Text
Der Kampf zwischen Männern und Frauen. Nemo als Gefangener und Einzelkämpfer. Aristie der Roboter. Des Königs Unrecht.
Achtung: Die Bearbeitung ist noch nicht vollständig abgeschlossen.
- Hs.:
- (grc) Ἀστροναυτιλίης E: Κοσμο- M
- Hs.:
- (grc) 2f.: deest in M
Οὕτως μὲν ποτὶ ἄστυ γυναικῶν ᾔομεν ἄμμεςΟὕτως μὲν ποτὶ ἄστυ γυναικῶν ᾔομεν ἄμμες So gingen wir zur Stadt der Frauen Tak tedy ku městu tomu my tehdy začali kráčet, φείσροισιν ἀραρόντες, ἕως γε τὰ πρῶτα ἔειπονφείσροισιν ἀραρῶτες, ἕως γε τὰ πρῶτα ἔειπον mit Phasern versehen, wie ich zuerst sagte, ozbrojivše se fejzry, jak už jsem dříve byl řekl,
- Krit.:
- (grc) ἀραρῶτες M (recte)
- Anm.:
- (grc) ἔκ γε μετάλλοισιν] Hier wie auch an anderen Stellen konstruiert der Autor die Präposition ἐκ mit Dativ. Siehe Sacheinführung III.2.(grc) 4-20: Das Zurücklassen der bioplastischen Roboter erweist sich später als lebensrettend für Nemo und seine Mannschaft, auch wenn durch das Fehlen von Franta Verständnisprobleme auftreten.
- Krit.:
- (grc) γλωσσῶν deb.(grc) τέχνης M (recte)
- Krit.:
- (grc) μὴ δέ deb.(grc) συγκύρσῃ deb.(grc) δεινόν deb.
- Krit.:
- (grc) μετατίθεσθαί γε deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ M (recte)(grc) ἔχομεν deb.
- Sim.:
- (grc) τόδε νήπιος οὐκ ἐνόησα] vide supra ad Astr. 1,126
- Anm.:
- (grc) Hier fehlt offensichtlich eine Negation im griechischen Text. Denn Franta kommt ja eben nicht mit, sondern bleibt im Schiff.
- Hs.:
- (grc) ὅτε E: ὡς M a.c.
- Krit.:
- (grc) οὐδὲ deb.(grc) αὐτογόνοις φώτεσσιν οὐδὲ deb.
- Hs.:
- (grc) οὐδὲ μὲν E: οὐ μὲν M
- Krit.:
- (grc) μυθεῖσθαι deb.(grc) αὐτόματόν deb.
- Krit.:
- (grc) ἀγαυὸς deb.
- Krit.:
- (grc) ὁπλοφορευτὴς deb.
- Sim.:
- (grc) 22-25: ~ Astr. 5,352‒355
- Anm.:
- (grc) ΡΟΒΟΚΟΠ] Siehe dazu Anm. zu Astr. 5,353.
- Hs.:
- (grc) τοι E: μὲν M a.c.
- Sim.:
- (grc) πάντων ἑτάρων μέγα ἕρκος] cf. Il. 1,283sq. (de Achille: μέγα πᾶσιν / ἕρκος Ἀχαιοῖσιν); 3,229 (de Aiace: ἕρκος Ἀχαιῶν)
- Anm.:
- (grc) μέγα ἕρκος] Ivo wird mit diesem Beiwort zum homerischen Achilleus und Aias stilisiert (siehe Similienapparat). Vgl. Weise 2024, 277.
- Krit.:
- (grc) ἠέ τ’ deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.
- Anm.:
- (grc) φρόνιμοι ἐπεί εἰμεν] Im Tschechischen ist der Sinn etwas klarer. Křesadlo übersetzt hier "jen z opatrnosti" ("nur aus Vorsicht").
- Anm.:
- (grc) 32-74: Es entfacht sich eine Art kurzer Mauerkampf wie im 12. Gesang der Ilias. Besonderen Wert legt der Autor allerdings auf die „Schießerei“, bei der schließlich der Roboter Ivo so schwer getroffen wird, dass er zurückbleiben muss. Dies ist insofern von Bedeutung, da er dadurch später Nemo retten kann. Vgl. 296‒322
- Sim.:
- (grc) ἴδον ὀφθαλμοῖσιν] vide supra ad Astr. 5,228
- Anm.:
- (grc) ἦρξαν σαλπίζειν] Zu Trompetensignalen in der Astronautilia siehe auch oben zu Astr. 15,207. Vielleicht handelt es sich hierbei auch um eine Reminiszenz an die Batrachomyomachie, in der ebenfalls ein Trompetensignal vor dem Kampf begegnet. Siehe Batr. 199f.
- Krit.:
- (grc) ἄνδρας M (recte)
- Sim.:
- (grc) ἐπεὶ φόβος εἷλε νόημα] cf. Il. 11,402 (ἐπεὶ φόβος ἔλλαβε πάντας)
- Krit.:
- (grc) ἑῆφιν deb.(grc) ὅπλα M (recte)
- Anm.:
- (grc) 38f.: Hier wird die Verwendung neugriechischer Begriffe durch das Fehlen altgriechischer Äquivalente begründet, worauf Křesadlo bereits in der lat. Synopsis hinweist (vgl. Křesadlo 1995: V). Zum Begriff „Danaer“ in der Astronautilia siehe oben zu Astr. 1,122. Die Form τουφῆκι ist vom ngr. τουφέκι gebildet. Πυροβόλευμα ist im Altgriechischen nicht belegt, πυροβόλο bedeutet im Ngr. aber „Geschütz, Kanone“. τὰ πυροβόλα (LSJ 1996 s.v. πυροβόλος: „bolts or arrows tipped with fire“) begegnet zuerst in der Septuaginta (LXXI Ma. 6,51). Siehe LSJ 1996 ebd.
- Hs.:
- (grc) τάδ’ E: τά γ’ M
- Hs.:
- (grc) χαμάδις πέσομεν E: πέσομεν χαμάδις M
- Sim.:
- (grc) κατόπιν] de praepositione cum gen. coniuncta cf. e.g. Pl. Prt. 316a
- Krit.:
- (grc) τρημῶν (= τρημάτων, sed hoc loco quasi esset a τρήμη) deb.
- Anm.:
- (grc) τρήμων] Hier Wechsel des Neutrums τρῆμα in die α-Deklination. Siehe Sacheinführung III.1.1. ‒ κύματα γῆς] κῦμα in der Bedeutung „Erdwall“ ist sonst nicht belegt.
- Krit.:
- (grc) φείσροις deb.
- Krit.:
- (grc) ὀρθῶς M (recte)(grc) ἐπὶ deb.
- Krit.:
- (grc) βαλέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) μολυβδαίνῃς] cf. Il. 24,80
- Krit.:
- (grc) ἐβάλοντο M (recte)
- Sim.:
- (grc) κόναβος γένεθ’, ὡς ἐβάλοντο] cf. Od. 10,122 (Laestrygones saxa in naves Ulixis coniciunt: κακὸς κόναβος κατὰ νῆας ὀρώρει)
- Krit.:
- (grc) οὐδέ deb.(grc) ῥοβότοις deb.(grc) ἐδύναντο M (recte)
- Krit.:
- (grc) ἀδαμαντίνοις deb.
- Krit.:
- (grc) φείσροις deb.
- Krit.:
- (grc) φείσροις deb.
- Anm.:
- (grc) φεῖσροις λυγροῖς βλήθησαν] Die Spondeen am Versende (mit spondeischer Klausel) dürften auch dazu dienen, das "jammervolle" Sterben hervorzuheben und pathetisch zu dramatisieren.
- Anm.:
- (grc) 54f.: Formelhafte Verse für das Töten mit dem Phaser, vgl. Astr. 3,135f.
- Anm.:
- (grc) ἀϋτμοφιλοῦσαι] = ἀϋτοφιλοῦσαι. Zu ἀϋτμο- statt ἀϋτο- siehe Sacheinführung III.1.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) οὐδ’ ἀναχώρησαν] cf. eadem sede Il. 4,305 (μηδ’ ἀναχωρείτω)
- Krit.:
- (grc) ἀνὰ deb.
- Anm.:
- (grc) αὐτμῆς] = ἀϋτμῆς = ἀϋτῆς. Man würde eher einen Akkusativ erwarten (ἀϋτήν).
- Hs.:
- (grc) γε δύναιτο E: ἐδύναντο M
- Sim.:
- (grc) πέσεν χαμάδις] vide supra 41
- Krit.:
- (grc) ἐφθίφην M(grc) ἀγαυῶν deb.
- Sim.:
- (grc) μέγα ἕρκος] vide supra 27
- Krit.:
- (grc) ἄλλους deb.
- Hs.:
- (grc) σφαίρῃσι E: -σιν M
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) ἀλλ’ οὐδ’ ὥς τις πρῆξις ἐφαίνετο μαρναμένῃσιν] vide supra ad Astr. 1,36
- Krit.:
- (grc) βαλεῖν deb.
- Sim.:
- (grc) ὡς ἄμμες φέρτεροι ὄντες] vide supra ad Astr. 3,172
- Krit.:
- (grc) καινοτέρους deb.
- Sim.:
- (grc) μάλα καρτερά] iunctura Hom., vid. Il. 1,178 (μάλα καρτερός) et al.
- Krit.:
- (grc) ἀμύμονα M (recte)
- Anm.:
- (grc) 75-78: Die starke Klischeehaftigkeit weist auf satirische Absicht hin. Vgl. Sacheinführung I.1.1.
- Sim.:
- (grc) εἴ περ κρατερή σφιν ἀνάγκη] vide supra ad Astr. 10,185
- Sim.:
- (grc) γυμνωθῆναι] cf. eadem sede Od. 22,1 (γυμνώθη)
- Krit.:
- (grc) αὑτὰς deb.(grc) προὐχόμεναι deb.
- Krit.:
- (grc) ἔκδυσαν M (recte)
- Sim.:
- (grc) φιλότητι μίγοντο] vide supra ad Astr. 2,35; forma μίγοντο alibi non legitur
- Krit.:
- (grc) ζητῶν deb.
- Anm.:
- (grc) 81-84: Nemo sucht die Königin auf, mit der er bereits in Astr. 9 geschlafen hat. Der Autor verweist explizit auf den Gesang in Vers 84. Zu derartigen Querverweisen vgl. auch Astr. 7,40 und Astr. 16,125. Křesadlo weist dadurch explizit auf die Schriftlichkeit des Werkes hin und baut eine Spannung zum mündlichen Entstehungskontext auf. Dadurch dürfte er wohl auch auf die Debatte um Schriftlichkeit und Mündlichkeit bei Homer anspielen. Vgl. Sacheinführung II.1. und V.1.
- Hs.:
- (grc) μεγάροισι E: -σιν M
- Sim.:
- (grc) ἤματι τῷ, τῷ …] cf. formulam Homericam ἤματι τῷ, ὅτε, vid. Il. 2,351 et al. Vide etiam 173.457; Astr. 14,37; Astr. 16,53; Astr. 19,5; Astr. 21,98; Astr. 24,43
- Krit.:
- (grc) ἀοιδῇ deb.
- Krit.:
- (grc) πτερόεντα deb.
- Sim.:
- (grc) φέριστε] cf. Il. 6,123; 15,247 et al.(grc) φιλότητι μιγῆναι] vide supra ad Astr. 2,35
- Sim.:
- (grc) τήν περ ἐγώνη ἐμὴν ἐποίησα ἄκοιτιν] cf. Il. 9,397 (ἥν κ’ ἐθέλοιμι, φίλην ποιήσομ’ ἄκοιτιν); Od. 7,66 (τὴν δ’ Ἀλκίνοος ποιήσατ’ ἄκοιτιν). De forma laconica ἐγώνη cf. Hsch. ε 77 Latte
- Anm.:
- (grc) ἐγώνη] Um Nemos Anspruch auf das Mädchen in besonderer Form geltend zu machen, benutzt Křesadlo hier die Dialektform ἐγώνη (siehe https://lsj.gr/wiki/ἐγώ [hier unter LSJ I A]), die diesem Anspruch zugleich für das Lesepublikum eine gewisse ironische Einfärbung verleiht.
- Krit.:
- (grc) κοῦραί τε deb.
- Krit.:
- (grc) ἀνώγοι deb.
- Krit.:
- (grc) ὃ δέ deb.(grc) κοίρανος deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Sim.:
- (grc) φρένας εἷλε κότος] cf. Il. 16,805 (ἄτη φρένας εἷλε)
- Anm.:
- (grc) ἀχνύμενος] Dem Tschechischen nach versteht Křesadlo das Wort hier als "zischend, mit heiserer Stimme" ("sípaje"). Siehe Siebenschein 2006, 1165 s.v. "sípat".
