc) λιπόντες deb.
πτησόμεθ’ εἰς κόσμον· ἑτέροισι καλὴ φάνε βουλή·πτησόμεθ’ εἰς κόσμον· ἑτέροισι καλὴ φάνε βουλή· und dann in den Kosmos fliegen. Für beide Seiten scheint der Rat schön: do kosmu odletíme. To pro obě strany je rada:
Sim.:
(grc) καλὴ φάνε βουλή] cf. Il. 2,5 et al. (ἀρίστη φαίνετο βουλή)
ἄμμι πορευέμεναι, ὑμῖν κλυτὰ τέκνα τέκεσθαι.«ἄμμι πορευέμεναι, ὑμῖν κλυτὰ τέκνα τεκέσθαι.« für uns zu reisen, für euch stattliche Kinder zu gebären.“ Pro ná cestovat dál a pro vás slavné mít děti.“
Krit.:
(grc) τεκέσθαι deb.
Ὣς ἐφάμην, ὁ μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα.Ὣς ἐφάμην, ὁ μεταφρήζων μετέθηκε τὸ ῥῆμα. So sprach ich und der Dolmetscher übersetzte das Gesagte. Takto tedy jsem pravil a tlumočník přeložil řeč tu. Ἔνθ’ αὐτοὶ πάντες τοι ἐπευφήμησαν ἄριστοιἜνθ’ αὐτοὶ πάντες τοι ἐπευφήμησαν ἄριστοι Da stimmten alle Besten zu, Tehdy předáci všichni se spolu ve věci shodli
Sim.:
(grc) vide supra ad Astr. 3,68
Hs.:
(grc) τοι E: περ M
σπέρματα δεξαμέναι, ἐάσαι δέτε νῆα πορεύειν,σπέρματα δεξάμεναι, ἐάσαι δέ τε νῆα πορεύειν, das Sperma zu empfangen und uns mit dem Schiff reisen zu lassen, od nás přijmouti sperma a nechat naši loď odjet
Krit.:
(grc) δεξάμεναι deb.(grc) δέ τε deb.
πρόφρονες ὡς φεῖσροι μὲν ἐϋφρονσύνῃσιν ἄλεξον.πρόφρονες ὡς φεῖσροι μὲν ἐϋφρονσύνῃσιν ἄλεξον. bereitwillig, weil die Phaser dem Wohlwollen halfen. ochotně, neboť fejzry té přátelské pomohly shodě. Τοῦ μύθου λοιποῦ κάτα δ’ οὐ λέξαιμι ἕκασταΤοῦ μύθου λοιποῦ κατὰ δ’ οὐ λέξαιμι ἕκαστα Von der restlichen Geschichte könnte ich nicht alle Ze zbytku vyprávění pak nebudu povídat všechno,
Krit.:
(grc) κατὰ deb.
Sim.:
(grc) κατὰ δ’ οὐ λέξαιμι ἕκαστα] cf. Od. 3,361 (εἴπω τε ἕκαστα); 12,16 (τὰ ἕκαστα διείπομεν). Vide etiam Od. 12,34sq. (ἐξερέεινεν ἕκαστα· / αὐτὰρ ἐγὼ τῇ πάντα κατὰ μοῖραν κατέλεξα) (oppositio in imitando)
τεχνικὰ ἰητρῶν ἀνδρῶν πυκά· αἰδέομαι γάρ.τεχνικὰ ἰητρῶν ἀνδρῶν πυκ〈ν〉ά· αἰδέομαι γάρ. komplizierten technischen Details der ärztlichen Männer erzählen. Denn ich schäme mich. techniku lékařů těch tam složitou, neboť se stydím.
Krit.:
(grc) πυκνά deb.
Sim.:
(grc) αἰδέομαι γάρ] = Od. 6,221; 18,184. Vide etiam Astr. 6,296
Anm.:
(grc) In der Astronautilia wird häufiger mit Hinweis auf die eigene Scham die Beschreibung von Sexszenen abgebrochen, siehe auch Astr. 6,296; Astr. 9,95.199.256.278; Astr. 12,101. Vielleicht orientiert sich Křesadlo hier auch an der generellen Dezenz der Gattung. Vgl. Weise 2024, 272. Siehe aber auch ähnlich Křesadlo 2022, 47 (Zurückhaltung bei Schilderung von kopulierenden Hunden).
Εἰς τέλος εὐξέστην ἐπιβήσαμεν ἠΰα νῆαΕἰς τέλος εὐξέστην ἐπιβήσαμεν ἠΰα νῆα Schließlich bestiegen wir das wohlpolierte, gute Schiff, Nakonec na leštěnou jsme vstoupili lodici dobrou
Krit.:
(cs) Nakonec: {Na konec E}
ἄσμενοι ἐκ θαλάμοιο κοραύνων δυσγενεάων.ἄσμενοι ἐκ θαλάμοιο κοραυνῶν δυσγενεάων. dem Schlafgemach der degenerierten Frauen entronnen. těsně unikše tehdy tam z lůžka ohyzdných děvic.
Krit.:
(grc) κοραυνῶν deb.
Sim.:
(grc) alludit ad Od. 9,63. Vide etiam supra ad Astr. 2,338(grc) κοραύνων] forma comica pro κόρη, cf. Ar. Av. 1678
Anm.:
(grc) Eine witzige Variation der im Gedicht oft wiederholten odysseischen Formel. Siehe Astr. 2,338 (Similienapparat).
Αὐτίκα πύραυλος δ’ ἔλασεν καλεργέα νῆα,Αὐτίκα πύραυλος δ’ ἔλασεν καλεργέα νῆα, Sofort trieb die Rakete das schöngebaute Schiff, Ihned tu raketný pohon nám pohnal lodici dobrou,
Sim.:
(grc) 429-432: cf. Astr. 2,337‒342
ἐπτάμεθ’ εἰς κόσμον ξεῖνον πλάνην λελιπόντες.ἐπτάμεθ’ εἰς κόσμον ξεῖνον πλάνην λελιπόντες. wir flogen in den Kosmos und verließen den fremden Planeten. vzhůru jsme ve vesmír vzlétli a planetu nechali cizí.
Hs.:
(grc) λελιπόντες E: -πῶτες M
Ἔνθεν μὲν πλέομεν βάθεσιν κόσμοιο κενοῖοἜνθεν μὲν πλέομεν βάθεσιν κόσμοιο κενοῖο Von dort fuhren wir in den Tiefen des leeren Kosmos Odtud poté jsme pluli dál propastmi prázdného kosmu Μανδὺν ζητοῦντες καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν.Abbildung (s05-t-53.png)Μανδὺν ζητοῦντες καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν. auf der Suche nach Mandys und dem kosmosbetrachtenden Schaf. Mandyse hledajíce a ovci, jež sleduje vesmír.

