Text
Die Geschehnisse um die Schmetterlinge, die Grogaler und den Seher
Achtung: Die Bearbeitung ist noch nicht vollständig abgeschlossen.
- Hs.:
- (grc) Ἀστροναυτιλίης E: Κοσμοναυτιλίης M
- Hs.:
- (grc) Τὰ—μάντεος deest in M
Δηρὸν μὲν πλέομεν γλαφυρὸν κατ’ ἀπείρονα κόσμον Δηρὸν μὲν πλέομεν γλαφυρὸν κατ’ ἀπείρονα κόσμον Lange fuhren wir durch den hohlen unendlichen Kosmos Dlouho velmi jsme pluli tu v bezmezných propastech kosmu
- Sim.:
- (grc) δηρὸν μὲν πλέομεν γλαφυρὸν κατ’ ἀπείρονα κόσμον] cf. Astr. 17,1; Astr. 24,1
- Hs.:
- (grc) γλαφυρὸν κατ’ E: ζακενὸν περ’ M a.c.
- Sim.:
- (grc) vide supra ad Astr. 1,8
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) οἰοπόλοι] vide supra ad Astr. 7,3
- Hs.:
- (grc) 00λελιπόντες E p.c.: -πῶτες M
- Krit.:
- (grc) σιγαλόεντα deb.
- Hs.:
- (grc) σιγαλόεντα: τηλεορώντα M a.c.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Sim.:
- (grc) 5-8: ἠέλιον—παρόμοιος] = Astr. 2,3‒6
- Krit.:
- (grc) ὅς τε vel ὅστε deb.
- Krit.:
- (grc) ἐξεῖλέ ἑ deb.
- Sim.:
- (grc) χημιακός] cf. ngr. χημικός
- Hs.:
- (grc) ἑ E: ἐνὶ primum, tum εἰν M
- Krit.:
- (grc) οὗτος M (recte)(grc) ἰδέσθαι deb.
- Anm.:
- (grc) 10-22: Wissenschaftlicher Exkurs über die besondere Beschaffenheit des Planeten. ‒ Die Beschreibung des Planeten mit ewiger Tag- und Nachtseite hat eine Parallele zum Planeten Pav α2 in Křesadlos Roman "Girgal". Siehe Křesadlo 2022, 38.
- Krit.:
- (grc) ἐνιαυτῷ M (recte)
- Krit.:
- (grc) ὁδός deb.(grc) πέριξ deb.
- Krit.:
- (grc) ὣς deb.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Krit.:
- (grc) ἦμαρ deb.
- Krit.:
- (grc) ἥμισυ M (recte)(grc) μηδέτερον (= οὐδέτερον) deb.(grc) ζωὴν deb.
- Krit.:
- (grc) ἡμίσεων M (recte)
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) διαγνώτην deb.(grc) δέ τ’ deb.
- Sim.:
- (grc) 21-27: cf. Astr. 9,7‒13 (cum variatione)
- Anm.:
- (grc) Formelvers zur Landung auf der Planetenoberfläche, vgl. Astr. 9,8; Astr. 10,7.184 (Astr. 11,302).
- Krit.:
- (grc) τριὰς deb.(grc) ἆλτο deb.
- Sim.:
- (grc) ἆλτο χαμᾶζε] = Il. 3,29 et al. Vide etiam Astr. 9,9; Astr. 12,297.306; Astr. 16,209; Astr. 20,137
- Krit.:
- (grc) πυθέσθαι deb.(grc) ἐνὶ deb.
- Krit.:
- (grc) εἶεν deb.
- Sim.:
- (grc) 25-27: vide supra ad Astr. 2,9‒12
- Krit.:
- (grc) ἀγριόθυμοι deb.(grc) ὑπερφίαλοί deb.
- Sim.:
- (grc) ἂψ ἀπονόστησαν] vide supra ad Astr. 3,245
- Krit.:
- (grc) ἐλεύσσομεν deb.
- Hs.:
- (grc) ἐκβήσαντες E: ἐκβαίνοντες M a.c.(grc) χρήματα αὐτοὶ E: αὐτοὶ ἅπαντα M
- Krit.:
- (grc) ἡ δὲ deb.(grc) φύτευμα deb.