- Anm.:
- (grc) οὐ γὰρ ἐπίστατο τὴν ῥήμην μου, οὔ περ ἐγώ μιν] Auf das Kommunikationsproblem durch das Zurücklassen von Franta hatte der Autor bereits oben in den Versen 17‒20 hingewiesen. ῥήμην ersetzt hier das übliche ῥῆμα mit Wechsel in die α-Deklination.
- Anm.:
- (grc) 96-99: Als typische Situation kann man die Schilderung auf dem bukolischen Becher in Theoc. 1,32‒38 vergleichen, auch wenn dies Křesadlo hier nicht vor Augen gewesen sein dürfte. Natürlich kann man im iliadischen Kontext an die Konkurrenz zwischen Paris und Menelaos denken, die einander in Il. 3 im direkten Duell um Helena und ihre Schätze messen.
- Sim.:
- (grc) ἄνδρε δύω] cf. eadem sede Il. 23,659 et al.
- Hs.:
- (grc) διὰ E: κατὰ M a.c.
- Krit.:
- (grc) μεμαόντε E p.c.: μεμαῶτε M (recte)
- Krit.:
- (grc) κοράνη deb.(grc) ἀποπαῦσαι M (recte)
- Sim.:
- (grc) τὰ δ’ αἰδέομαι καταλέξαι] vide supra ad Astr. 9,95
- Krit.:
- (grc) ὑποτείνησεν deb.
- Anm.:
- (grc) πρῆγμα πέπρηχαν] Figura etymologica wie sie der Autor bisweilen gerne verwendet, vgl. oben zu Astr. 7,13.
- Krit.:
- (grc) μένομεν deb.
- Sim.:
- (grc) κνέφας ἦλθεν] cf. Od. 5,225 et al. (sed ibi semper ἐπὶ κνέφας ἦλθεν)
- Sim.:
- (grc) ἀλλα δ’ ἐπεὶ κατέδυ ἱερὸν φάος ἠελίοιο] cf. Il. 1,605 (αὐτὰρ ἐπεὶ κατέδυ λαμπρὸν φάος ἠελίοιο). Vide etiam supra ad Astr. 1,65; versus in Astr. 14,190 repetitur
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Hs.:
- (grc) περ E: μὲν M
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Sim.:
- (grc) γλυκὺς ὕπνος] iunctura Hom., vid. Il. 1,610 et al.(grc) κρᾶτα κάλυψεν] vide supra ad Astr. 9,224
- Anm.:
- (grc) In der Edition ausgelassener, jedoch im Manuskript überlieferter Vers. Dass die Auslassung wohl unabsichtlich war, lässt sich aus der fortlaufenden Verszählung erschließen.
- Krit.:
- (grc) οὐδέ τινες deb.
- Krit.:
- (grc) τάσδε deb.(grc) ἰδέσθαι deb.
- Anm.:
- (grc) 115-118: Die Flugwesen der fremden Frauen haben mit ihrer Mischung aus Seepferdchen, Drache und Fledermaus stark fabulösen Charakter.
- Anm.:
- (grc) ἱππουκάμποισιν] ἱππόκαμπος ist einerseits das Seepferdchen, andererseits ein riesiges Pferd mit Fischschwanz, auf dem die Meeresgötter ritten. Siehe https://lsj.gr/wiki/ἱππόκαμπος.
- Krit.:
- (grc) ἐνισπεῖν deb.
- Krit.:
- (grc) πτερὰ deb.
- Krit.:
- (grc) ἔριδα deb.
- Sim.:
- (grc) ἔριδα προφέρουσαι] vide supra ad Astr. 7,10
- Krit.:
- (grc) ἲς deb.
- Krit.:
- (grc) ὑπνώδεις deb.(grc) πικροῖς M (recte)
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ὣς deb.(grc) ἄνδρας M (recte)
- Anm.:
- (grc) ὣς καταπυγοσύνη ἀπάτησεν ἄνδρας ἀρίστους] Gnomischer Vers über die verhängnisvolle Wirkung des sexuellen Verlangens. Siehe auch unten zu Astr. 16,268f. Auch im höfischen Roman (so etwa das verligen im „Erec“, vgl. kurz Hilkert Weddige: Einführung in die germanistische Mediävistik. München 52003, 198), in der Odyssee (Kirke) oder der Aeneis (Dido) ist es immer wieder die Liebe, die die Helden an der Ausübung ihrer Mission hindert.
- Krit.:
- (grc) πτερόεσσι deb.
- Sim.:
- (grc) ἀμβροσίην διὰ νύκτα] iunctura Hom., vid. Il. 2,57
- Anm.:
- (grc) ἀμβροσίην διὰ νύκτα] Hier ist bemerkenswert, dass Křesadlo im Tschechischen eine Doppelübersetzung für ἀμβρόσιος liefert, das er sowohl mit "božský" ("göttlich") als auch mit "nesmrtelný" ("unsterblich") übersetzt und dadurch wörtliche und übertragende Bedeutung kombiniert. Das ist insofern bemerkenswert, da er sonst etwa bei "δῖος" die Bedeutung "göttlich" meidet. Křesadlos besonderes Verhältnis zur Nacht belegen zahlreiche Gedichte. Siehe bspw. Křesadlo 2026, 199 (Lunagna).
- Krit.:
- (grc) δεινῶς deb.
- Krit.:
- (grc) σηπταὶ ὦπες deb.
- Hs.:
- (grc) ἔασιν E: μέν εἰσιν M a.c.
- Sim.:
- (grc) ἀμηχανίη ἔχε θυμόν] vide supra ad Astr. 5,160
- Krit.:
- (grc) σκιόεντα deb.
- Sim.:
- (grc) πάγοι σπιλάδες τε] cf. Od. 5,405 (σπιλάδες τε πάγοι τε)
- Krit.:
- (grc) κουρῶν deb.
- Sim.:
- (grc) αἰπὺ πτολίεθρον] clausula Hom., vid. Il. 2,538 et al.
- Krit.:
- (grc) κατὰ deb.
- Krit.:
- (grc) ἄνδιχα deb.
- Krit.:
- (grc) ἦγον deb.
- Krit.:
- (grc) κυανοῦνδε deb.
- Sim.:
- (grc) γοργύρηνδε] cf. Hdt. 3,145,1
- Anm.:
- (grc) γοργύρηνδε] Das Wort ist bei Herodot (s. Similienapparat) belegt und mag weiter dessen Kenntnis bei Křesadlo belegen (s. Sacheinführung II.2.), falls er es nicht aus einem Wörterbuch gewonnen hat. An der entsprechenden Stelle geht es bei Herodot um den geisteskranken Bruder des Maiandrios, den dieser in einem unterirdischen Gefängnis auf Samos festhält und der Maiandrios ermahnt gegen die Perser vorzugehen.
- Krit.:
- (grc) ἐπευχέμεναι deb.
- Sim.:
- (grc) 145-147: ~ Astr. 2,80‒82
- Krit.:
- (grc) οὐχ deb.
- Sim.:
- (grc) ἀλλ’ οὐκ ὥς τις πρῆξις ἐφαίνετο εὐχομένοισιν] vide supra ad Astr. 1,36
- Anm.:
- (grc) Emphatische Wiederholung von Vers 128. Zu dieser Art der nahen Wiederholung von gnomischen Versen vgl. auch Astr. 10,173.186.
- Sim.:
- (grc) 149-151: ~ Astr. 2,65‒67
- Krit.:
- (grc) ἐϊκυῖα deb.
- Anm.:
- (grc) 151f.: κόρη γ’ ἐχθρή, χεῦεν κάτ’ ἀεικέ’ ἐδωδὴν / εἰν κίστῃ μεγάλῃ] Parodie von Od. 6,76 (μήτηρ δ’ ἐν κίστῃ ἐτίθει μενοεικέ’ ἐδωδήν) (Arete packt einen „Picknickkorb“ für Nausikaa).(grc) 151f.: ὡς ῥυπαροῖσι σύεσσι] Dass den Männern Essen wie Schweinen vorgesetzt wird, ist außerdem eine klare Reminiszenz an die Kirke-Episode der Odyssee, vgl. Od. 10,241‒243. Vgl. auch Astr. 9,192f.
- Krit.:
- (grc) πίστῃ πίστρῃ Rockman, κίστῃ Weise
- Sim.:
- (grc) μέλαν ὕδωρ] vide supra ad Astr. 4,118
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ταύτῃ deb.
- Sim.:
- (grc) ἐπὶ φάτνῃ] clausula Hom., vid. Il. 5,271 et al.
- Krit.:
- (grc) ὑπαλύξαι deb.
- Sim.:
- (grc) κιγκλίς] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. Ar. Eq. 641 et V.
- Krit.:
- (grc) δυστήνοις deb.
- Krit.:
- (grc) καὶ τί deb.(grc) πρῆσσαν τίνα deb.
- Sim.:
- (grc) ποῦ δ’ ἦσαν καὶ τί πρῆσσαν, τίνα πότμον ἔχοντο] cf. Od. 3,16 (ὅπου κύθε γαῖα καὶ ὅν τινα πότμον ἐπέσπεν)
- Sim.:
- (grc) ἀκαχήμενοι ἦτορ] clausula Hom., vid. Od. 9,62 et al.
- Krit.:
- (grc) μετά deb.
- Hs.:
- (grc) ἢ καὶ E: ἦρξε M a.c.
- Krit.:
- (grc) δυστήνοις deb.
- Sim.:
- (grc) κίδυνόν τε μόρον τε] cf. clausulam Homericam θάνατόν τε μόρον τε (Od. 9,61 et al.)
- Krit.:
- (grc) Ἦμος deb.
- Sim.:
- (grc) ἦμος δ’ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος ἠώς] vide supra ad Astr. 3,250
- Krit.:
- (grc) ἐϊκυῖα deb.
- Sim.:
- (grc) = supra 151
- Sim.:
- (grc) ἤματι τῷ, τῷ …] vide supra ad 83
- Krit.:
- (grc) τουφήκεσσιν deb.
- Anm.:
- (grc) Ηὖρον] = ἦρον (tsch. "vyzvedly").
- Krit.:
- (grc) ὡς deb.
- Krit.:
- (grc) ὑπαλύξαι deb.
- Hs.:
- (grc) φῶτες βάθρην ἔθελον E: πολλοὶ γ’ ἔθελον τρώγλην M
- Anm.:
- (grc) βάθρην] Hier nach dem Tschechischen im Sinn von "Loch" (tsch. "z té díry"), aber in Astr. 12,183 im Sinn von "Leiter". Vielleicht erklärt sich die Diskrepanz durch einen Vergleich mit M (siehe Apparat), wo in V. 180 statt βάθρην das Wort τρώγλην ("wollten dem Loch entkommen") steht. Der geänderte Text könnte dann vielleicht meinen "wollten zur Leiter (βάθρην als Richtungsakkusativ), um zu entkommen".
- Krit.:
- (grc) ὣς (cf. tr. Boh. tak) deb.
- Krit.:
- (grc) ἀνὰ deb.
- Sim.:
- (grc) λέξεν ἀριθμόν] cf. Od. 4,451 (Proteus phocas suas numerat: λέκτο δ’ ἀριθμόν)
- Anm.:
- (grc) Ebenso wie hier die Frau zählt Proteus die Roben in Od. 4,451 (λέκτο δ’ ἀριθμόν) und Odysseus seine Schätze in Od. 13,217f.
- Sim.:
- (grc) φῶτας μεγαθύμους] μεγάθυμος epithetum Homericum; saepius in fine versus et cum populo quodam coniunctum legitur, vid. Il. 2,631 (Κεφαλλῆνας μεγαθύμους) et al.
- Krit.:
- (grc) ἦγον deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Sim.:
- (grc) πᾶσαι ἀγυιαί] clausula Hom., vid. Od. 2,388 et al.
- Anm.:
- (grc) 190-194: Durch das hallende Lärmen der Füße und die weißen Steine erinnert Křesadlo hier ein wenig an die klassischen "Sandalenfilme" und bereitet damit die Erwähnung des obligatorischen Amphitheaters vor. Siehe https://de.wikipedia.org/wiki/Sandalenfilm [letzter Zugriff 24. September 2026].
- Krit.:
- (grc) μορφῇσίν τ’ deb.
- Sim.:
- (grc) πυργιδίοισιν] cf. Ar. Eq. 793
- Krit.:
- (grc) ἦγον deb.
- Krit.:
- (grc) παλαί’ deb.