Einleitung

Inhaltliche Einleitung

Das Thema des fünften Gesangs ist eine Post-Doomsday-Zivilisation, die sich, als Folge eines atomaren Krieges genetisch degeneriert, mithilfe von Nemo und seiner Besatzung wieder gesundes Genmaterial besorgen möchte. Hier werden also vor allem das schwere Erbe und die Folgen eines atomaren Krieges für kommende Generationen erörtert. Křesadlo greift damit eine zentrale Thematik der Science Fiction des 20. Jahrhunderts auf, die seit den ersten Atombombenversuchen im Genre präsent ist (Strahlenbedingte Mutationen erörtert aber zuvor schon etwa Stanley G. Weinbaum in „Proteous Island“ [1936]). Zur Abfassungszeit des Epos, Anfang der 90er Jahre, lag die Katastrophe im Atomkraftwerk Tschernobyl aus dem Jahr 1986 nur wenige Jahre zurück. In der Science Fiction treten durch Strahlung veränderte Menschen/Wesen häufig als Mutanten auf, die von den „Normalen“ bekämpft werden. (Vgl. Brian Stableford: Art. „Mutants“, in: SFE 2021, 414f.; Peter Nicholls: Art. „Holocaust and After“, in: SFE 2021, 290-292 hier bes. 291) In der Astronautilia brauchen die Mutanten allerdings nicht bekämpft zu werden, da alle Bewohner des Planeten verstrahlt sind. Stattdessen wird von den Planetenbewohnern eine Massenhochzeit eingefädelt, die Nemo und seine Crew an den Planeten binden und gesunde Kinder hervorbringen soll. Dieser Plan scheitert, als die Tochter des Königs, die mit Nemo verheiratet wurde, in der Hochzeitsnacht ihre wahre, häßliche Gestalt enthüllt. Nemo schlägt sie im Affekt und wird angeklagt. In einem Schauprozess soll er verurteilt werden, wird aber schließlich von dem hier erstmals auftretenden Kampfroboter Ivo gerettet. Gerichtsszenen aller Art sind etwa in der Science-Fiction-Serie Star Trek sehr beliebt. Auch dort handelt es sich vielfach um Schauprozesse (vgl. z.B. TNG 1 Encounter at Farpoint). Der Kampfroboter ist explizit von der Figur RoboCop des gleichnamigen Films inspiriert (siehe dazu Anm. zu 353).

Überlieferung

Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M [griechischer Teil] und M2 [tschechischer Teil]), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.

Seitenabschnitte
M: 29v–42rT: 38–53E: 38–53
Sprache & Versmaß
Griechisch: HexameterTschechisch: Hexameter
Verszahl
433