- Anm.:
- (grc) 31-35: Beschreibung der schönen Flora der mittleren Zone. In der Astronautilia gibt es mehrere solcher (meist scheinbaren) loci amoeni. Vgl. Astr. 4,3‒24; Astr. 9,19‒23; Astr. 14,133‒160. Vorbild ist wohl die Beschreibung der Höhle der Kalypso bzw. des Gartens von Alkinoos in der Odyssee (Od. 5,63‒74; 7,112‒132).
- Krit.:
- (grc) μεγάλαι deb.(grc) ἰδέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) ἐϊκυῖαι deb.
- Krit.:
- (grc) πτερόεσσι deb.
- Anm.:
- (grc) 39f.: Křesadlo stellt die altgriechische und moderne Bezeichnung für „Schmetterling“ gegenüber (im Ngr. eigentlich πεταλούδα). Dabei verwendet er die untypische Bezeichnung Γραῖοι (vgl. lat. Grai) für Griechen.
- Anm.:
- (grc) λεπιδόπτερα] Lepidoptera ist die wissenschaftliche Bezeichnung für Schmetterlinge und bedeutet eigentlich „Schuppenflügler“ (λεπίς „Schuppe“, πτερόν „Flügel“).
- Krit.:
- (grc) τοῖσιν δ’ M (recte)(grc) ἐϊκυῖαι deb.
- Hs.:
- (grc) γ’ M post πλάνου
- Krit.:
- (grc) λέξαι M (recte)
- Krit.:
- (grc) καλαὶ deb.
- Krit.:
- (grc) πάμμορφοι deb.(grc) πάγχρωοι deb.(grc) ἰδέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) λιγέῃς (= λιγείῃς) deb.
- Anm.:
- (grc) 48-50: Die Schmetterlinge singen zur Kommunikation. So antwortet ihnen auch Franta mit zartem Gesang, vgl. unten 83. Dies unterstreicht ihren Charakter als Wesen, die ausschließlich den schönen Künsten dienen und leben.
- Krit.:
- (grc) ξεῖνοι τίνες ἐστέ M (recte)
- Sim.:
- (grc) ὦ ξεῖνοι, τίνες ἐστέ; πόθεν δ’ ἰκάνετε χώρην] vide supra ad Astr. 6,99
- Hs.:
- (grc) ἦγεν E: ἧκεν M
- Krit.:
- (grc) εἰρηναῖαι M (recte)(grc) οὐσίαι εἰμὲν deb.
- Krit.:
- (grc) ποιοῦσαι deb.
- Anm.:
- (grc) πάλαισμα βίοιο] Griechische Übertragung von Darwins Konzept des „struggle of life“.
- Krit.:
- (grc) οὐκ ἔστιν deb.
- Krit.:
- (grc) σαρκοφαγεῖν deb.(grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) σαρκοφαγεῖν] verbum potius pedestre, sed cf. AP 5,151,4 (Mel.)
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) χρεί’ ἐπίκειται] vide infra ad Astr. 10,120
- Krit.:
- (grc) ὣς deb.(grc) οὐ deb.
- Sim.:
- (grc) σισύρης] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. Ar. Nu. 10
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Anm.:
- (grc) 66-68: Die „Schmetterlinge“ kennen keine Sexualität und vermehren sich ohne Geschlechtsverkehr (Parthenogenese). Damit stellen sie einen deutlichen Kontrapunkt zu den anderen zahlreichen Wesen dar, denen Nemo begegnet.
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ἀλλήλῃς deb.
- Krit.:
- (grc) πόλιός τ’ deb.
- Anm.:
- (grc) συντάξων] συντάξων statt hier anstelle der regelmäßigen Form συντάξεων.
- Krit.:
- (grc) ἢ δ’ deb.
- Krit.:
- (grc) κοράνων deb.
- Sim.:
- (grc) cf. supra 56
- Krit.:
- (grc) πόλ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ἰδεῖν deb.(grc) πυθέσθαι E p.c. (recte!)
- Hs.:
- (grc) πυθέσθαι E: λίσσεσθαι M
- Anm.:
- (grc) πυθέσθαι] Es ist bemerkenswert, dass Křesadlo den Infinitiv Aorist eines starken Verbs (gegen seine sonstige Praxis) hier richtig betont. Vgl. Anm. zu Astr. 1,194; Sacheinführung III.3. In der Reinschrift sieht man, dass es sich um eine nachträgliche Korrektur handelt.
- Krit.:
- (grc) πτερόεσσιν deb.
- Krit.:
- (grc) λιγέῃ (= λιγείῃ) deb.
- Hs.:
- (grc) ὄρνις E: οἰωνός M a.c.