- Anm.:
- (grc) 196-200: Ein Amphitheater erscheint etwa auch in Nesvadbas Erzählung „Nemos letzte Reise“. Außerdem wird das Thema von Gladiatorenkämpfen und Unterhaltung auch mehrfach in der Serie Star Trek angesprochen (TOS 46 „The Gamesters of Triskelion“; 55 „Bread and Circuses“; siehe Sander 1993, 90f.100‒102.). Ein Kampf in der Arena als typische Bewährungsprobe eines SF-Heldes begegnet auch sogleich in der ersten Folge der US-Serie „Flash Gordon“ aus dem Jahr 1936. Interessant ist, dass der Autor auch die Christenverfolgung anspricht. Wie das Amphitheater in Rom besitzt das von Nemo beschriebene ein unterirdisches System von Gängen und Aufzügen. Vgl. etwa kurz dazu Nielsen 1996, 623.
- Krit.:
- (grc) ἐχέμεν M (recte)
- Sim.:
- (grc) γλαδιατῶρες] Latinismus, qui apud Graecos veteres non legitur
- Krit.:
- (grc) θήρεσσιν deb.(grc) χριστιανοὶ deb.
- Sim.:
- (grc) αἷμα κελαινόν] vide supra ad Astr. 2,93
- Krit.:
- (grc) ἐϊκυῖα deb.
- Krit.:
- (grc) ἦγον deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ deb.(grc) κρυπτῇ τινι deb.
- Sim.:
- (grc) κρυπτῇ] de sensu cf. Callix. 1
- Anm.:
- (grc) σωλῆν’ ἀπὸ κόμμι] In dieser Parodie einer epischen Badeszene werden die Männer wie Tiere mithilfe eines Gummischlauchs abgespült. κόμμι ist schon bei Herodot zu finden (Hdt. 2,86.96). Wie hier ist es in der Regel indeklinabel. Siehe LSJ 1996, 976 s.v. κόμμι. Ebenso antik ist auch σωλήν (im Sinne zu „Rohr“ zuerst Hdt. 3,60). Siehe LSJ 1996, 1748 s.v. σωλήν 2.
- Krit.:
- (grc) κρυπτῆς deb.
- Anm.:
- (grc) 209f.: Als moderne Zutat fügt hier der Autor noch den „Trockenschlauch“ hinzu.
- Krit.:
- (grc) ἀνέρας deb.
- Krit.:
- (grc) ἠΰτε M (recte)
- Krit.:
- (grc) κουρῶν deb.
- Krit.:
- (grc) διαπείλουν deb.
- Sim.:
- (grc) φωτὶ ἑκάστῳ] clausula Hom., vid. Il. 13,230 et al.
- Anm.:
- (grc) 217f.: Die alten Waffen sind die Weltraumfahrer freilich nicht gewöhnt. Auch bei der Star Trek TOS-Folge „Bread and Circuses“ müssen Kirk und Co. alte Rüstungen anziehen. Somit können die Weltraumfahrer für einen Moment tatsächlich zu homerischen Helden mit θώρηξ (Brustpanzer), κόρυς (Helm) und κνημῖδες (Beinschienen) werden.
- Krit.:
- (grc) πόλεμόνδε deb.
- Hs.:
- (grc) δεῖξάν γε E: ἐπίτελλον M a.c.
- Krit.:
- (grc) ὅπλα deb.
- Hs.:
- (grc) ἐπεὶ καὶ ὅπλα τοι εἶχον E: ἐπεί σφισιν ὅπλα τοι ἦσαν M
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) φάσγανον ὀξύ] iunctura Hom., vid. Il. 1,190 et al.
- Sim.:
- (grc) ἶφι μάχεσθαι] vide supra ad Astr. 6,347
- Hs.:
- (grc) δέδωκαν E: δ’ ἔδωσαν M
- Krit.:
- (grc) θωρηχθέντας deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) ἦγον deb.
- Sim.:
- (grc) πολυκμήτοιο σιδήρου] cf. eadem sede Il. 6,48 (πολύκμητός τε σίδηρος) et al.
- Krit.:
- (grc) ἑξείης deb.
- Sim.:
- (grc) κλείθροισιν] de verbo κλεῖθρον vel κλήϊθρον cf. h.Merc. 146
- Anm.:
- (grc) Die Stärke der Schlösser wird durch den spondeischen Versschluss nachempfunden.
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ἀνελκυστῆρι deb.
- Sim.:
- (grc) ἀνελκιστῆρι] = ἀνελκυστῆρι, cf. ngr. ανελκυστήρας (angl. “lift”). Vide etiam Astr. 6,308.313 et glossarium s.v. ἀνελκεστήρ.
- Anm.:
- (grc) ἀνελκιστῆρι] Křesadlo ist sich offenbar bei der richtigen Lautung des sechsten Buchstabens unsicher. Er schwankt zwischen den Formen ἀνελκεστήρ (Astr. 6,308.312) und ἀνελκιστήρ. Korrekt wäre an dieser Stelle ein Ypsilon, also ἀνελκυστήρ.
- Krit.:
- (grc) ἑλκυστὴρ deb.(grc) αἱ δὲ deb.
- Krit.:
- (grc) ἀπόπεμψαν deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.(grc) ἐνὶ deb.
- Krit.:
- (grc) ἀπόπεμψαν deb.
- Krit.:
- (grc) ἲς deb.
- Krit.:
- (grc) ἐκ M (recte)
- Anm.:
- (grc) ἀγῶνος] Křesadlo übersetzt im Tschechischen "závodiště", was "Rennbahn, Spielbahn, Rennplatz" bedeuten kann. Siehe Siebenschein 2006, 1696 s.v. "závodiště".
- Sim.:
- (grc) κλῆσιν καλέουσιν] vide supra ad Astr. 5,353
- Anm.:
- (grc) 240f.: Der Autor nennt hier sogar drei synonyme Bezeichnungen: Stadion, Zirkus und Amphitheater.
- Sim.:
- (grc) κίρκος] = lat. circus; cf. e.g. Pbl. 3,22,2
- Krit.:
- (grc) ταὶ δ’ (= ταί τ’) deb.(grc) ἅρπαξαν deb.
- Hs.:
- (grc) ταίδ’ E: αἵ περ M
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Sim.:
- (grc) φιλότητι μίγοντο] vide supra ad 80
- Krit.:
- (grc) ἑξείης deb.(grc) ἀνάδυσαν M (recte)
- Sim.:
- (grc) ἐΰς τε μέγας τε] iunctura Hom., vid. Il. 2,653 et al. (sed ibi semper ἠΰς)
- Krit.:
- (grc) ὀπὶ deb.
- Anm.:
- (grc) 249f.: Versus spondiaci. Zu Trompetensignalen vgl. auch Astr. 15,207 und Astr. 15,233
- Krit.:
- (grc) θύραι M (recte)
- Sim.:
- (grc) αἰσχρὰ πέλωρα] cf. eadem sede Od. 10,219 (αἰνὰ πέλωρα). Vide etiam 261.401; Astr. 13,319 (ὄμβριμα ὄντα π.); Astr. 16,109 (ξεῖνα π.); Astr. 18,67 (αἰ. π.); Astr. 19,52 (ξεῖνα π.); Astr. 21,88 (π. ... αἰσχρά)
- Anm.:
- (grc) 252-287: Der Kampf Nemos mit den Stieren könnte eine Reminiszenz auf Jasons Kampf mit den feuerspeienden Stieren in den Argonautika sein (A.R. 3,1278‒1320). Dort muss Jason zwei Stiere in ein Joch einspannen, wovon hier freilich nicht die Rede ist.
- Krit.:
- (grc) κερκόκοραι deb.
- Krit.:
- (grc) τούτων deb.
- Sim.:
- (grc) χαυλιόδοντας] cf. Hes. Sc. 387
- Sim.:
- (grc) σμερδαλέους ὀξέας χαλεποὺς μάλα εἰσοράασθαι] cf. Od. 10,396 (καὶ πολὺ καλλίονες καὶ μείζονες εἰσοράασθαι)
- Krit.:
- (grc) ψευδόκυνες deb.
- Krit.:
- (cs) translatio Bohemica deest in MTE, sed filius auctoris suo Marte suppleta est his (Křesadlo 2023, 129): "hrozivě štěkajíce se śapali rozzuřeně"
- Krit.:
- (grc) ἀγαυοὶ deb.
- Krit.:
- (grc) ἀνασχόμενοι deb.
- Krit.:
- (grc) εἷς deb.(grc) ψευδοκυνῶν deb.
- Krit.:
- (grc) ὀδόντας deb.(grc) δέ τε deb.
- Hs.:
- (grc) χαυλιόδοντας ὄδοντας ἔχων χαλεπῷ ἐνὶ ῥύγχῳ M: om. E
- Anm.:
- (grc) μακρὸς καὶ μαλερὸς φοβερὸς δέ τε εἰσοράασθαι] Vgl. oben 258. Durch das dreifache Homoioteleuton -ρός und die Alliteration μα- wird der erschreckende Anblick auch sprachlich nachempfunden.
- Krit.:
- (grc) ἀναΐξας deb.(grc) διάνδιχα deb.
- Anm.:
- (grc) διάνδιχα δάψαι] Ein lautmalerische Alliteration.
- Krit.:
- (grc) δέ θ’ deb.(grc) ἓ deb.
- Krit.:
- (grc) αἷμα deb.
- Sim.:
- (grc) αἷμα κελαινόν] vide supra ad Astr. 2,93
- Krit.:
- (grc) ἆλτο deb.
- Krit.:
- (grc) χαλεπῶς deb.(grc) an θρῶσκεν ?
- Sim.:
- (grc) μάλα γὰρ θρασὺ κνώδαλον ἦεν] cf. Od. 10,171.180 (μάλα γὰρ μέγα θηρίον ἦεν). Vide etiam supra ad Astr. 1,79; de verbo κνώδαλον vide supra ad Astr. 5,274
- Hs.:
- (grc) χαλεπῶς: μάλα αἱμόροων M suprascripsit, sed del.
- Anm.:
- (cs) byť z ní stříkala krev] Die tschechische Übersetzung ("obwohl Blut aus ihm spritzte") weicht hier offensichtlich von der griechischen Fassung ab, da sie auf dem Text von M beruht (siehe Handschriftenapparat).
- Krit.:
- (grc) ἰάχον (part.) deb.
- Sim.:
- (grc) σμερδαλέως ἰάχον] vide supra ad 260
- Hs.:
- (grc) τέρας E: σκύλαξ M a.c.
- Krit.:
- (grc) χαμάδις deb.
- Sim.:
- (grc) ἄορ ὀξύ] iunctura Hom., vid. Il. 21,173 et al.
- Hs.:
- (grc) ἐμεῖο E: ἐμηφι M a.c.
- Krit.:
- (grc) εἱλεῖν deb.
- Krit.:
- (grc) ἐπὶ deb.
- Hs.:
- (grc) γ’ M post ἆλτο
- Krit.:
- (grc) θρύψαι deb.
- Sim.:
- (grc) θώρηκα θρύψαι] cf. eadem sede Il. 2,544 (θώρηκας ῥήξειν)
- Sim.:
- (grc) αἰπὺν ὄλεθρον] vide supra ad Astr. 2,15
- Anm.:
- (cs) 280-284: Der dramatische Höhepunkt des Gesangs und des Epos mit der unmittelbaren Todesgefahr für den Protagonisten wird hier durch eine Reflexion über den Moment vor dem Tod retardiert.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Sim.:
- (grc) ἠΰτ’ ὄνειρος] cf. Od. 11,222
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) ἡ δὲ deb.
- Anm.:
- (grc) ἡ δὲ φύσις πρόφρων θέλγει θνῄσκοντι φίλον κῆρ] Besondere Be- und Verwunderung über die Natur findet sich auch an anderen Stellen des Epos. Vgl. Astr. 13,377; Astr. 17,174.
- Anm.:
- (grc) 286f.: und294f.Formelhafte Verse für das Töten durch den Phaser, siehe oben zu Astr. 3,135f.
- Krit.:
- (grc) Ὀρθώσας deb.
- Sim.:
- (grc) φίλα γυῖα] iunctura Hom., vid. Il. 13,85 et al.(grc) ἴδον ὀφθαλμοῖσιν] vide supra ad Astr. 5,228
- Krit.:
- (grc) μεγάλου M (recte)
- Krit.:
- (grc) ψευδόκυνας deb.
- Krit.:
- (grc) αὐτίκα deb.
- Sim.:
- (grc) ἔστην μέσσῳ ἐν ἀγῶνι] cf. Il. 23,507 (στῆ δὲ μέσῳ ἐν ἀγῶνι)
- Krit.:
- (grc) ἆλτο deb.
- Sim.:
- (grc) et306ἆλτο χαμᾶζε] vide supra ad Astr. 8,23
- Krit.:
- (grc) δεινός γ’ deb.
- Krit.:
- (grc) Φείσροις deb.(grc) ἐγγὺς deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.(grc) θανοῦσαι deb.