Apparate

Textkritischer Apparat

  • 3(grc) ἰδέσθαι deb.
  • 10(grc) οὐδ’ deb.
  • 10(grc) αὐτότοποι deb.
  • 12(grc) ἀστείοις deb.
  • 12(grc) ἐνὶ deb.
  • 14(grc) ἤγοντο deb.
  • 17(grc) οὐδ’ deb.
  • 20(grc) ἦγον deb.
  • 20(grc) μέγαρόνδ’ deb.
  • 20(grc) σιγαλόεν deb.
  • 23(grc) ἠδὲ deb.
  • 24(grc) γλώσσῃ deb.
  • 26(grc) ἔπειτ’ secundum linguam auctoris vel potius ἐπείτ’ (= ἐπείτε) deb.
  • 27(grc) προσέφη deb.
  • 27(grc) πτερόεσσιν deb.
  • 29(grc) ξεῖνοι τίνες ἐστέ M (recte)
  • 33(grc) ὣς M (recte)
  • 34(grc) οὐδέ deb.
  • 37(grc) τειήν deb.
  • 38(grc) ἀνέρα deb.
  • 40(grc) λαβέσθαι deb.
  • 43(grc) κιχέμεν deb.
  • 44(grc) ἄρειον: ἀρεῖον E
  • 45(grc) κουφότερόν: κουφοτέρον E
  • 52(grc) ἀστεροναυτάων: -νατάων E
  • 52(grc) βαρύτητος: βαρυτῆτος E
  • 54(grc) ἄνδρας: ἄνδας E
  • 54(grc) ἱκέται: ἵκεται E
  • 57(grc) ἐνὶ: ε- E
  • 58a(grc) μενέειν deb.
  • 59(grc) δήν ῥ’ ὡς deb.
  • 60(grc) γηθόσυνοι deb.
  • 61(grc) βαλνεῖόνδε M (recte)
  • 61(grc) δέ τε deb.
  • 65(grc) λιπόντες deb.
  • 68(grc) ἠΰτε deb.
  • 69(grc) Οὐδέ deb.
  • 71(grc) ἀπὸ deb.
  • 72(grc) ἐχόντοιν deb.
  • 75(grc) οὐδέ deb.
  • 77(grc) γαλέῃ deb.
  • 77(grc) ἐοικώς deb.
  • 81(grc) λουτροῦ deb.
  • 81(grc) ἐπὶ deb.
  • 84(grc) ἠνεγκεῖν (ἐνεγκεῖν) deb.
  • 84(grc) πασῶν deb.
  • 84(grc) γλωσσῶν deb.
  • 85(grc) ἀναΐξας deb.
  • 86(grc) ἐπὶ deb.
  • 90(grc) ἠδὲ deb.
  • 91(grc) ἰητῆρέ ῥ’ deb.
  • 91(grc) ἀγαυοῦ deb.
  • 93(grc) ὔμμες deb.
  • 94(grc) ἠδὲ deb.
  • 95(grc) κακώτερον deb.
  • 96(grc) κακουργεῖν deb.
  • 97(grc) κολυβήθρης (= κολυμβήθρης) deb.
  • 98(grc) ἔγωγέ τ’ deb.
  • 100(grc) ὣς deb.
  • 102(grc) λίμνης deb.
  • 103(grc) θεραπόντοιν deb.
  • 106(grc) ἀμφοῖν deb.
  • 108(grc) ἐξετάζειν deb.
  • 109(grc) βοῶν deb.
  • 111(grc) μειλιχίοις deb.
  • 114(grc) προσηυδήτην deb.
  • 114(grc) πτερόεντα deb.
  • 115(grc) τῇ δ’ deb.
  • 120(grc) ἐπίτελλον deb.
  • 122(grc) μεγάλοι deb.
  • 123(grc) δέ τε deb.
  • 124(grc) ἠδὲ deb.
  • 124sq.(grc) ὤμω / εὐρεῖ deb.
  • 125(grc) ἰδέσθαι deb.
  • 127(grc) ἄμφω ὀφθαλμὼ deb.
  • 132(grc) τὼ deb.
  • 132(grc) πτερόεσσιν deb.
  • 134(grc) σοφομώρων deb.
  • 138(grc) ὀχευτῆράς τε deb.
  • 139(grc) δέ τε deb.
  • 140(grc) ταῦτά M (recte)
  • 143(grc) εἶπα deb.
  • 146(grc) ἰητρὲ deb.
  • 146(grc) προσεφωνείτην deb.
  • 150(grc) ἐπεί τ’ vel ἐπείτ’ deb.
  • 150(grc) ἑλὼν deb.
  • 155(grc) ἐκ deb.
  • 156(grc) κλέψειέν τε deb.
  • 156(grc) δέ τ’ deb.
  • 157(grc) ὁππότε deb.
  • 157(grc) πολύδημον deb.
  • 161(grc) ἦμος deb.
  • 162(grc) ἑζόμενοι deb.
  • 163(grc) σκληροὶ deb.
  • 164(grc) ἔτ’ deb.
  • 165(grc) γαστέρα M (recte)
  • 165(grc) εἵλοι deb.
  • 166(grc) ἠδὲ deb.
  • 169(grc) ἐκεῖσε deb.
  • 171(grc) δέ τ’ deb.
  • 172(grc) οὐδ’ deb.
  • 172(grc) ἰέναι deb.
  • 177(grc) παρελθόντος deb.
  • 179(grc) ἀνέρας deb.
  • 179(grc) ὀλλύμεναι deb.
  • 183(grc) πουλυδόμεια deb.
  • 184(grc) ἠδὲ deb.
  • 185(grc) ἠδὲ deb.
  • 187(grc) δνοφερῇσι deb.
  • 191(grc) κατὰ deb.
  • 194(grc) μεταλλάξεις M a.c. (recte)
  • 195(grc) ἠδὲ deb.
  • 195(grc) θήρεσι deb.
  • 196(grc) ἠδὲ deb.
  • 197(grc) ἀρχαίοις deb.
  • 201(grc) ἰδέσθαι deb.
  • 204(grc) γουνοῦμαι deb.
  • 207(grc) ἰδέσθαι deb.
  • 209(grc) ἡγεμονεῦσιν deb.
  • 212(grc) ὔμμε deb.
  • 213(grc) Καιρὸς deb.
  • 213(grc) δέ τ’ deb.
  • 214(grc) οὐδ’ deb.
  • 214(grc) διαφύξαι deb.
  • 216(grc) ἡμῖν deb.
  • 218(grc) δέ τ’ deb.
  • 222(grc) τί δὲ deb.
  • 224(grc) ὡς οἳ deb.
  • 226(grc) περικαίνων deb.
  • 228(grc) οὐδέ deb.
  • 228(grc) νυμφῶν deb.
  • 228sq.(grc) ὀφθαλμοῖσίν / τις vel -σιν / τὶς deb.
  • 230(grc) ἐγὼ deb.
  • 230(grc) ἦγον deb.
  • 231(grc) πασῶν (cf. 84) deb.
  • 231(grc) γλωσσῶν deb.
  • 232(grc) πτερόεντα deb.
  • 234(grc) τῶνδέ deb.
  • 235(grc) ἐνὶ deb.
  • 236(grc) ἐνὶ deb.
  • 238(grc) οὐδ’ deb.
  • 238(grc) φαντῶν deb.
  • 239(grc) τέχνῃσί τε M (recte)
  • 239(grc) οὐδὲ deb.
  • 240(grc) θήρεσσιν deb.
  • 242(grc) ἔασάν γ’ deb.
  • 242(grc) ἐλθεῖν deb.
  • 244(grc) οὐδ’ deb.
  • 245(grc) χάριτός γε M (recte)
  • 246(grc) φιλμοφάεινα M (recte)
  • 254(grc) μετὰ τὴν τελετὴν (cf. tr. Bohemicam: když obřad se skončil) deb.
  • 255(grc) μεγάροις deb.
  • 260(grc) φροῦδοι deb.
  • 263(grc) θάλαμόνδε deb.
  • 264(grc) ἀφικόμενοι deb.
  • 264(grc) ἀπὸ deb.
  • 268(grc) ἐπείτ’ deb.
  • 268(grc) σιγαλόεντα deb.
  • 273(grc) κάπρος deb.
  • 276(grc) δολιχώτερον deb.
  • 276(grc) ἢ δ’ deb.
  • 277(grc) ξανθαὶ deb.
  • 277(grc) τῆσδε deb.
  • 277(grc) ψευδεῖς deb.
  • 278(grc) ἀναδέδρομε deb.
  • 279(grc) ποτὶ deb.
  • 279(grc) ἴαλλεν deb.
  • 280(grc) ἐτόρνωσεν (ἐτόρνησεν M) deb.
  • 280(grc) πυκνὰ deb.
  • 281(grc) ἐχθρήμασι M
  • 281(grc) θρῶσκον deb.
  • 282(grc) θάλαμον deb.
  • 283(grc) ἁρπάξαι deb.
  • 286(grc) ἣ δὲ deb.
  • 286(grc) μεγάλ’ (μεγάλλ’ M) deb.
  • 287(grc) θάλαμόνδε τ’ deb.
  • 287(grc) ἀλεξάμεναι deb.
  • 287(grc) δέ τε deb.
  • 288(grc) ἀναδὺς deb.
  • 291(grc) δέ τε deb.
  • 291(grc) φοιτᾶσθον deb.
  • 294(grc) τέτοκας M (recte)
  • 296(grc) μιγεῖν deb.
  • 297(grc) ἠδέ deb.
  • 299(grc) τεθνάμεναι deb.
  • 301(grc) καί μ’ deb.
  • 301(grc) φυλάκοιν deb.
  • 301(grc) βαλέσθαι deb.
  • 302(grc) ἤγετον deb.
  • 303(grc) ἀμφιβαλὼν deb.
  • 304(grc) τὼ δέ (cf. tr. Boh.: ti však) deb.
  • 305(grc) δνοφερῷ deb.
  • 311(grc) μυθεῖσθαι deb.
  • 311(grc) μεμαήτην deb.
  • 313(grc) ἠδ’ deb.
  • 314(grc) ἐνεγκεῖν deb.
  • 316(grc) ἀπ’ deb.
  • 318(grc) πτερόεσσιν deb.
  • 319(grc) μετέθηκε M (recte)
  • 320(grc) ἠδὲ δ’ deb.
  • 322(grc) ἀτίμησας deb.
  • 323(grc) ἐθελήσαις deb.
  • 324(grc) τὸ δ’ deb.
  • 325(grc) πλήσαις deb.
  • 325(grc) ἀσεβήσαις deb.
  • 327(grc) ὀρθὴ deb.
  • 327(grc) ἡμᾶς deb.
  • 330(grc) δέ τε deb.
  • 331(grc) πεπυθόντι deb.
  • 332(grc) εὐμηθὴς (= εὐμαθὴς) deb.
  • 332(grc) κακτάμεναι deb.
  • 339(grc) συντακτός deb.
  • 348(grc) ἐπίτελλον deb.
  • 349(grc) ῥηδιοφώνῳ deb.
  • 350(grc) τὸ πρῶτον deb.
  • 353(grc) κλῆσιν deb.
  • 357(grc) τῷ δ’ deb.
  • 362(grc) αὐλὴν κρίσεόςδε deb.
  • 363(grc) ἐμμέ τε (= ἐμέ τε) deb.
  • 365(grc) ἐσελθόμενοί γε deb.
  • 366(grc) ἀνδροφύλαξ deb.
  • 366(grc) ῥόβως deb.
  • 368(grc) ἠδὲ deb.
  • 369(grc) δέ τ’ deb.
  • 369(grc) εἰς deb.
  • 372(grc) φιλοῖεν deb.
  • 373(grc) ἐσῆλθον deb.
  • 373(grc) ἀνδροδικασταὶ deb.
  • 374(grc) καθῖζον deb.
  • 374(grc) δέ τ’ deb.
  • 378(grc) δμὼς deb.
  • 379(grc) δέ τ’ deb.
  • 382(grc) ῥόβοτος M (recte)
  • 383(grc) ἀρχιδικαστὴν deb.
  • 386(grc) ἐγκομίαζον (cf. ἠυκομίαζον Μ) (= ἐνεκωμίαζον) deb.
  • 388(grc) σιγαλόεντα deb.
  • 392(grc) δόμεναι deb.
  • 392(grc) καρτέρ’ deb.
  • 395(grc) ἑτάροις deb.
  • 400(grc) ὔμμι πολίταις deb.
  • 401(grc) ἠδὲ deb.
  • 401(grc) ἀεικελίῃσιν deb.
  • 402(grc) ἐνὶ deb.
  • 406(grc) ἠδὲ deb.
  • 408(grc) ὑμῖν M (recte)
  • 408(grc) ὔμμι deb.
  • 409(grc) κατερυκέμεναι M (recte)
  • 412(grc) ἑτάροισιν deb.
  • 417(grc) οὗτος deb.
  • 417(grc) διδάξει deb.
  • 418(grc) αὖθι deb.
  • 418(grc) λιπόντες deb.
  • 420(grc) τεκέσθαι deb.
  • 423(grc) δεξάμεναι deb.
  • 423(grc) δέ τε deb.
  • 425(grc) κατὰ deb.
  • 426(grc) πυκνά deb.
  • 427(cs) Nakonec: {Na konec E}
  • 428(grc) κοραυνῶν deb.