- Anm.:
- (grc) ἀνέφαντο] Hier als Verb zu ἄφαντος ("verschwunden").
- Krit.:
- (grc) ἄϊξαν deb.
- Sim.:
- (grc) σμερδαλέῃ ἰαχῇ] cf. Il. 5,302 (σμερδαλέα ἰάχων) et al. Vide etiam Astr. 15,310; Astr. 18,113; Astr. 20,106; Astr. 24,135
- Hs.:
- (grc) ἄϊξαν: ἐστηκαν M a.c.
- Krit.:
- (grc) ἕδρῃσι deb.
- Sim.:
- (grc) πανικὸν … δεῖμα] cf. e.g. Paus. 10,23,10 (sed α in adiectivo πανικός natura longum)
- Hs.:
- (grc) ἕδρῃσι: -σιν M
- Krit.:
- (grc) φοβοῦσαι deb.
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
- Krit.:
- (grc) φωνῇ deb.(grc) ἀραρῶτι M (recte)
- Sim.:
- (grc) μεγαφώνῳ] cf. ngr. μεγάφωνο. Vide etiam Astr. 23,123
- Anm.:
- (grc) Eine eigentümliche Konstruktion im Griechischen. Man kann sie nachahmen, wenn man etwa "es sei denn/außer, um ... getötet zu werden" übersetzt.
- Krit.:
- (grc) αἳ deb.(grc) ἐγένοντο deb.
- Sim.:
- (grc) ἀκὴν ἐγένοντο σιωπῇ] vide supra ad Astr. 3,45
- Krit.:
- (grc) θηλειῶν deb.(grc) ἧστο deb.
- Sim.:
- (grc) ἀναβάθρ’] non liquet utrum ἀναβάθρ(αν) an ἀνάβαθρ(α) noster voluerit; utrumque verbum pedestre et rarum
- Krit.:
- (grc) κοράνῃ deb.
- Krit.:
- (grc) πείθεσθαί deb.
- Hs.:
- (grc) ἐπικούρων: ἀρισταρχων M a.c.
- Anm.:
- (grc) αὐτίκα πύραυλος κτλ.] Formelvers, siehe Astr. 1,211. Allerdings setzt Křesadlo hier καλεργέα νῆα durch πλοῖον ἐΰτυκτον.
- Krit.:
- (grc) τοῖς δὲ deb.(grc) ποταομένοις deb.
- Krit.:
- (grc) εἷλον deb.
- Krit.:
- (grc) ὥρῃ deb.
- Anm.:
- (grc) Hier wird noch einmal die explizit männliche Perspektive des Erzählers deutlich. Vgl. Sacheinführung I.1.1.
- Sim.:
- (grc) 331sq.: ~ Astr. 1,121sq.
- Hs.:
- (grc) ἀλλ’ ὃν μὲν E: ἀλλὰ δέ μιν M a.c.
- Sim.:
- (grc) 333-337: ~ Astr. 5,339‒343
- Hs.:
- (grc) ῥαδιοφώνῳ E: ῥη- M
- Krit.:
- (grc) ὀτρύνειν deb.(grc) ᾔδη (cf. tr. Boh. věděl) deb.
- Sim.:
- (grc) 339-342: ~ Astr. 1,193‒196
- Krit.:
- (grc) ἰδέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) ἐπισκάζοι (= ἐπισκευάζοι) deb.
- Anm.:
- (grc) καὶ εἰκὼς μεγάλῃ Τόνδης μὲν ἦεν ἀράχνῃ] Nach der Wiederholung der Beschreibung aus Astr. 1 erfährt man hier zum ersten Mal, dass der Roboter Tonda vom Aussehen her einer Spinne ähnelt. Vgl. auch Astr. 24,109.
- Krit.:
- (grc) δεινόν deb.
- Hs.:
- (grc) ἔεσκεν E: ἐχεσκεν M
- Hs.:
- (grc) ἄμμ’ E: ἡμᾶς M a.c.
- Krit.:
- (grc) εἷλον deb.(grc) κοράνην deb.(grc) πίσυράς τε deb.
- Krit.:
- (grc) ἐχέμεν deb.
- Anm.:
- (grc) οὕτως ἐν μέλλῳ φρόνιμοι ῥόβοτοί τοι ἔσονται] Apostrophe an die Leserschaft über die zukünftige Verständigkeit der Roboter. Sprachlich auffällig ist der Deklinationswechsel bei μέλλῳ (statt μέλλοντι). Der Vers wird in Astr. 13,90 wiederholt.
- Anm.:
- (grc) 356f.: Die Frage macht noch einmal indirekt die zentrale Rolle des Erzählers als Gestalter und Manipulator der Erzählung deutlich. Als Reflexionsfigur findet sich dies auch schon ausgeprägt bei Homer, etwa in der prominent markierten Wahl des Ausgangspunktes in der Odyssee (Od. 1,10-19). Vgl. auch Anm. zu Astr. 1,10.
- Sim.:
- (grc) τί πρῶτον, τί δ’ ἔπειτα, τί δ’ ὑστάτιον καταλέξω] = Od. 9,14 (πρῶτόν τοι ἔπειτα edd. recc.). Vide etiam Astr. 14,286; Astr. 24,113
- Krit.:
- (grc) τὴν δὲ deb.(grc) κοράνην deb.
- Krit.:
- (grc) κοράνῃ deb.
- Krit.:
- (grc) μαζούς deb.
- Hs.:
- (grc) ἐννέα E: τῶν δέκα M a.c.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Hs.:
- (grc) ἀλγόφιλοι E: λαγνόφιλοι M a.c.
- Anm.:
- (grc) ἀλγόφιλοι] Die außerirdischen Frauen sind offensichtlich masochistisch veranlagt. Auch Nemo hatte der Königin Lust bereitet, als er sie in Astr. 9 mit der Peitsche geschlagen hat. Vgl. Astr. 9,259‒278. Das Kompositum ἀλγόφιλος ist vom Autor neugebildet. „Algophilie“ ist allerdings ein wissenschaftlicher Fachterminus. Zur Sache vgl. auch Křesadlo 2001, 161‒163
- Anm.:
- (grc) 366-377: Es folgen ergänzende Informationen zur Geschichte der verwandten Außerirdischen, die die Männer durch Folter von den lesbischen Frauen erfahren. So erfährt man, dass sie die äußeren Merkmale (lange Ohren und Schwänze) ihrer Zugehörigkeit zu demselben Stamm wie die Frauen verloren haben, da ihnen beides während der Tyrannis der lesbischen Frauen abgeschnitten wurde.
- Krit.:
- (grc) θηλειῶν deb.
- Anm.:
- (grc) τεθηριοωομένοι φῶτες] Den Begriff θηριόομαι verwendet Křesadlo in derselben Form auch auf einem Bild aus seinem Odyssee-Zyklus, das Odysseus mit Kirke und seinen in Schweine verwandelten Gefährten (Beischrift: ΕΤΑΡΟΙ ΤΕΘΗΡΙΩΜΕΝΟΙ) zeigt. Siehe https://jan-kresadlo.cz/#dilo-odysea-vi.
- Anm.:
- (grc) ἐξ ᾧ] Dativ statt Genitiv.
- Hs.:
- (grc) πᾶσιν E: παῖσιν M
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
- Krit.:
- (grc) Αἳ deb.(grc) εἶπαν deb.
- Krit.:
- (grc) θηλειῶν deb.(grc) ἅρπαξαν deb.
- Krit.:
- (grc) αἰτιῶν deb.
- Krit.:
- (grc) αἱ deb.
- Krit.:
- (grc) ἀφικόμεθ’ M (recte)
- Krit.:
- (grc) ἀνδρόφιλαι deb.(grc) τά γε deb.
- Sim.:
- (grc) 387sq.: ~ Astr. 9,297sq.
- Krit.:
- (grc) ταὶ δὲ (cf. tr. Boh. ty pak) deb.(grc) λελιποῦσαι deb.
- Anm.:
- (grc) 392-406: Der Leser erfährt schließlich etwas über diejenigen Frauen, die in den Bergen ihre eigene Stadt gründeten.
- Sim.:
- (grc) οὔρεα ὑψικάρηνα] vide supra ad Astr. 3,158
- Sim.:
- (grc) τὰς οὔ τις πρῆξις ὑπάγειν ποσὶν ἠὲ ὄχεσφιν] de toto versu cf. Astr. 1,36; ὑπάγειν pro ἰέναι imprimis in Novo Testamento legitur, vid. e.g. NT Ev.Jo. 16,5 (LSJ 1996 s.v. ὑπάγω B II 2)(grc) ποσὶν ἠὲ ὄχεσφιν] imitatur clausulam Homericam σὺν ἵπποισιν καὶ ὄχεσφιν (Il. 4,297 et al.)
- Anm.:
- (grc) τάς] Das Relativpronomen müsste sich inhaltlich auf die davor genannten οὔρεα beziehen, wechselt aber vom Neutrum ins Femininum. ‒ ὑπάγειν] Es wäre verführerisch, ὑπάγειν hier im Sinne von "gehen" zu deuten und damit als Reflex für den Einfluss der Koine des Neuen Testaments. Siehe https://lsj.gr/wiki/ὑπάγω (hier: LSJ II 2). Hier ist es allerdings wohl eher vom homerischen "anschirren, unters Joch führen" ausgehend in der übertragenen Bedeutung "überqueren" (tsch. "přejíti") zu verstehen und hat daher nichts mit der späteren Bedeutung zu tun.
- Krit.:
- (grc) φερέμεν deb.
- Sim.:
- (grc) οὔρεα μακρά] iunctura Hom., vid. Il. 13,18 (οὔρεα μακρά)
- Anm.:
- (grc) Hier ist der griechische Text nicht leicht verständlich. Statt φέρεμεν (= φερέμεν) würde man eher φέρεσθαι erwarten. μετά im Sinne von "über ... hinüber" ist ebenfalls ungewöhnlich.
- Krit.:
- (grc) ψευδόκυνας, τοὶ deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Krit.:
- (grc) θήρεσσί τισιν deb.
- Sim.:
- (grc) φιλότητι μιγῆναι] vide supra ad Astr. 2,35
- Krit.:
- (grc) ἐφίλουν deb.
- Sim.:
- (grc) αἰσχρὰ πέλωρα] vide supra ad 252
- Sim.:
- (grc) et410ἶφι μάχεσθαι] vide supra ad Astr. 6,347
- Krit.:
- (grc) ταύροις deb.
- Hs.:
- (grc) 403sq.: in M ordine inverso
- Anm.:
- (grc) Als Vergleichspunkt wählt der Autor die spanischen Stierkämpfe. Er versucht durch das Analogbeispiel Plausibilität – das Gattungsspezifikum von wissenschaftlicher Phantastik – zu erzeugen. Die Wahl des Homer fremden Vergleichs dient zugleich auch wieder der Verfremdung und der Verankerung in der Gegenwart des Autors.
- Krit.:
- (grc) ἁρπάξαι deb.(grc) ἕνεκέν τε deb.
Ἀλλὰ δ’ ἐπεὶ εἶσαν φῶτας σὺν τῇσιν ἐόντας,
Aber als sie sahen, dass Männer mit ihnen zusammen waren,
Avšak, když viděly muže, že jsou tam na hradbách s nimi,
ἄρσενα ἀνθρώπων εἶλον καὶ ἄμμε πόλινδεἄρσενα ἀνθρώπων εἷλον καὶ ἄμμε πόλινδε
nahmen sie auch die männlichen von den
Menschen und uns zu ihrer Stadt,
lidské vzaly též samce, nás totiž do svého města,
- Krit.:
- (grc) εἷλον deb.
- Krit.:
- (grc) πελώροις deb.
- Sim.:
- (grc) φαλλοφόρους] verbum rarum (cf. LSJ 1996 s.v.); apud Homerum non legitur
- Krit.:
- (grc) ἦμαρ deb.
- Sim.:
- (grc) ἄμυναν νηλεὲς ἦμαρ] cf. Il. 11,484 (ἀμύνετο νηλεὲς ἦμαρ) et al. sim.
- Krit.:
- (grc) τί δ’ deb.(grc) τούτων deb.
- Anm.:
- (grc) εἰς τέλος τί δ’ ἂρ ἔπειτα περὶ τούτων καταλέξω] Nach dem Bericht über die Ergebnisse der Folterungen setzt Křesadlo hier eine weitere dubitatio (vgl. oben 357). Diesmal fungiert die dubitatio als Übergang zum letzten Teil des Gesanges, der τοῦ βασιλῆος ἀδικία.
- Krit.:
- (grc) κουρῶν deb.
- Krit.:
- (grc) ὑποσχεσίην deb. (cf. tr. Boh. „přislíbily“)(grc) ἀέκουσαι deb.