Similienapparat

  • 1-3(grc) = Astr. 3,1‒3
  • 10(grc) μνήσαντ’ ἄνδρεσσιν ὄλεθρον] cf. Od. 3,194; 10,115 (ἐμνήσατο λυγρὸν ὄλεθρον)
  • 15(grc) ὅνδε δόμονδε] clausula Hom., vid. Il. 16,445 et al.
  • 17(grc) vide supra ad Astr. 3,13
  • 22(grc) ἐν θρόνῳ ἀργυρέῳ] cf. iuncturam Homericam θρόνου (-ον) ἀργυροήλου (-ον) (Il.18,389; Od. 8,65 et al.)
  • 23(grc) ἄνδρες ἠδὲ γυναῖκες] cf. eadem sede formulam ἀνέρες ἠδὲ γυναῖκες (Il. 15,683; Od. 15,163)
  • 23(grc) ἕζετο κύδεϊ γαίων] cf. formulam Homericam καθέζετο κύδεϊ γαίων (Il. 1,405 et al.). Vide etiam Astr. 7,236; Astr. 16,170; Od. in Stal. 13
  • 27(grc) προσέφη πτερόεσσιν ἔπεσσιν] cf. Il. 13,768 (προσέφη αἰσχροῖς ἐπέεσσιν); Od. 9,282 (π. δολίοις ἐπέεσσι)
  • 29-32(grc) vide supra ad Astr. 2,132‒135
  • 35(grc) πόλεος ἀπονόσφιν ἐούσης] cf. eadem sede Od. 18,268 (ἐμεῦ ἀπονόσφιν ἐόντος)
  • 37(grc) φυξάνορα φῶρα] adiectivum φυξάνωρ apud veteres non legitur (sed φυξανορία, vide LSJ 1996 s.v.); noster ad exemplum adiectivi Homerici ῥηξήνωρ finxit. Nota quoque alliterationem!
  • 45(grc) κουφότερον] cf. Od. 8,201
  • 54(grc) ἱκέται δέ τοι εὐχόμεθ’ εἶναι] cf. iuncturam Homericam ξεῖνοι … εὐχόμεθ’ εἶναι (Il. 6,231; Od. 1,187; 15,196)
  • 57(grc) ἄμμιν ἐῢ φρονέων] cf. iuncturam Homericam ὅ σφιν ἐῢ φρονέων (Il. 1,73.253 et al.)
  • 66(grc) θερμὰ λόετρα] iunctura Hom., Il. 14,6; 22,444
  • 85(grc) ἔδραμε νόστησέν τε] cf. etiam 71
  • 90(grc) χαῖρε, ξεῖνε πάτερ] cf. Od. 1,123 (χαῖρε, ξεῖνε); 8,408 (χαῖρε, πάτερ ὦ ξεῖνε) et al. Vide etiam Astr. 16,14.46; Astr. 21,182; Astr. 24,167
  • 95(grc) οὐ γὰρ ἔγωγέ τι φημὶ κακώτερον ἔμμεναι ἄλλο] cf. Od. 8,138 (οὐ γὰρ ἔγωγέ τι φημὶ κακώτερον ἄλλο θαλάσσης). Vide etiam Astr. 14,96; Astr. 15,293
  • 107(grc) ἰητῆρα κλυτοτέχνην] κλυτοτέχνης apud Homerum epithetum Vulcani dei artificis, vid. Hom. Il. 1,571; 18,143 et al.
  • 109(grc) μακρὰ βοῶν] cf. Il. 2,224 (αὐτὰρ ὃ μακρὰ βοῶν)
  • 111(grc) μειλιχίοις ἔπεσιν] cf. iuncturam Homericam μειλιχίοις ἐπέσσι(ν) (Il. 11,137; 21,339 et al.)
  • 121(grc) οὐκ ἀρετᾷ κακὰ ἔργα] = Od. 8,329. Vide etiam Astr. 9,71; Astr. 18,66
  • 122(grc) κατὰ κόσμον] = Il. 10,472 et al.
  • 123-125(grc) cf. Il. 17,386 (γούνατά τε κνήμαι τε πόδες θ’ ὑπένερθεν ἑκάστου); Od. 8,135 (μηρούς τε κνήμας τε καὶ ἄμφω χεῖρες ὕπερθεν / αὐχένα τε στιβαρὸν μέγα τε σθένος)
  • 125(grc) μέγα χάρμα ἰδέσθαι] cf. Il. 24,706 (μέγα χάρμα) et 6,82 (χάρμα γενέσθαι)
  • 160(grc) ἀμηχανίη δ’ ἔχε θυμόν] = Od. 9,295. Vide etiam Astr. 6,47; Astr. 7,200; Astr. 12,133; Astr. 14,342; Astr. 16,207; Astr. 21,171
  • 162(grc) = Astr. 2,196
  • 166(grc) ἀλλά γ’ ἐπεὶ βρώμης μὲν ὀνήσαμεν ἠδὲ ποτῆτος] cf. Od. 9,87; 10,58 (αὐτὰρ ἐπεὶ σίτοιό τ’ ἐπασσάμεθ’ ἠδὲ ποτῆτος)
  • 168(grc) κέκλυτέ μευ μύθων, ξεῖνοι φίλοι, ὄφρα τι εἴπω] cf. Od. 18,43; 20,292 (κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγήνορες, ὄφρα τι εἴπω)
  • 168(grc) κέκλυτέ μευ μύθων] = Od. 10,189; 12,271.340
  • 184(grc) παῖδας ἠδὲ γέροντας] cf. eadem sede Il. 2,789 et al. (νέοι ἠδὲ γέροντες)
  • 189(grc) κύνες ἀργοί] iunctura Hom., vid. Il. 18,283; Od. 2,11. Vide etiam Astr. 6,227; Astr. 9,72.164.214
  • 194(grc) αἰτιόωσαν] cf. eadem sede Il. 11,654 (αἰτιόῳτο); Od. 1,32 (αἰτιόωνται); 20,135 (αἰτιόῳο)
  • 195(grc) ἀνδράσιν ἠδὲ γυναιξί] = Od. 19,408
  • 210(grc) θεοὺς ὣς εἰσόψονται] cf. eadem sede Il. 12,312 (θεοὺς ὣς εἰσορόωσι)
  • 212(grc) αἴθοπα οἶνον] cf. supra ad Astr. 2,76
  • 215(grc) ὣς φάτο] = Il. 1,188 et al.
  • 228(grc) ἴδεν ὀφθαλμοῖσιν] = Il. 5,770 et al. Vide etiam Astr. 11,169; Astr. 12,33.290; Astr. 16,10.210; Astr. 22,81
  • 232(grc) ἔπεα πτερόεντα] iunctura Homerica (sed numquam in fine versus legitur), vid. Il. 1,201 et al.
  • 247(grc) γήθησε γὰρ ἄμμι φίλον κῆρ] cf. Od. 7,269 (γήθησε δέ μοι φίλον ἦτορ)
  • 252(grc) ξανθαὶ κατέχυντο ἔθειραι] cf. Il. 22,315 (καλαὶ περισσείοντο ἔθειραι)
  • 253(grc) ἀσπαστὸν ἔην ἐϋνάζειν] cf. Od. 7,343 (ἀσπαστὸν ἐείσατο κοιμηθῆναι) (= 8,295); 23,239 (ἀσπαστὸς ἔην πόσις εἰσοροώσῃ); 5,119 (παρ’ ἀνδράσιν εὐνάζεσθαι)
  • 256(grc) νυμφῶνες] cf. NT Ev.Matt. 9,15 (sed alio sensu); hic pro voce νυμφίος
  • 256(grc) δυάδεσσι] vox pedestris, cf. LSJ 1996 s.v. δυάς
  • 258(grc) ἀλλά γ’ ἐπεὶ βρώμης τε ποτήτεος ἐξ ἔρον ἕντο] cf. Il. 1,469 (αὐτὰρ ἐπεὶ πόσιοις καὶ ἐδήτυος ἐξ ἔρον ἕντο) et al.
  • 261(grc) ἀσπαστὸν γὰρ τοῖσιν ὀΐσατο κοιμηθῆναι] vide supra ad 253
  • 263(grc) βῆμεν ἴμεν θάλαμόνδε] cf. Od. 21,8 (βῆ δ’ ἴμεναι θάλαμόνδε)
  • 266(grc) νύμφῃ ἐϋπλοκάμῳ] = Od. 1,86; 5,30 (utroque loco de dea Calypso)
  • 267(grc) ἔγωγε τέθηπα γυναῖκα] cf. Od. 6,168 (Ulixes ad Nausicaam: ὡς σέ, γύναι, ἄγαμαί τε τέθηπά τε)
  • 274(grc) αἰσχρὸν μάλα κνώδαλον ἦεν] variat noster hemistichium Homericum μάλα γὰρ μέγα θηρίον ἦεν (Od. 10,171.180; cf. supra ad Astr. 1,79); de verbo κνώδαλον cf. Od. 17,317. Hemistichium repetitur in 285.334
  • 278(grc) λισσὸν μὲν τὸ κάρα, ψεδνὴ δ’ ἀναδέδρομε λάχνη] cf. Il. 2,219 (de Thersite: φοξὸς ἔην κεφαλὴν, ψεδνὴ δ’ ἐπενήνοθε λάχνη)
  • 284(grc) χερσὶν στιβαρῇσιν] iunctura Hom., vid. Il. 12,397 et al.
  • 285(grc) ἀρνύμενος ψυχήν] cf. Od. 1,5 (ἀρνύμενος ἥν τε ψυχήν)
  • 286(grc) μεγάλ’ ἰάχησε] cf. Il. 1,482 (μεγάλ’ ἴαχε) et al.
  • 294(grc) τέθναθι] vide supra ad Astr. 2,101
  • 295sq.(grc) cf. Il. 6,164sq. (uxor Proeti de Bellerophonte ad maritum: τεθναίης, ὦ Προῖτ’, ἢ κάκτανε Βελλεροφόντην, / ὃς μ’ ἔθελεν φιλότητι μιγήμεναι οὐκ ἐθέλουσῃ)
  • 298(grc) εὐρὺ κρείοντος ἄνακτος] cf. formulam Homericam εὐρὺ κρείων Ἀγαμέμνων (Il. 1,102 et al.)
  • 299(grc) δυνάστην] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. S. Ant. 608; Hdt. 2,32,3
  • 300(grc) ἐχολώσατο θυμῷ] clausula Hom., vid. Il. 15,155
  • 305(grc) ὑγρῷ καὶ δνοφερῷ τε κακώδεϊ, οὐκ ἀγαθῷ περ] cf. Astr. 21,77
  • 333(grc) κοραύνην] cf. Ar. Av. 1678
  • 335sq.(grc) cf. Astr. 2,80sq.
  • 335(grc) βαρέα στενάχων] iunctura Hom., vid. Il. 8,334 (βαρέα στενάχοντα) et al.
  • 337(grc) Αὐτίκα δή μοι πρῆξις ἔφηνεν μυρομένῳ] vide supra ad Astr. 1,36 (sed ibi et alibi sententia negatur)
  • 346(grc) νήπιοι] cf. eadem sede Od. 1,8
  • 352(grc) πολεμιστής] cf. Il. 5,571 et al.
  • 352(grc) ὁπλοφορευτής] nl., sed apud veteres ὀπλοφόρος legitur
  • 353(grc) κλῆσιν καλέουσι] cf. Il. 18,487 (ἐπίκλησιν καλέουσι) et al. Vide etiam Astr. 6,277; Astr. 8,119; Astr. 10,11; Astr. 12,23.240; Astr. 13,130; Astr. 14,171.255; Astr. 16,119; Astr. 19,95.146; Astr. 20,72
  • 354(grc) δεινοτόκοισιν] nl., sed cf. e.g. μογοστόκος (Il. 16,187 et al.)
  • 358(grc) ἀπόκρισις] verbum potius pedestre, sed cf. Thgn. 1167
  • 367(grc) πίμπλαντο] cf. Od. 10,248 (δακρυόφον π.); 20,349
  • 368(grc) ἀνδράσιν ἠδὲ γυναιξίν] vide supra ad 195
  • 378(grc) προχορήματος] = προχωρήματος (sed alio sensu); noster verbum latinum processus in sermonem Graecum transtulisse videtur
  • 385(grc) πάντας γὰρ φοβερὸς μὲν ἕλε τρόμος] cf. Il. 19,14 (Μυρμιδόνας δ’ ἄρα πάντας ἕλε τρόμος); 22,136 (Ἕκτορα, ὡς ἐνόησεν, ἕλε τρόμος)
  • 389(grc) δὲ χαμᾶζε] = Il. 14,497 et al.
  • 391(grc) αὐτὰρ ἐγὼ μὲν ἀνιστάμενος πάντας προσέειπον] cf. Il. 1,58 (τοῖσι δ’ ἀνιστάμενος μετέφη ποδὰς ὠκὺς Ἀχιλλεύς) et al.
  • 398(grc) κέκλυτέ μευ μύθων, κακά περ πάσχοντες ἅπαντες] ~ Od. 10,189 et al. (κέκλυτέ μευ μύθων, κακά περ πάσχοντες ἑταῖροι)
  • 403(grc) κλυτὰ τέκνα] cf. Il. 19,400 (τηλεκλυτὰ τέκνα)
  • 404(grc) προπάτωρες] verbum non Homericum, quod primum legitur apud Pi. N. 4,89, tum sensu ‚proavorum‘ apud Hdt. 2,169 (cf. LSJ 1996 s.v. προπάτωρ)
  • 407(grc) πανοπτικόν] apud veteres non legitur
  • 419(grc) καλὴ φάνε βουλή] cf. Il. 2,5 et al. (ἀρίστη φαίνετο βουλή)
  • 422(grc) vide supra ad Astr. 3,68
  • 425(grc) κατὰ δ’ οὐ λέξαιμι ἕκαστα] cf. Od. 3,361 (εἴπω τε ἕκαστα); 12,16 (τὰ ἕκαστα διείπομεν). Vide etiam Od. 12,34sq. (ἐξερέεινεν ἕκαστα· / αὐτὰρ ἐγὼ τῇ πάντα κατὰ μοῖραν κατέλεξα) (oppositio in imitando)
  • 426(grc) αἰδέομαι γάρ] = Od. 6,221; 18,184. Vide etiam Astr. 6,296
  • 428(grc) alludit ad Od. 9,63. Vide etiam supra ad Astr. 2,338
  • 428(grc) κοραύνων] forma comica pro κόρη, cf. Ar. Av. 1678
  • 429-432(grc) cf. Astr. 2,337‒342