- Krit.:
- (grc) σκιόεντα βαλέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) ὄρεα σκιόεντα] vide supra ad 134
- Sim.:
- (grc) κῆρα φέρουσαι] vide supra ad Astr. 2,29
- Krit.:
- (grc) νυμφεῖ’ deb.
- Anm.:
- (grc) δαίνυντό τε δαῖτας] Figura etymologica und Alliteration heben das Versende hervor. Am Ende des Abenteuers steht das obligatorische Fest. Hier ist es wohl der Topos des gestörten Festmahls. Zum Fest im Märchen und Erzählungen siehe Venetia Newall: Art. „Fest“, in: EM 4 (1984), 1035‒1043. Zum „gestörten Fest“ ebd. 1041f.
- Krit.:
- (grc) εἷλεν M (recte)
- Anm.:
- (grc) 428-433: Als symbolisches Zeichen ihrer Vereinigung legen der König und die Königin ihre alten sprechenden Namen ab und nehmen Namen in gegenteiliger Bedeutung an. Μισογυνήτης („Frauenhasser“) → Φιλογυνήτης („Frauenliebhaber“), Ἀνδροδάμεια („Männerbezwingerin“) → Ὑπανδρεία („Dem Mann Unterlegene“).
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
- Krit.:
- (grc) Φιλογυνήτης M (recte)
- Hs.:
- (grc) πορνο M infra Φιλογυνήτης in ansis
- Krit.:
- (grc) κοράνη deb.
- Krit.:
- (grc) ἄλλοι: -οί E
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.(grc) μενέμεν deb.
- Sim.:
- (grc) οὐδ’ … ἥνδανε θυμῷ] vide supra ad Astr. 3,25
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Anm.:
- (grc) 440-446: Nemo erinnert den König an seine in Buch Astr. 11 gegebene Zusage, siehe oben zu Astr. 11,115‒122.
- Krit.:
- (grc) an ὑπεσχήσω ?
- Krit.:
- (grc) λαβεῖν deb.
- Hs.:
- (grc) πρῆξα E: ἔπρηξα M a.c.
- Anm.:
- (grc) σὺ καὶ σχέο σὸν σύνθημα] Am Ende seiner Rede fordert Nemo den König in emphatischer Weise auf, seinen Teil der Abmachung einzuhalten. Auffällig ist die starke Alliteration sowie der spondeische Versschluss. Σύνθημα ist zwar nicht homerisch, lässt aber das hom. συνθεσίαι anklingen (Il. 2,339).
- Krit.:
- (grc) κοίρανος deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδέ deb.
- Anm.:
- (grc) νήπιε· οὐ γάρ τοι ...] Nach den bei Homer häufigen νήπιος-Formeln, siehe bspw. Il. 2,38 (νήπιος, οὐδὲ τὰ ᾔδη ...) et al. sim.
- Krit.:
- (grc) οὐδέ deb.
- Sim.:
- (grc) οὐδέ με … στήθεσσιν θυμὸς ἀνώγει] cf. Il. 19,102 (τά με θυμὸς ἐνὶ στήθεσσιν ἀνώγει)
- Hs.:
- (grc) ἀστροπορευέμεναι E: ὁδοι- (?) primum, tum etiam κοσμο- M
- Krit.:
- (grc) τύχησας deb.
- Krit.:
- (grc) ποίησας deb.(grc) κοράνην deb.
- Krit.:
- (grc) ἑτέραιν τρώγλαιν deb.
- Anm.:
- (grc) ἄμφω περ ἑτέραιν τρώγλαιν] Ein dem bisweilen derben Humor des Autors entsprechender Einschub.
- Krit.:
- (grc) εἵλομεν deb.
- Sim.:
- (grc) ἤματι τῷ, τῷ] vide supra ad 83
- Anm.:
- (grc) σύν σευ] Křesadlo setzt Genitiv statt Dativ. Sicherlich liegt nur eine Verwechslung von σευ und σοι vor. Zu abweichender Konstruktion vgl. auch oben 4.
- Krit.:
- (grc) οὐκέτι deb.
- Sim.:
- (grc) ἀλλ’ ἴθι, μή μ’ ἐρέθιζε, σαώτερος ὥς κε νέηαι] = Il. 1,32 (Agamemno Chrysen sacerdotem Apollinis e castro Graecorum expellit)
- Anm.:
- (grc) Der Vers stammt vom Anfang der Ilias, als Agamemnon den Priester Chryses von sich weist, der die Achaier um den Loskauf seiner Tochter Chryseis gebeten hat (s. Similienapparat). Agamemnons Hochmut hat später schlimme Folgen für das gesamte Heer. Der König wird hier also als hochmütiger Agamemnon gezeichnet, während Nemo als Bittsteller erscheint.
- Krit.:
- (grc) θράσυνον deb.
- Sim.:
- (grc) ἐμὲ εἷλε χόλος] cf. Il. 1,387 (Ἀτρείωνα δ’ ἔπειτα χόλος λάβεν)(grc) θράσυμον κῆρ] = Astr. 1,172
- Krit.:
- (grc) πτερόεντα deb.
- Sim.:
- (grc) τέθναθι] vide supra ad Astr. 2,101
- Krit.:
- (grc) ἦμος deb.
- Anm.:
- (grc) πόρνας πορνεύων] Figura etymologica, siehe auch oben zu Astr. 7,13. Gerade in dieser Rede sind auch Alliterationen häufig, siehe 464 ἄνανδρον ἄνδρ’ und 466 κτᾶσθαι κλέος.
- Anm.:
- (grc) 465f.: Hier kommt wiederum das Achilles-Motiv zum Tragen: arbeitsame Gewinnung von Ruhm statt ruhigen, genussvollen Lebens (Il. 9,412‒416).
- Sim.:
- (grc) ἀνήνορα φῶτα] vide supra ad Astr. 10,159
- Hs.:
- (grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M
- Krit.:
- (grc) ἔλασεν deb.
- Anm.:
- (grc) 471f.: Formelhafter Buchschluss, vgl. Astr. 1,211f.
ἐπτάμεθ’ εἰς κόσμον ξεῖνον πλάνην
λελιπόντες.
wir flogen in den Kosmos
und verließen den fremden Planeten.
vzhůru jsme ve vesmír
vzlétli a planetu nechali cizí.
- Hs.:
- (grc) In fine cantus auctor adnotat in M: "! Ἥσμισυ τῆς ἀοιδῆς ἑτοῖμον 24.11.1993 6:36 am"(grc) auctor in M primum hos versus add.: Ἔνθεν μὲν πλέομεν τὸ φίλον ἀκαχήμενοι ἦτορ(grc) Πορνογυνῆτι ἄνακτι κότον φρέσιν σφόδρα (primum ὀξὺ) φέροντες / Μανδὺν ζητοῦντες καὶ μῆλον (primum κοσμον) κοσμοθεωροῦν, postea del. et in principio cantus sequentis poni iussit (= Astr. 13,1–3)(grc) λελιπόντες E: -πῶτες M
Fußnoten
- (1) Weil wir Vers für Vers übersetzen, ist es notwendig, auch dies im tschechischen Text Irrelevante zu übersetzen. Protože překládáme verš po verši, je nutno přeložit i toto v českém textu vlastně irelevantní.
- (2) Siehe die Anmerkung zum ersten Gesang, Vers 121–122 viz poznámku ke zpěvu 1., verš 121–122
- (3) Zuerst „Frauenhasser“, dann „Frauenliebhaber“. Nejdřív Nepřitel žen, pak Milovník žen.
- (4) Vorher „Männerbezwingerin“, dann „Mannuntertanin“. Napřed Krotitelka mužů, pak Podmužka.
Einleitung
Inhaltliche Einleitung
Der zwölfte Gesang ist der längste des gesamten Werkes. Er ist nicht nur numerisch der Mittelpunkt des Werkes, sondern nimmt auch inhaltlich eine wichtige Stellung ein. In ihm findet die bereits in den Gesängen II, IX und XI angeschnittene Thematik vom Verhältnis der Geschlechter zueinander seinen Höhepunkt und Abschluss in der „Androgynomachie“, im „Männerfrauenkampf“. Mit dem in der Überschrift verwendeten Begriff ἀνδρογυνομαχία lehnt sich der Autor an die von ihm übersetzte pseudo-homerischen βατραχομυομαχία an (vgl. auch Rockman 2025, 305 Anm. 512). Vom Kampfverlauf her geht Křesadlo allerdings ganz andere Wege. Zwar gibt es wie bei Homer eine Art Mauerkampf, aber dieser endet in einer gewaltigen Orgie, in der sich die schwanztragenden Frauen mit Nemos Crew und den unverheirateten Männern vereinen. Hierbei kommt es zwischen Nemo und dem König der unverheirateten Männer zu einem Streit um die Königin der Frauen, mit der Nemo bereits im IX. Gesang geschlafen hatte. Sie kann zwar für dieses Mal vermitteln, der Konflikt bricht allerdings am Ende des Gesanges erneut aus, als Nemo den König an sein Versprechen erinnert, ihm bei der Suche nach Mandys und dem Schaf zu helfen (434‒459). Brüsk weist der König dieses Versprechen mit dem Hinweis zurück, dass Nemo dadurch, dass er die Königin mit ihm teilen musste, sein Feind sei. Vielleicht kann man hierfür auf den Streit zwischen Agamemnon und Achilleus um Briseis verweisen, wenngleich die Situation eine ganz andere ist (zum König als Agamemnon s. Anm. zu 459). Denn schlimme Folgen ergeben sich durch den Streit nur für Nemo, der wiederum allein die Suche fortsetzen muss. Allerdings hält Nemo sich wie Achilleus in seinem Zorn mit Beleidigungen nicht zurück.
Der eigentliche Höhepunkt des Gesanges ist allerdings weniger der Kampf vor den Mauern als die anschließende Entführung durch die lesbischen Frauen und dann insbesondere der Schaukampf im Amphitheater. Křesadlo bezieht sich hier explizit auf die römischen Schaukämpfe, bei denen ‒ laut Křesadlo ‒ die Christen wilden Tieren vorgeworfen wurden. Dies ist ein sehr beliebtes Motiv, das häufig in der Science-Fiction-Literatur aufgegriffen wurde. Frank H. Parnell führt dazu in „The Encyclopedia of Science Fiction“ aus: „There are two forms of stereotyped competitive violence which are familiar in the mythology of sf: the gladitorial circus and the hunt. The arena is part of the standard apparatus of romance in the Edgar Rice Burroughs tradition, and extends throughout the history of sf to such modern variants as those found in the 'Dumarest' series by E.C. Tubb (1967 onwards). Combat between man and alien is the basis of the popular 'Arena' (1944) by Frederic Brown, and a host of similar stories, while many visions of a corrupt future society foresee the return of bloody games in the Roman tradition – Frederik Pohl and Cyril M. Kornbluth's Gladiator-at-Law (1955) is a notable example.“
Besonders interessant ist bei Křesadlos Schilderung, wie detailliert er die unterirdische Anlage der Arena beschreibt. Wie im echten Amphitheater gibt es im Amphitheater der lesbischen Frauen Aufzüge, welche den Kämpfer aus den unterirdischen Anlagen mitten in die Arena bringen. Anregung für den Kampf gegen die Riesenhunde aus der antiken Literatur könnte vielleicht aus den Argonautika geschöpft worden sein, in denen Iason bei Aietes gegen feuerschnaubende Stiere kämpfen muss. Spannend wird Nemos Rettung in letzter Sekunde durch die über der Arena schwebende Tolma geschildert. Langatmig im Vergleich dazu ist die sich daran anschließende Befragung der Königin der lesbischen Frauen und ihrer Begleiterinnen. Der Autor legt hier in einer längeren Erzählung den Zusammenhang zwischen den Geschehnissen im IX., XI. und XII. Gesang offen. Typisch für das sonstige „heroische“ Gepräge der Erzählung ist der Abschluss durch eine Hochzeit, wobei das feierliche Ende durch den Streit zwischen Nemo und dem König sowie dessen unheroischem Verhalten wiederum pervertiert wird.
Überlieferung
Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M [griechischer Teil] und M2 [tschechischer Teil]), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.
- Seitenabschnitte
- M: 102r–118vT: 120–136E: 120–136
- Sprache & Versmaß
- Griechisch: HexameterTschechisch: Hexameter
- Verszahl
- 472
Apparate
Textkritischer Apparat
- 2(grc) ἀραρῶτες M (recte)
- 7(grc) γλωσσῶν deb.
- 7(grc) τέχνης M (recte)
- 8(grc) μὴ δέ deb.
- 8(grc) συγκύρσῃ deb.
- 8(grc) δεινόν deb.
- 11(grc) μετατίθεσθαί γε deb.
- 13(grc) οὐδ’ M (recte)
- 13(grc) ἔχομεν deb.
- 18(grc) οὐδὲ deb.
- 18(grc) αὐτογόνοις φώτεσσιν οὐδὲ deb.
- 19(grc) μυθεῖσθαι deb.
- 19(grc) αὐτόματόν deb.
- 21(grc) ἀγαυὸς deb.
- 22(grc) ὁπλοφορευτὴς deb.
- 29(grc) ἠέ τ’ deb.
- 30(grc) δέ τ’ deb.
- 34(grc) ἄνδρας M (recte)
- 37(grc) ἑῆφιν deb.
- 37(grc) ὅπλα M (recte)
- 43(grc) τρημῶν (= τρημάτων, sed hoc loco quasi esset a τρήμη) deb.
- 44(grc) φείσροις deb.
- 45(grc) ὀρθῶς M (recte)
- 45(grc) ἐπὶ deb.
- 47(grc) βαλέσθαι deb.
- 49(grc) ἐβάλοντο M (recte)
- 50(grc) οὐδέ deb.
- 50(grc) ῥοβότοις deb.
- 50(grc) ἐδύναντο M (recte)
- 51(grc) ἀδαμαντίνοις deb.
- 52(grc) φείσροις deb.
- 53(grc) φείσροις deb.
- 57(grc) οὐδ’ deb.
- 58(grc) ἀνὰ deb.
- 64(grc) ἐφθίφην M
- 64(grc) ἀγαυῶν deb.
- 65(grc) ἄλλους deb.
- 66(grc) οὐδ’ deb.
- 67(grc) βαλεῖν deb.
- 68(grc) καινοτέρους deb.
- 72(grc) ἀμύμονα M (recte)
- 78(grc) αὑτὰς deb.
- 78(grc) προὐχόμεναι deb.
- 80(grc) ἔκδυσαν M (recte)
- 81(grc) ζητῶν deb.
- 84(grc) ἀοιδῇ deb.
- 87(grc) πτερόεντα deb.
- 90(grc) κοῦραί τε deb.
- 91(grc) ἀνώγοι deb.
- 93(grc) ὃ δέ deb.
- 93(grc) κοίρανος deb.
- 94(grc) δέ τε deb.
- 98(grc) μεμαόντε E p.c.: μεμαῶτε M (recte)
- 99(grc) κοράνη deb.
- 99(grc) ἀποπαῦσαι M (recte)
- 102(grc) ὑποτείνησεν deb.
- 107(grc) μένομεν deb.
- 109(grc) οὐδ’ deb.
- 110(grc) ἠδὲ deb.
- 113(grc) οὐδέ τινες deb.
- 115(grc) τάσδε deb.
- 115(grc) ἰδέσθαι deb.
- 117(grc) ἐνισπεῖν deb.
- 118(grc) πτερὰ deb.
- 120(grc) ἔριδα deb.
- 121(grc) ἲς deb.
- 122(grc) ὑπνώδεις deb.
- 122(grc) πικροῖς M (recte)
- 125(grc) οὐδ’ deb.
- 128(grc) ὣς deb.
- 128(grc) ἄνδρας M (recte)
- 129(grc) πτερόεσσι deb.
- 131(grc) δεινῶς deb.
- 132(grc) σηπταὶ ὦπες deb.
- 134(grc) σκιόεντα deb.
- 138(grc) κουρῶν deb.
- 139(grc) κατὰ deb.
- 141(grc) ἄνδιχα deb.
- 142(grc) ἦγον deb.
- 143(grc) κυανοῦνδε deb.
- 145(grc) ἐπευχέμεναι deb.
- 147(grc) οὐχ deb.
- 151(grc) ἐϊκυῖα deb.
- 153(grc) πίστῃ πίστρῃ Rockman, κίστῃ Weise
- 157(grc) οὐδ’ deb.
- 158(grc) ταύτῃ deb.
- 160(grc) ὑπαλύξαι deb.
- 164(grc) δυστήνοις deb.
- 167(grc) καὶ τί deb.
- 167(grc) πρῆσσαν τίνα deb.
- 169(grc) μετά deb.
- 170(grc) δυστήνοις deb.
- 171(grc) Ἦμος deb.
- 172(grc) ἐϊκυῖα deb.
- 175(grc) τουφήκεσσιν deb.
- 177(grc) ὡς deb.
- 180(grc) ὑπαλύξαι deb.
- 181(grc) ὣς (cf. tr. Boh. tak) deb.
- 184(grc) ἀνὰ deb.
- 188(grc) ἦγον deb.
- 189(grc) δέ τε deb.
- 194(grc) μορφῇσίν τ’ deb.
- 195(grc) ἦγον deb.
- 196(grc) παλαί’ deb.
- 197(grc) ἐχέμεν M (recte)
- 199(grc) θήρεσσιν deb.
- 199(grc) χριστιανοὶ deb.
- 201(grc) ἐϊκυῖα deb.
- 202(grc) ἦγον deb.
- 203(grc) ἐνὶ deb.
- 203(grc) κρυπτῇ τινι deb.
- 206(grc) κρυπτῆς deb.
- 210(grc) ἀνέρας deb.
- 212(grc) ἠΰτε M (recte)
- 214(grc) κουρῶν deb.
- 216(grc) διαπείλουν deb.
- 219(grc) πόλεμόνδε deb.
- 220(grc) ὅπλα deb.
- 221(grc) οὐδ’ deb.
- 223(grc) θωρηχθέντας deb.
- 224(grc) δέ τε deb.
- 225(grc) ἦγον deb.
- 227(grc) ἑξείης deb.
- 230(grc) δέ τ’ deb.
- 231(grc) ἀνελκυστῆρι deb.
- 232(grc) ἑλκυστὴρ deb.
- 232(grc) αἱ δὲ deb.
- 233(grc) ἀπόπεμψαν deb.
- 234(grc) δέ τε deb.
- 234(grc) ἐνὶ deb.
- 235(grc) ἀπόπεμψαν deb.
- 237(grc) ἲς deb.
- 238(grc) ἐκ M (recte)
- 243(grc) ταὶ δ’ (= ταί τ’) deb.
- 243(grc) ἅρπαξαν deb.
- 244(grc) ἠδὲ deb.
- 246(grc) ἑξείης deb.
- 246(grc) ἀνάδυσαν M (recte)
- 249(grc) ὀπὶ deb.
- 251(grc) θύραι M (recte)
- 254(grc) κερκόκοραι deb.
- 255(grc) τούτων deb.
- 259(grc) ψευδόκυνες deb.
- 260(cs) translatio Bohemica deest in MTE, sed filius auctoris suo Marte suppleta est his (Křesadlo 2023, 129): "hrozivě štěkajíce se śapali rozzuřeně"
- 261(grc) ἀγαυοὶ deb.
- 262(grc) ἀνασχόμενοι deb.
- 263(grc) εἷς deb.
- 263(grc) ψευδοκυνῶν deb.
- 264a(grc) ὀδόντας deb.
- 264(grc) δέ τε deb.
- 265(grc) ἀναΐξας deb.
- 265(grc) διάνδιχα deb.
- 266(grc) δέ θ’ deb.
- 266(grc) ἓ deb.
- 267(grc) αἷμα deb.
- 268(grc) ἆλτο deb.
- 269(grc) χαλεπῶς deb.
- 269(grc) an θρῶσκεν ?
- 271(grc) ἰάχον (part.) deb.
- 274(grc) χαμάδις deb.
- 276(grc) εἱλεῖν deb.
- 277(grc) ἐπὶ deb.
- 279(grc) θρύψαι deb.
- 281(grc) ἠδὲ deb.
- 283(grc) δέ τε deb.
- 285(grc) ἡ δὲ deb.
- 290(grc) Ὀρθώσας deb.
- 291(grc) μεγάλου M (recte)
- 293(grc) ψευδόκυνας deb.
- 296(grc) αὐτίκα deb.
- 297(grc) ἆλτο deb.
- 298(grc) δεινός γ’ deb.
- 299(grc) Φείσροις deb.
- 299(grc) ἐγγὺς deb.
- 300(grc) δέ τ’ deb.
- 300(grc) θανοῦσαι deb.
- 302(grc) ἄϊξαν deb.
- 303(grc) ἕδρῃσι deb.
- 305(grc) φοβοῦσαι deb.
- 307(grc) φωνῇ deb.
- 307(grc) ἀραρῶτι M (recte)
- 310(grc) αἳ deb.
- 310(grc) ἐγένοντο deb.
- 312(grc) θηλειῶν deb.
- 312(grc) ἧστο deb.
- 315(grc) κοράνῃ deb.
- 316(grc) πείθεσθαί deb.
- 323(grc) τοῖς δὲ deb.
- 323(grc) ποταομένοις deb.
- 325(grc) εἷλον deb.
- 326(grc) ὥρῃ deb.
- 339(grc) ὀτρύνειν deb.
- 339(grc) ᾔδη (cf. tr. Boh. věděl) deb.
- 340(grc) ἰδέσθαι deb.
- 341(grc) ἐπισκάζοι (= ἐπισκευάζοι) deb.
- 347(grc) δεινόν deb.
- 353(grc) εἷλον deb.
- 353(grc) κοράνην deb.
- 353(grc) πίσυράς τε deb.
- 354(grc) ἐχέμεν deb.
- 358(grc) τὴν δὲ deb.
- 358(grc) κοράνην deb.
- 359(grc) κοράνῃ deb.
- 360(grc) μαζούς deb.
- 364(grc) ἠδὲ deb.
- 365(grc) δέ τε deb.
- 367(grc) θηλειῶν deb.
- 378(grc) Αἳ deb.
- 378(grc) εἶπαν deb.
- 379(grc) θηλειῶν deb.
- 379(grc) ἅρπαξαν deb.
- 380(grc) αἰτιῶν deb.
- 381(grc) αἱ deb.
- 382(grc) ἀφικόμεθ’ M (recte)
- 385(grc) ἀνδρόφιλαι deb.
- 385(grc) τά γε deb.
- 392(grc) ταὶ δὲ (cf. tr. Boh. ty pak) deb.
- 392(grc) λελιποῦσαι deb.
- 396(grc) φερέμεν deb.
- 397(grc) ψευδόκυνας, τοὶ deb.
- 398(grc) οὐδ’ deb.
- 399(grc) θήρεσσί τισιν deb.
- 400(grc) ἐφίλουν deb.
- 403(grc) ταύροις deb.
- 406(grc) ἁρπάξαι deb.
- 406(grc) ἕνεκέν τε deb.
- 408(grc) εἷλον deb.
- 410(grc) πελώροις deb.
- 413(grc) ἦμαρ deb.
- 414(grc) τί δ’ deb.
- 414(grc) τούτων deb.
- 417(grc) κουρῶν deb.
- 420(grc) ὑποσχεσίην deb. (cf. tr. Boh. „přislíbily“)
- 420(grc) ἀέκουσαι deb.
- 422(grc) σκιόεντα βαλέσθαι deb.
- 426(grc) νυμφεῖ’ deb.
- 427(grc) εἷλεν M (recte)
- 430(grc) Φιλογυνήτης M (recte)
- 431(grc) κοράνη deb.
- 433(grc) ἄλλοι: -οί E
- 434(grc) οὐδ’ deb.
- 434(grc) μενέμεν deb.
- 437(grc) οὐδ’ deb.
- 442(grc) an ὑπεσχήσω ?
- 444(grc) λαβεῖν deb.
- 447(grc) κοίρανος deb.
- 448(grc) οὐδέ deb.
- 451(grc) οὐδέ deb.
- 454(grc) τύχησας deb.
- 455(grc) ποίησας deb.
- 455(grc) κοράνην deb.
- 456(grc) ἑτέραιν τρώγλαιν deb.
- 457(grc) εἵλομεν deb.
- 458(grc) οὐκέτι deb.
- 460(grc) θράσυνον deb.
- 461(grc) πτερόεντα deb.
- 463(grc) ἦμος deb.
- 471(grc) ἔλασεν deb.
Similienapparat
- 14(grc) τόδε νήπιος οὐκ ἐνόησα] vide supra ad Astr. 1,126
- 22-25(grc) ~ Astr. 5,352‒355
- 27(grc) πάντων ἑτάρων μέγα ἕρκος] cf. Il. 1,283sq. (de Achille: μέγα πᾶσιν / ἕρκος Ἀχαιοῖσιν); 3,229 (de Aiace: ἕρκος Ἀχαιῶν)
- 33(grc) ἴδον ὀφθαλμοῖσιν] vide supra ad Astr. 5,228
- 35(grc) ἐπεὶ φόβος εἷλε νόημα] cf. Il. 11,402 (ἐπεὶ φόβος ἔλλαβε πάντας)
- 41(grc) χαμάδις πέσομεν] iunctura Hom., vid. Il. 7,16; 15,435 (utroque loco χαμάδις πέσε)
- 42(grc) κατόπιν] de praepositione cum gen. coniuncta cf. e.g. Pl. Prt. 316a
- 48(grc) μολυβδαίνῃς] cf. Il. 24,80
- 49(grc) κόναβος γένεθ’, ὡς ἐβάλοντο] cf. Od. 10,122 (Laestrygones saxa in naves Ulixis coniciunt: κακὸς κόναβος κατὰ νῆας ὀρώρει)
- 56(grc) θρασύθυμοι] cf. Man. 4,529; Pi. O. 13,10 (v.l.)