Handschriftenapparat

  • 2(grc) deest in M
  • 16(grc) ἀνδράσι αὐτοτόποισιν E: -σιν αὐτοτόποισι M
  • 20(grc) μέγαρόνδ’: μέγαρον ῥ’ M
  • 25(grc) γ’ E: δ’ M
  • 45(grc) εὐραπτῆρα E: σμικροτερην M a.c.
  • 48(grc) νυν E: περ M
  • 52(grc) τοι E: δέτ’ M
  • 57(grc) γ’ M ante ἐνὶ
  • 58a(grc) M habet, omiserunt T, E
  • 58(grc) δ’ M ante ἔσεσθαι
  • 87(grc) ἐγὼ E: -ὼν M
  • 94(grc) δ’ M ante ἐπὶ
  • 96(grc) γλαφυροῖο E: ζακενοῖο M a.c.
  • 102(grc) ἴτυν λίμνης ἐπίβησαν: ἔβησαν ἄκρα λοετροῦ M a.c.
  • 119(grc) μετέθηκε E: -κεν M
  • 135(grc) μετέθηκε E: -κεν M
  • 140(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M
  • 150(grc) γ’ M post ἐσθῆτα
  • 152(grc) ῥ’ M ante ἔειπον
  • 160(grc) Adnotatio, quae pertinet ad ἀκέων, invenitur in M
  • 160(grc) τ’ M ante ἔχε
  • 195(grc) ἀνδράσι E: -σιν M
  • 202(grc) δ’ M ante ἐστι
  • 209(grc) ἀνδράσι ἡγεμονεῦσιν: -σιν ἡγεμόνεσσιν M
  • 249(grc) τε E: περ M
  • 257(grc) νύμφῃσι E: -σιν M
  • 263(grc) γ’ M ante ἐνὶ
  • 264(grc) δῦσαι E: δῦναι M
  • 269(grc) ἐκδῦσαι E: -ῦναι M
  • 277(grc) τῆσδε E: τῇδε M
  • 281(grc) ἐγὼ E: -ὼν M
  • 288(grc) στολὴν E: στωλὴν M a.c.
  • 293(grc) postea add. M
  • 296(grc) μιγεῖν: μίξεσθ’ M a.c.
  • 301(grc) ἐπίτελλε E: ἐτέλησε M a.c.
  • 322(grc) ἀτίμησας: ἀτιμήσαις M
  • 338(grc) ῥαδιόφωνον E: ῥη- M
  • 339(grc) τοι E: περ M
  • 344(grc) ῥαδιόφωνοι E: ῥη- M
  • 353(grc) postea add. M
  • 395(grc) τοῖς deest in M
  • 404(grc) ὑμετέρῃσι E: -σιν M
  • 422(grc) τοι E: περ M
  • 430(grc) λελιπόντες E: -πῶτες M