- 56(grc) ἀϋτμοφιλοῦσαι] nl.
- 57(grc) οὐδ’ ἀναχώρησαν] cf. eadem sede Il. 4,305 (μηδ’ ἀναχωρείτω)
- 61(grc) κυλλόν] apud Homerum non legitur, sed cf. Hp. Art. 53 et Ar. Av. 1379
- 63(grc) πέσεν χαμάδις] vide supra 41
- 64(grc) μέγα ἕρκος] vide supra 27
- 66(grc) ἀλλ’ οὐδ’ ὥς τις πρῆξις ἐφαίνετο μαρναμένῃσιν] vide supra ad Astr. 1,36
- 67(grc) ὡς ἄμμες φέρτεροι ὄντες] vide supra ad Astr. 3,172
- 68(grc) μάλα καρτερά] iunctura Hom., vid. Il. 1,178 (μάλα καρτερός) et al.
- 71(grc) φείσρους σείοντες] cf. Il. 3,345 (σείοντ’ ἐγχείας)
- 71(grc) φρένας εἵλετο μῆνις] cf. Il. 9,377 (ἐκ γὰρ εὑ φρένας εἵλετο μητίετα Ζεύς); 18,311
- 76(grc) εἴ περ κρατερή σφιν ἀνάγκη] vide supra ad Astr. 10,185
- 77(grc) γυμνωθῆναι] cf. eadem sede Od. 22,1 (γυμνώθη)
- 80(grc) φιλότητι μίγοντο] vide supra ad Astr. 2,35; forma μίγοντο alibi non legitur
- 83(grc) ἤματι τῷ, τῷ …] cf. formulam Homericam ἤματι τῷ, ὅτε, vid. Il. 2,351 et al. Vide etiam 173.457; Astr. 14,37; Astr. 16,53; Astr. 19,5; Astr. 21,98; Astr. 24,43
- 88(grc) φέριστε] cf. Il. 6,123; 15,247 et al.
- 88(grc) φιλότητι μιγῆναι] vide supra ad Astr. 2,35
- 89(grc) τήν περ ἐγώνη ἐμὴν ἐποίησα ἄκοιτιν] cf. Il. 9,397 (ἥν κ’ ἐθέλοιμι, φίλην ποιήσομ’ ἄκοιτιν); Od. 7,66 (τὴν δ’ Ἀλκίνοος ποιήσατ’ ἄκοιτιν). De forma laconica ἐγώνη cf. Hsch. ε 77 Latte
- 91(grc) εἴ πέρ τινα θυμὸς ἀνώγοι] cf. Il. 4,263; Od. 8,70 (ὅτε θυμὸς ἀνώγοι)
- 94(grc) φρένας εἷλε κότος] cf. Il. 16,805 (ἄτη φρένας εἷλε)
- 97(grc) ἄνδρε δύω] cf. eadem sede Il. 23,659 et al.
- 101(grc) τὰ δ’ αἰδέομαι καταλέξαι] vide supra ad Astr. 9,95
- 107(grc) κνέφας ἦλθεν] cf. Od. 5,225 et al. (sed ibi semper ἐπὶ κνέφας ἦλθεν)
- 108(grc) ἀλλα δ’ ἐπεὶ κατέδυ ἱερὸν φάος ἠελίοιο] cf. Il. 1,605 (αὐτὰρ ἐπεὶ κατέδυ λαμπρὸν φάος ἠελίοιο). Vide etiam supra ad Astr. 1,65; versus in Astr. 14,190 repetitur
- 112(grc) γλυκὺς ὕπνος] iunctura Hom., vid. Il. 1,610 et al.
- 112(grc) κρᾶτα κάλυψεν] vide supra ad Astr. 9,224
- 118(grc) νυκτερίδεσσιν] cf. Od. 12,433; 24,6 (utroque loco verbum etiam in comparationibus adhibetur)
- 120(grc) ἔριδα προφέρουσαι] vide supra ad Astr. 7,10
- 130(grc) ἀμβροσίην διὰ νύκτα] iunctura Hom., vid. Il. 2,57
- 133(grc) ἀμηχανίη ἔχε θυμόν] vide supra ad Astr. 5,160
- 134(grc) ἐφάνη ὄρεα σκιόεντα] = Od. 5,279; 7,268
- 135(grc) πάγοι σπιλάδες τε] cf. Od. 5,405 (σπιλάδες τε πάγοι τε)
- 138(grc) αἰπὺ πτολίεθρον] clausula Hom., vid. Il. 2,538 et al.
- 144(grc) γοργύρηνδε] cf. Hdt. 3,145,1
- 145-147(grc) ~ Astr. 2,80‒82
- 147(grc) ἀλλ’ οὐκ ὥς τις πρῆξις ἐφαίνετο εὐχομένοισιν] vide supra ad Astr. 1,36
- 149-151(grc) ~ Astr. 2,65‒67
- 154(grc) μέλαν ὕδωρ] vide supra ad Astr. 4,118
- 159(grc) ἐπὶ φάτνῃ] clausula Hom., vid. Il. 5,271 et al.
- 162(grc) κιγκλίς] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. Ar. Eq. 641 et V.
- 167(grc) ποῦ δ’ ἦσαν καὶ τί πρῆσσαν, τίνα πότμον ἔχοντο] cf. Od. 3,16 (ὅπου κύθε γαῖα καὶ ὅν τινα πότμον ἐπέσπεν)
- 168(grc) ἀκαχήμενοι ἦτορ] clausula Hom., vid. Od. 9,62 et al.
- 170(grc) κίδυνόν τε μόρον τε] cf. clausulam Homericam θάνατόν τε μόρον τε (Od. 9,61 et al.)
- 171(grc) ἦμος δ’ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος ἠώς] vide supra ad Astr. 3,250
- 172(grc) = supra 151
- 173(grc) ἤματι τῷ, τῷ …] vide supra ad 83
- 185(grc) λέξεν ἀριθμόν] cf. Od. 4,451 (Proteus phocas suas numerat: λέκτο δ’ ἀριθμόν)
- 186(grc) φῶτας μεγαθύμους] μεγάθυμος epithetum Homericum; saepius in fine versus et cum populo quodam coniunctum legitur, vid. Il. 2,631 (Κεφαλλῆνας μεγαθύμους) et al.
- 190(grc) πᾶσαι ἀγυιαί] clausula Hom., vid. Od. 2,388 et al.
- 193(grc) ξεστοῖσι λίθοισιν] clausula Hom., Od. 3,406; 8,6
- 194(grc) πυργιδίοισιν] cf. Ar. Eq. 793
- 198(grc) γλαδιατῶρες] Latinismus, qui apud Graecos veteres non legitur
- 200(grc) αἷμα κελαινόν] vide supra ad Astr. 2,93
- 203(grc) κρυπτῇ] de sensu cf. Callix. 1
- 217(grc) φωτὶ ἑκάστῳ] clausula Hom., vid. Il. 13,230 et al.
- 221(grc) φάσγανον ὀξύ] iunctura Hom., vid. Il. 1,190 et al.
- 222(grc) ἶφι μάχεσθαι] vide supra ad Astr. 6,347
- 226(grc) πολυκμήτοιο σιδήρου] cf. eadem sede Il. 6,48 (πολύκμητός τε σίδηρος) et al.
- 227(grc) μουνάκι] forma μουνάκι apud veteres non legitur, sed de adverbio μουνάξ cf. Od. 8,371; 11,417
- 228(grc) κλείθροισιν] de verbo κλεῖθρον vel κλήϊθρον cf. h.Merc. 146
- 231(grc) ἀνελκιστῆρι] = ἀνελκυστῆρι, cf. ngr. ανελκυστήρας (angl. “lift”). Vide etiam Astr. 6,308.313 et glossarium s.v. ἀνελκεστήρ.
- 240(grc) κλῆσιν καλέουσιν] vide supra ad Astr. 5,353
- 241(grc) κίρκος] = lat. circus; cf. e.g. Pbl. 3,22,2
- 244(grc) φιλότητι μίγοντο] vide supra ad 80
- 247(grc) ἐΰς τε μέγας τε] iunctura Hom., vid. Il. 2,653 et al. (sed ibi semper ἠΰς)
- 252(grc) αἰσχρὰ πέλωρα] cf. eadem sede Od. 10,219 (αἰνὰ πέλωρα). Vide etiam 261.401; Astr. 13,319 (ὄμβριμα ὄντα π.); Astr. 16,109 (ξεῖνα π.); Astr. 18,67 (αἰ. π.); Astr. 19,52 (ξεῖνα π.); Astr. 21,88 (π. ... αἰσχρά)
- 257(grc) χαυλιόδοντας] cf. Hes. Sc. 387
- 258(grc) σμερδαλέους ὀξέας χαλεποὺς μάλα εἰσοράασθαι] cf. Od. 10,396 (καὶ πολὺ καλλίονες καὶ μείζονες εἰσοράασθαι)
- 260(grc) σμερδαλέῃ ὑλακῇ] imitatur noster formulam Homericam σμερδαλέα ἰάχων (Il. 5,302 et al.); de verbo ὑλακή cf. A.R. 3,749 (κυνῶν ὑλακή)
- 262(grc) φάσγαν’ ἀνασχόμενοι] cf. eadem sede Il. 11,594 (δούρατ’ ἀνασχόμενοι) et al.
- 262(grc) αἰνὰ πέλωρα] clausula Hom., vid. Od. 10,219 (cf. supra 252)
- 267(grc) αἷμα κελαινόν] vide supra ad Astr. 2,93
- 269(grc) μάλα γὰρ θρασὺ κνώδαλον ἦεν] cf. Od. 10,171.180 (μάλα γὰρ μέγα θηρίον ἦεν). Vide etiam supra ad Astr. 1,79; de verbo κνώδαλον vide supra ad Astr. 5,274
- 270(grc) χαλύβῳ … φαεινῷ] cf. Il. 12,151 (χαλκὸς ... φαεινός); de forma χάλυβος cf. A. Th. 728
- 271(grc) σμερδαλέως ἰάχον] vide supra ad 260
- 274(grc) ἄορ ὀξύ] iunctura Hom., vid. Il. 21,173 et al.
- 278(grc) κτάμεναι μενεαίνων] clausula Hom., vid. Od. 10,295.322
- 279(grc) θώρηκα θρύψαι] cf. eadem sede Il. 2,544 (θώρηκας ῥήξειν)
- 280(grc) αἰπὺν ὄλεθρον] vide supra ad Astr. 2,15
- 282(grc) ἠΰτ’ ὄνειρος] cf. Od. 11,222
- 290(grc) φίλα γυῖα] iunctura Hom., vid. Il. 13,85 et al.
- 290(grc) ἴδον ὀφθαλμοῖσιν] vide supra ad Astr. 5,228
- 296(grc) ἔστην μέσσῳ ἐν ἀγῶνι] cf. Il. 23,507 (στῆ δὲ μέσῳ ἐν ἀγῶνι)
- 297(grc) et306ἆλτο χαμᾶζε] vide supra ad Astr. 8,23
- 302(grc) σμερδαλέῃ ἰαχῇ] cf. Il. 5,302 (σμερδαλέα ἰάχων) et al. Vide etiam Astr. 15,310; Astr. 18,113; Astr. 20,106; Astr. 24,135
- 303(grc) πανικὸν … δεῖμα] cf. e.g. Paus. 10,23,10 (sed α in adiectivo πανικός natura longum)
- 307(grc) μεγαφώνῳ] cf. ngr. μεγάφωνο. Vide etiam Astr. 23,123
- 310(grc) ἀκὴν ἐγένοντο σιωπῇ] vide supra ad Astr. 3,45
- 313(grc) ἀναβάθρ’] non liquet utrum ἀναβάθρ(αν) an ἀνάβαθρ(α) noster voluerit; utrumque verbum pedestre et rarum
- 331sq.(grc) ~ Astr. 1,121sq.
- 333-337(grc) ~ Astr. 5,339‒343
- 339-342(grc) ~ Astr. 1,193‒196
- 357(grc) τί πρῶτον, τί δ’ ἔπειτα, τί δ’ ὑστάτιον καταλέξω] = Od. 9,14 (πρῶτόν τοι ἔπειτα edd. recc.). Vide etiam Astr. 14,286; Astr. 24,113
- 387sq.(grc) ~ Astr. 9,297sq.