Kommentar

  • 10(grc) μνήσαντ’] Hier scheinen μνάομαι ("gedenken") und μήδομαι ("sinnen auf") verwechselt. Vgl. Od. 24,96 (μοι Ζεὺς μήσατο λυγρὸν ὄλεθρον)
  • 28(grc) Stereotyper, meist parenthetischer Formelvers in der Astronautilia, vgl. Astr. 6,92; Astr. 8,82; Astr. 9,91; Astr. 11,175; Astr. 12,468; Astr. 15,216; Astr. 19,34.
  • 47(grc) δυσμενέεσσι] Křesadlo verwechselt offensichtlich δυστυχής ("unglücklich") mit δυσμενής ("feindselig"). Im Tschechischen übersetzt er "nešťastný" ("unglücklich").
  • 61f.(grc) Das Baden ist eine typische hom. Szene bei der Bewirtung von Gästen. Vgl. z.B. Od. 3,464‒466; 4,47‒49. Hier ist die Geste der Gastfreundschaft freilich pervertiert zu einer physiologischen Untersuchung.
  • 66(grc) εἰν βάθροις] Hier nach dem Tschechischen zu urteilen „auf den Bänken“ („na lavicích“).
  • 107(grc) Der Vers rekurriert klar auf den Anfang der Ilias, wo Apollon dem Anführer Agamemnon zürnt, "weil er den Priester Chryses missachtet hatte" (Il. 1,11: οὕνεκα τὸν Χρύσην ἠτίμασεν ἀρητῆρα). Das Motiv wird hier parodistisch auf die berufliche Ehre übertragen. Mit κλυτοτέχνης erhält der Arzt Elefas ein Beiwort, das bei Homer der Schmiedegott Hephaistos trägt (siehe Similienapparat).
  • 116-118(grc) Diese Anspielung auf eine alte Gelehrtensprache und der Vergleich mit dem Lateinischen auf der Erde haben wieder eine deutliche metapoetische Dimension (s. auch Anm. zu Astr. 1,40f.), zumal Křesadlo selbst im Brief mit Synopsis ins Lateinische wechselt. Im Zusammenhang mit Křesadlos sonstigem Werk ist bemerkenswert, dass die alte Sprache in diesem Fall für die Ärzte gar keinen geschützten Sprachraum mehr darstellt, da Franta auch sie ohne Probleme übersetzen kann. Ähnlich wird der Protagonist in "Mrchopěvci" mit einem griechischen Spottgedicht aus Schülertagen erpresst. Auch in diesem Fall ist die alte Sprache kein geschütztes Medium mehr.
  • 136(grc) λισσομένῳ] Křesadlo übersetzt im Tschechischen "hören" ("slyšel") statt "bitten". Vermutlich hat Křesadlo das englische "listen" im Kopf. Zur Heilung könnte man λισσομένῳ einfach durch ἀκουομένῳ ersetzen.
  • 216(grc) Ὑμῖν λισσομένοισι] = Ἡμῖν. Siehe Sacheinführung ΙΙΙ.1. Zu λίσσομαι in der Bedeutung "hören" siehe Anm. zu 136.
  • 246(grc) φιλμοφαεινά] Ein Neologismus aus φιλμο- („Film“, von engl. „film“) und φαεινός („glänzend“), also eigentlich „im Film glänzend“ (tschechisch nur „filmový“). Neben φιλμ (s. Μπαμπινιώτης 2011, 1541; https://lsj.gr/wiki/φιλμ; im Kompositum auch φιλμογραφία) gibt es im Neugriechischen auch ταινία (vgl. Astr. 17,12: εἰν σαῖ-φαῖ ταινίῃσιν).
  • 251(grc) Γργλά] Wie der König hat auch seine Tochter einen konsonantischen Namen, der an das Ungetüm Gr-rg-ros und die Chrchlai in Astr. 15 erinnert. Wie bei den Chrchlai auf das Tschechische "chrchlat" (siehe Anm. zu Astr. 15,124) greift Křesadlo hier wohl auf die slowenische Wurzel für "gurgeln" ("grgrati") zurück.
  • 272-278(grc) Durch Hinweise und Anleihen schildert Křesadlo die Königstochter hier als weiblichen Polyphem und Thersites. Sie stellt ein extremes Negativbeispiel wie das Ekelmahl in Astr. 3,30‒40 dar.
  • 285(grc) ἀρνύμενος ψυχήν] Mit parodistischem Rückgriff auf das Odyssee-Proöm (siehe Similienapparat) wird die Vereinigung mit der Königstochter als tödliche Gefahr stilisiert.
  • 293(grc) Ein lustiger Einschub, weil Nemo die Königin ohne Franta nicht genau verstehen kann.
  • 303(grc) ἐκορέσσατο] Dem Tschechischen nach versteht Křesadlo das Wort hier als "trösten" (eigentlich "sättigen").
  • 313(grc) ἐμιμούμην] Hier offensichtlich wie unser "mimen" gebraucht (im Tschechischen nur "tváří" - "mit dem Gesicht").
  • 337(grc) Zur Variation setzt Křesadlo hier eine positive Version des vielfach ähnlich wiederholten Verses ein bzw. der ganzen Versgruppe 335-337. Vgl. Anm. zu Astr. 1,36.
  • 338-342(grc) Die Verbindung zwischen Franta und Caesar per Radiofon wird später in Astr. 16 noch eine wichtige Rolle spielen, wo sie eine Liebesbeziehung beginnen.
  • 346(grc) νευρωμένον] Die genaue Bedeutung ist hier nicht klar. Im Tschechischen übersetzt Křesadlo den Begriff als "zabudovaný" ("eingebaut"), was kein besonderer Fachterminus zu sein scheint. Das griechische νευρόω bedeutet eigentlich "mit Sehnen anspannen". Mit Blick auf Frantas Zusammensetzung aus Gehirnzellen wird man vielleicht eher an die moderne Bedeutung von νεῦρον als "Nerv" denken. Entsprechend wurde hier "neuronal" übersetzt. Rockman 2025, 122 übersetzt "internally innervated" und erklärt in einer Fußnote dazu: "i.e., connected to nerves".
  • 351-355(grc) Erste Erwähnung des Kampfroboters Ivo, der seinen Namen in Anlehnung an Křesadlos Verleger Ivo Železný erhalten hat. Ivo wird stets in brenzligen Situationen eingesetzt. In Astr. 6 soll er den Hundeanführer Hau-Bau-Gau töten, um die Menschen vor einer Vereinigung von Hunden und Katzen zu schützen. Sein Einsatz ist jedoch nicht nötig, da die Hunde und Katzen bald in ihre alten Handlungsmuster verfallen und sich wieder gegenseitig bekämpfen. In Astr. 7 wird er gegen ein Weltraumungeheuer losgeschickt, von diesem aber ins All geschleudert und schließlich von Nemo gerettet. Dann kämpft er in Astr. 12 an vorderster Front bei der Belagerung der Stadt der schwanztragenden Frauen und wird dabei beschädigt (Astr. 12,60‒64). Er wird dann allerdings von Tonda wieder repariert (Rückblende in Astr. 12,344‒346) und hilft am Ende des Gesanges dabei, Nemo aus der Hand der lesbischen Frauen zu befreien (Astr. 12,297‒300). In Astr. 15 begleitet er Nemo auf einer Außenmission und gibt ihm zum Schluss des Gesanges Rückdeckung, als er vor einer aufgebrachten Menge fliehen muss (Astr. 15,318‒323). Im folgenden Gesang wird kurz erwähnt, dass Ivo den Übersetzer Franta aus einer Falle befreit (Astr. 16,318‒320). Sein letzter Einsatz ist in Astr. 20 wiederum als Begleiter Nemos bei einer Außenmission. Auch hier rettet er Nemo, indem er gefährliche hypnotische Wesen tötet und Nemo sowie weitere Gefährten mit dem Shuttle zurück zur Tolma bringt (Astr. 20,165‒170). Im Gegensatz zu Franta kann Ivo wohl nicht nach freiem Willen handeln. Stets handelt er auf Befehl.
  • 353(grc) ΡΟΒΟΚΟΠ] Die Bezeichnung kommt von dem gleichnamigen Film Paul Verhoevens aus dem Jahr 1987. In dem Film geht es darum, dass die Firma OCP in Detroit die Kontrolle über die Polizei übernommen hat. Die Firma will das durch Verbrechen überschwemmte alte Detroit durch eine neue Delta City ersetzen. Um der Gewalt Herr zu werden, schaffen sie aus dem getöteten Polizisten Alex Murphy den Cyborg „RoboCop“. Seine Panzerung ist für normale Schusswaffen undurchdringlich. Als er von Verbindungen der Firma zu den Verbrechern, die ihn getötet haben, erfährt, beginnt eine Verfolgung auf ihn. Der Film zeigt viele Schusswechsel. Vor allem muss RoboCop auch gegen einen Kampfroboter seines Widersachers kämpfen. Eigentlich ist Ivo wohl eher diesem ED-209 ähnlich, doch da er zu den „good guys“ gehört, ist hier natürlich der bekanntere und eingängigere Name gewählt, zumal RoboCop ED-209 vernichten kann. Neben dem ersten Film folgten weitere sowie eine TV-Serie und sogar Zeichentrickfilme. Vgl. Koebner 2007, 471‒474 (Besprechung von „Robocop – Das Gesetz in der Zukunft“ von Marcus Stiglegger); Seeßlen/Jung 2003, 552‒557. Siehe auch Astr. 6,277; Astr. 12,23. Neben der griechischen Transliteration ΡΟΠΟΚΟΠ verwendet Křesadlo auch noch die „griechischer“ klingende Version ῥόβοκοψ (Astr. 12,317; Astr. 13,135; Astr. 15,61.318). Die Endung auf ψ könnte dabei etwa durch das griechische Κύκλωψ und damit wiederum durch Homer (Od. 2,19 et al.) angeregt sein.
  • 355(grc) Hinter diesem Vers verbirgt sich ein besonderer sprachlicher Witz, der nur mithilfe der tschechischen Übersetzung verständlich ist. Dass der Name „Ivo“ lautet, „weil er eisern war“, ist im Griechischen keine sinnvolle Aussage. Es handelt sich aber um eine Reverenzbekundung gegenüber Křesadlos Verleger Ivo Železný. Der Nachname „železný“ kann im Tschechischen auch als Adjektiv aufgefasst werden, welches „eisern“ bedeutet. Die tschechische Übersetzung des Verses „Ten pak jméno měl Ivo že byl i železný zcela“ schreibt also den Namen des Verlegers aus. Vgl. Weise 2024, 276f.
  • 366(grc) πολυτέχνης] Hier anstelle von πολύτεχνος nach dem homerischen Beiwort des Hephaistos, κλυτοτέχνης, gebildet. Es dürfte als auffälliges Selbstlob des dichtenden Franta gedacht sein.
  • 376(grc) μαρτυρέειν μεμαώς] Man beachte die Alliteration.
  • 378(grc) προχορήματος] = προχωρήματος. Hier als wörtliche Übertragung von "Prozess" (processus), im Altgriechischen allerdings eigentlich im Sinne von "Exkrement". Siehe https://lsj.gr/wiki/προχώρημα
  • 405(grc) ζάφθαρκαν] Bildung mit äolischem ζα- für δια-.
  • 414-416(grc) Eine Wiederaufnahme des bereits aus Astr. 2 und 9 bekannten Motivs. Siehe Astr. 2,295‒311; Astr. 9,372‒375.
  • 416(grc) θορέειν] Hier nach dem Tschechischen in der speziellen Bedeutung "injizieren" ("vstříknout").
  • 426(grc) In der Astronautilia wird häufiger mit Hinweis auf die eigene Scham die Beschreibung von Sexszenen abgebrochen, siehe auch Astr. 6,296; Astr. 9,95.199.256.278; Astr. 12,101. Vielleicht orientiert sich Křesadlo hier auch an der generellen Dezenz der Gattung. Vgl. Weise 2024, 272. Siehe aber auch ähnlich Křesadlo 2022, 47 (Zurückhaltung bei Schilderung von kopulierenden Hunden).
  • 428(grc) Eine witzige Variation der im Gedicht oft wiederholten odysseischen Formel. Siehe Astr. 2,338 (Similienapparat).