- 393(grc) οὔρεα ὑψικάρηνα] vide supra ad Astr. 3,158
- 394(grc) τὰς οὔ τις πρῆξις ὑπάγειν ποσὶν ἠὲ ὄχεσφιν] de toto versu cf. Astr. 1,36; ὑπάγειν pro ἰέναι imprimis in Novo Testamento legitur, vid. e.g. NT Ev.Jo. 16,5 (LSJ 1996 s.v. ὑπάγω B II 2)
- 394(grc) ποσὶν ἠὲ ὄχεσφιν] imitatur clausulam Homericam σὺν ἵπποισιν καὶ ὄχεσφιν (Il. 4,297 et al.)
- 396(grc) οὔρεα μακρά] iunctura Hom., vid. Il. 13,18 (οὔρεα μακρά)
- 399(grc) φιλότητι μιγῆναι] vide supra ad Astr. 2,35
- 401(grc) αἰσχρὰ πέλωρα] vide supra ad 252
- 402(grc) et410ἶφι μάχεσθαι] vide supra ad Astr. 6,347
- 412(grc) φαλλοφόρους] verbum rarum (cf. LSJ 1996 s.v.); apud Homerum non legitur
- 413(grc) ἄμυναν νηλεὲς ἦμαρ] cf. Il. 11,484 (ἀμύνετο νηλεὲς ἦμαρ) et al. sim.
- 422(grc) ὄρεα σκιόεντα] vide supra ad 134
- 423(grc) κῆρα φέρουσαι] vide supra ad Astr. 2,29
- 434(grc) οὐδ’ … ἥνδανε θυμῷ] vide supra ad Astr. 3,25
- 438(grc) καταπύγονες] verbum Aristophaneum, vid. e.g. Ar. Ach. 79
- 438(grc) ὀξυθυμοῦσαι] cf. Ar. V. 501 et Th. 466, sed alio sensu (bohem. „velice vilné“).
- 451(grc) οὐδέ με … στήθεσσιν θυμὸς ἀνώγει] cf. Il. 19,102 (τά με θυμὸς ἐνὶ στήθεσσιν ἀνώγει)
- 457(grc) ἤματι τῷ, τῷ] vide supra ad 83
- 459(grc) ἀλλ’ ἴθι, μή μ’ ἐρέθιζε, σαώτερος ὥς κε νέηαι] = Il. 1,32 (Agamemno Chrysen sacerdotem Apollinis e castro Graecorum expellit)
- 460(grc) ἐμὲ εἷλε χόλος] cf. Il. 1,387 (Ἀτρείωνα δ’ ἔπειτα χόλος λάβεν)
- 460(grc) θράσυμον κῆρ] = Astr. 1,172
- 462(grc) τέθναθι] vide supra ad Astr. 2,101
- 466(grc) ἀνήνορα φῶτα] vide supra ad Astr. 10,159
Handschriftenapparat
- post 472(grc) In fine cantus auctor adnotat in M: "! Ἥσμισυ τῆς ἀοιδῆς ἑτοῖμον 24.11.1993 6:36 am"
- post 264(grc) χαυλιόδοντας ὄδοντας ἔχων χαλεπῷ ἐνὶ ῥύγχῳ M: om. E
- post 472(grc) auctor in M primum hos versus add.: Ἔνθεν μὲν πλέομεν τὸ φίλον ἀκαχήμενοι ἦτορ
- post 472(grc) Πορνογυνῆτι ἄνακτι κότον φρέσιν σφόδρα (primum ὀξὺ) φέροντες / Μανδὺν ζητοῦντες καὶ μῆλον (primum κοσμον) κοσμοθεωροῦν, postea del. et in principio cantus sequentis poni iussit (= Astr. 13,1–3)
- 1(grc) Ἀστροναυτιλίης E: Κοσμο- M
- 2f.(grc) deest in M
- 16(grc) ὅτε E: ὡς M a.c.
- 18(grc) οὐδὲ μὲν E: οὐ μὲν M
- 26(grc) τοι E: μὲν M a.c.
- 39(grc) τάδ’ E: τά γ’ M
- 41(grc) χαμάδις πέσομεν E: πέσομεν χαμάδις M
- 62(grc) γε δύναιτο E: ἐδύναντο M
- 65(grc) σφαίρῃσι E: -σιν M
- 82(grc) μεγάροισι E: -σιν M
- 97(grc) διὰ E: κατὰ M a.c.
- 109(grc) περ E: μὲν M
- 132(grc) ἔασιν E: μέν εἰσιν M a.c.
- 169(grc) ἢ καὶ E: ἦρξε M a.c.
- 180(grc) φῶτες βάθρην ἔθελον E: πολλοὶ γ’ ἔθελον τρώγλην M
- 219(grc) δεῖξάν γε E: ἐπίτελλον M a.c.
- 220(grc) ἐπεὶ καὶ ὅπλα τοι εἶχον E: ἐπεί σφισιν ὅπλα τοι ἦσαν M
- 222(grc) δέδωκαν E: δ’ ἔδωσαν M
- 243(grc) ταίδ’ E: αἵ περ M
- 269(grc) χαλεπῶς: μάλα αἱμόροων M suprascripsit, sed del.
- 271(grc) τέρας E: σκύλαξ M a.c.
- 274(grc) ἐμεῖο E: ἐμηφι M a.c.
- 277(grc) γ’ M post ἆλτο
- 302(grc) ἄϊξαν: ἐστηκαν M a.c.
- 303(grc) ἕδρῃσι: -σιν M
- 306(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
- 317(grc) ἐπικούρων: ἀρισταρχων M a.c.
- 332(grc) ἀλλ’ ὃν μὲν E: ἀλλὰ δέ μιν M a.c.
- 333(grc) ῥαδιοφώνῳ E: ῥη- M
- 348(grc) ἔεσκεν E: ἐχεσκεν M
- 351(grc) ἄμμ’ E: ἡμᾶς M a.c.
- 362(grc) ἐννέα E: τῶν δέκα M a.c.
- 365(grc) ἀλγόφιλοι E: λαγνόφιλοι M a.c.
- 371(grc) πᾶσιν E: παῖσιν M
- 377(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
- 403sq.(grc) in M ordine inverso
- 429(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M a.c.
- 430(grc) πορνο M infra Φιλογυνήτης in ansis
- 446(grc) πρῆξα E: ἔπρηξα M a.c.
- 452(grc) ἀστροπορευέμεναι E: ὁδοι- (?) primum, tum etiam κοσμο- M
- 468(grc) μεταφρήζων E: -αθήτωρ M
- 472(grc) λελιπόντες E: -πῶτες M
Verzeichnisse
Spondiaci
Neologismen
- ἀϋτμοφιλέω
- 56
Monosyllaba
- πρίν
- 379
Similien (Autorenstellen)
- 203 · 241
- A. Th. 728
- 270
- A.R. 3,749
- 260
- Ar. Ach. 79
- 438
- Ar. Av. 1379
- 61
- Ar. Eq. 641
- 162
- Ar. Eq. 793
- 194
- Ar. Th. 466
- 438
- Ar. V. 124
- 162
- Ar. V. 501
- 438
- Hdt. 3,145
- 144
- Hes. Sc. 387
- 257
- h.Merc. 146
- 228
- Hom. Od. 1,32
- 459
- Hom. Od. 1,178
- 68
- Hom. Od. 1,190
- 221
- Hom. Od. 1,283
- 27
- Hom. Od. 1,387
- 460
- Hom. Od. 1,605
- 108
- Hom. Od. 1,610
- 112
- Hom. Od. 2,57
- 130
- Hom. Od. 2,351
- 83
- Hom. Od. 2,538
- 138
- Hom. Od. 2,544
- 279
- Hom. Od. 2,631
- 186
- Hom. Od. 2,653
- 247
- Hom. Od. 3,229
- 27
- Hom. Od. 3,345
- 71
- Hom. Od. 4,263
- 91
- Hom. Od. 4,297
- 394
- Hom. Od. 4,305
- 57
- Hom. Od. 5,271
- 159
- Hom. Od. 5,302
- 260 · 302
- Hom. Od. 6,48
- 226
- Hom. Od. 6,123
- 88
- Hom. Od. 7,16
- 41
- Hom. Od. 9,377
- 71
- Hom. Od. 9,397
- 89
- Hom. Od. 11,402
- 35
- Hom. Od. 11,484
- 413
- Hom. Od. 11,594
- 262
- Hom. Od. 12,151
- 270
- Hom. Od. 13,18
- 396
- Hom. Od. 13,85
- 290
- Hom. Od. 13,230
- 217
- Hom. Od. 15,247
- 88
- Hom. Od. 15,435
- 41
- Hom. Od. 16,805
- 94
- Hom. Od. 18,311
- 71
- Hom. Od. 19,102
- 451
- Hom. Od. 21,173
- 274
- Hom. Od. 23,507
- 296
- Hom. Od. 23,659
- 97
- Hom. Od. 24,80
- 48
- Hom. Il. 2,388
- 190
- Hom. Il. 3,16
- 167
- Hom. Il. 3,406
- 193
- Hom. Il. 4,451
- 185
- Hom. Il. 5,225
- 107
- Hom. Il. 5,279
- 134
- Hom. Il. 5,405
- 135
- Hom. Il. 7,66
- 89
- Hom. Il. 7,268
- 134
- Hom. Il. 8,6
- 193
- Hom. Il. 8,70
- 91
- Hom. Il. 8,371
- 227
- Hom. Il. 9,14
- 357
- Hom. Il. 9,61
- 170
- Hom. Il. 9,62
- 168
- Hom. Il. 10,122
- 49
- Hom. Il. 10,171
- 269
- Hom. Il. 10,180
- 269
- Hom. Il. 10,219
- 252 · 262
- Hom. Il. 10,295
- 278
- Hom. Il. 10,322
- 278
- Hom. Il. 10,396
- 258
- Hom. Il. 11,222
- 282
- Hom. Il. 11,417
- 227
- Hom. Il. 12,433
- 118
- Hom. Il. 22,1
- 77
- Hom. Il. 24,6
- 118
- Hp. Art. 53
- 61
- Hsch. 77
- 89
- Man. 4,529
- 56
- Paus. 10,23,10
- 303
- Pi. O. 13,10
- 56
- Pl. Prt. 316
- 42
Similien (Křesadlo)
- Astr. 1,36
- 66 · 147 · 394
- Astr. 1,65
- 108
- Astr. 1,79
- 269
- Astr. 1,121
- 331
- Astr. 1,126
- 14
- Astr. 1,172
- 460
- Astr. 1,193
- 339
- Astr. 2,15
- 280
- Astr. 2,29
- 423
- Astr. 2,35
- 80 · 88 · 399
- Astr. 2,65
- 149
- Astr. 2,80
- 145
- Astr. 2,93
- 200 · 267
- Astr. 2,101
- 462
- Astr. 3,25
- 434
- Astr. 3,45
- 310
- Astr. 3,158
- 393
- Astr. 3,172
- 67
- Astr. 3,250
- 171
- Astr. 4,118
- 154
- Astr. 5,160
- 133
- Astr. 5,228
- 33 · 290
- Astr. 5,274
- 269
- Astr. 5,339
- 333
- Astr. 5,352
- 22
- Astr. 5,353
- 240
- Astr. 6,308
- 231
- Astr. 6,313
- 231
- Astr. 6,347
- 222 · 402
- Astr. 7,10
- 120
- Astr. 8,23
- 297
- Astr. 9,95
- 101
- Astr. 9,224
- 112
- Astr. 9,297
- 387
- Astr. 10,159
- 466
- Astr. 10,185
- 76
- Astr. 12,27
- 64
- Astr. 12,41
- 63
- Astr. 12,80
- 244
- Astr. 12,83
- 173 · 457
- Astr. 12,134
- 422
- Astr. 12,151
- 172
- Astr. 12,173
- 83
- Astr. 12,252
- 262 · 401
- Astr. 12,260
- 271
- Astr. 12,261
- 252
- Astr. 12,401
- 252
- Astr. 12,457
- 83
- Astr. 13,319
- 252
- Astr. 14,37
- 83
- Astr. 14,190
- 108
- Astr. 14,286
- 357
- Astr. 15,310
- 302
- Astr. 16,53
- 83
- Astr. 16,109
- 252
- Astr. 18,67
- 252
- Astr. 18,113
- 302
- Astr. 19,5
- 83
- Astr. 19,52
- 252
- Astr. 20,106
- 302
- Astr. 21,88
- 252
- Astr. 21,98
- 83
- Astr. 23,123
- 307
- Astr. 24,43
- 83
- Astr. 24,113
- 357
- Astr. 24,135
- 302



Kommentar