Verzeichnisse

Spondiaci

διέφθαρκάν τε
182
εἰν ἕδρῃσιν
365
εἰσόψονται
210
εὐραπτῆρα
45
κικλήσκουσιν
36
κοιμηθῆναι
261
νόστησέν τε
85
παρασκευάζεσθαι
328
ἀλλήλοισιν
117 · 174
ἐξοιχνησαίτην
361
ἐξορθοῦναι
130
ἰητῆρι
113
ὀφθαλμοῖσιν
228
Ῥξ-Φρξ-Πρξ-ὸς
91
Ῥωμαίῃ
118

Neologismen

δεινοτόκος
354
σοφόμωρος
134
φιλμοφάεινος
246
ὁπλοφορευτής
352

Monosyllaba

γάρ
131 · 426
κῆρ
48 · 238 · 247
πρίν
202

Similien (Autorenstellen)

Ar. Av. 1678
333 · 428
Hdt. 2,32,3
299
Hdt. 2,169
404
Hom. Od. 1,58
391
Hom. Od. 1,73
57
Hom. Od. 1,102
298
Hom. Od. 1,188
215
Hom. Od. 1,201
232
Hom. Od. 1,253
57
Hom. Od. 1,405
23
Hom. Od. 1,469
258
Hom. Od. 1,482
286
Hom. Od. 1,571
107
Hom. Od. 2,5
419
Hom. Od. 2,219
278
Hom. Od. 2,224
109
Hom. Od. 2,789
184
Hom. Od. 5,571
352
Hom. Od. 5,770
228
Hom. Od. 6,82
125
Hom. Od. 6,164
295
Hom. Od. 6,231
54
Hom. Od. 8,334
335
Hom. Od. 10,472
122
Hom. Od. 11,137
111
Hom. Od. 11,654
194
Hom. Od. 12,312
210
Hom. Od. 12,397
284
Hom. Od. 13,768
27
Hom. Od. 14,6
66
Hom. Od. 14,497
389
Hom. Od. 15,155
300
Hom. Od. 15,683
23
Hom. Od. 16,187
354
Hom. Od. 16,445
15
Hom. Od. 17,386
123
Hom. Od. 18,143
107
Hom. Od. 18,283
189
Hom. Od. 18,389
22
Hom. Od. 18,487
353
Hom. Od. 19,14
385
Hom. Od. 19,400
403
Hom. Od. 21,339
111
Hom. Od. 22,136
385
Hom. Od. 22,315
252
Hom. Od. 22,444
66
Hom. Od. 24,706
125
Hom. Il. 1,5
285
Hom. Il. 1,8
346
Hom. Il. 1,32
194
Hom. Il. 1,86
266
Hom. Il. 1,123
90
Hom. Il. 1,187
54
Hom. Il. 2,11
189
Hom. Il. 3,194
10
Hom. Il. 3,361
425
Hom. Il. 5,30
266
Hom. Il. 5,119
253
Hom. Il. 6,168
267
Hom. Il. 6,221
426
Hom. Il. 7,269
247
Hom. Il. 7,343
253
Hom. Il. 8,65
22
Hom. Il. 8,135
123
Hom. Il. 8,138
95
Hom. Il. 8,201
45
Hom. Il. 8,295
253
Hom. Il. 8,329
121
Hom. Il. 8,408
90
Hom. Il. 9,63
428
Hom. Il. 9,87
166
Hom. Il. 9,282
27
Hom. Il. 9,295
160
Hom. Il. 10,58
166
Hom. Il. 10,115
10
Hom. Il. 10,171
274
Hom. Il. 10,180
274
Hom. Il. 10,189
168 · 398
Hom. Il. 10,248
367
Hom. Il. 12,16
425
Hom. Il. 12,34
425
Hom. Il. 12,271
168
Hom. Il. 12,340
168
Hom. Il. 15,163
23
Hom. Il. 15,196
54
Hom. Il. 17,317
274
Hom. Il. 18,43
168
Hom. Il. 18,184
426
Hom. Il. 18,268
35
Hom. Il. 19,408
195
Hom. Il. 20,135
194
Hom. Il. 20,292
168
Hom. Il. 20,349
367
Hom. Il. 21,8
263
Hom. Il. 23,239
253
Pi. N. 4,89
404
S. Ant. 608
299
Thgn. 1167
358

Similien (Křesadlo)

Astr. 1,36
337
Astr. 1,79
274
Astr. 2,76
212
Astr. 2,80
335
Astr. 2,101
294
Astr. 2,132
29
Astr. 2,196
162
Astr. 2,337
429
Astr. 2,338
428
Astr. 3,1
1
Astr. 3,13
17
Astr. 3,68
422
Astr. 5,71
85
Astr. 5,195
368
Astr. 5,253
261
Astr. 5,285
274
Astr. 5,334
274
Astr. 6,47
160
Astr. 6,227
189
Astr. 6,277
353
Astr. 6,296
426
Astr. 7,200
160
Astr. 7,236
23
Astr. 8,119
353
Astr. 9,71
121
Astr. 9,72
189
Astr. 9,164
189
Astr. 9,214
189
Astr. 10,11
353
Astr. 11,169
228
Astr. 12,23
353
Astr. 12,33
228
Astr. 12,133
160
Astr. 12,240
353
Astr. 12,290
228
Astr. 13,130
353
Astr. 14,96
95
Astr. 14,171
353
Astr. 14,255
353
Astr. 14,342
160
Astr. 15,293
95
Astr. 16,10
228
Astr. 16,14
90
Astr. 16,46
90
Astr. 16,119
353
Astr. 16,170
23
Astr. 16,207
160
Astr. 16,210
228
Astr. 18,66
121
Astr. 19,95
353
Astr. 19,146
353
Astr. 20,72
353
Astr. 21,77
305
Astr. 21,171
160
Astr. 21,182
90
Astr. 22,81
228
Astr. 24,167
90

Downloads

Gesamtdownload, Datenmodell und Weiteres unter Downloads & Dokumentation

Filter (Text)
    • Textkritischer Apparat
    • Handschriftenapparat
    • Similienapparat
    • Kommentare
    • Metrikauszeichnung (⏑‒)
    • Monosyllaba
    • Spondiaci
    • Neologismen
    • Versus tetracoli(vt)
    • Indexreferenzen
Link in Zwischenablage kopiert