- Krit.:
- (grc) Οὐδ’ M (recte)
- Krit.:
- (grc) ἀνέρα deb.
- Krit.:
- (grc) ἔχομεν deb.
- Krit.:
- (grc) ἐπὶ M (recte)
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.
- Sim.:
- (grc) 93sq.: σμερδαλέος καὶ οὐτιδανὸς πέλετ’ ἀνήρ, / ὅς] cf. Od. 8,209sq. (ἄφρων δὴ κεῖνός γε καὶ οὐτιδανὸς πέλει ἀνήρ / ὅς τις ξεινοδόκῳ ἔριδα προφέρηται ἀέθλων)
- Krit.:
- (grc) εὐπτερόεσσιν deb.
- Krit.:
- (grc) πτερόεσσαι deb.
- Krit.:
- (grc) στῇς deb.(grc) ὑπαλέξαι deb.
- Krit.:
- (cs) deest
- Hs.:
- (grc) deest in M
- Krit.:
- (grc) δνοφερῇ deb.(grc) δέ τε deb.
- Sim.:
- (grc) μόρον καὶ κῆρα φέροντες] vide supra ad Astr. 2,29
- Krit.:
- (grc) λισόμεσθ’ (= λισσόμεσθ’) deb.
- Krit.:
- (grc) ῥέξῃς deb.
- Krit.:
- (grc) ταῖς deb.(grc) δέ τ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ποθὴ deb.
- Hs.:
- (grc) ψυχῇσι E: -σιν M
- Krit.:
- (grc) ψυχῇσίν γ’ deb.(grc) βοηθεῖν deb.
- Sim.:
- (grc) ὅρκον περ ὄμοσσα] cf. Il. 23,42 (ὅρκον ὄμοσσεν) et al.
- Hs.:
- (grc) Τῇσιν E: Τῇσι δὲ M
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.
- Krit.:
- (grc) χόρτῳ deb.
- Krit.:
- (grc) κιχόντας: κίχο- E
- Krit.:
- (grc) ζοφόεντος deb.(grc) ἀποτρέπτης vel -τρέπτου deb.
- Krit.:
- (grc) οἱ deb.
- Anm.:
- (grc) 118-123: Beschreibung der Grogaler. Die Bezeichnung erinnert an die Hauptfigur von Křesadlos gleichnamigen Roman „Girgal“, einen sprechenden Hund. Siehe auch Sacheinführung I.1.
- Anm.:
- (grc) Δοῦλαξ] „Dulux dog“ ist eine Bezeichnung für den „Old English Sheepdog“. Die populäre Bezeichnung geht darauf zurück, dass die Rasse seit den 60er Jahren des 20. Jahrhunderts als Maskottchen für den Farbenhersteller „Dulux“ diente. Siehe https://en.wikipedia.org/wiki/Dulux [Zugriff: 15.06.2021]. Das Wort hat Křesadlo auch in sein Glossary am Ende des Epos aufgenommen.
- Krit.:
- (grc) δίποδες deb.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Hs.:
- (grc) χηλῇσι E: -σιν M
- Anm.:
- (grc) 122f.: Den Vergleich kann man kaum rassistisch deuten, zumal gleich nach den μελάμβροτοι ἄνδρες mit einer bekannten homerischen Phrase die "am Haupt langhaarigen Achaier" folgen. Hier wird zugleich eine witzige Parallele zwischen den "behaarten" Grogalern und die langhaarigen Achaiern gezogen.
- Krit.:
- (grc) κομόωντες deb.
- Sim.:
- (grc) κάρη κομόωντες Ἀχαιοί] clausula Hom., vid. Il. 2,323 et al.
- Anm.:
- (grc) ἑλκήθροισι] ἕλκηθρον bezeichnet eigentlich einen Teil des Pfluges, hier aber sind "Schlitten" (tsch. "na sáňkách") gemeint. Die Szenerie ähnelt auffällig dem Anfang von Křesadlos Science-Fiction-Roman "Girgal". Siehe Křesadlo 2022, 11.
- Krit.:
- (grc) τετράποδές deb.
- Krit.:
- (grc) νιφόεντι deb.
- Hs.:
- (grc) λελιπόντες E p.c.: -πώτες M
- Krit.:
- (grc) ἐΰστροφοι M (recte)
- Hs.:
- (grc) δέ E: τε M
- Krit.:
- (grc) βαλεῖν deb.(grc) οὐλοφέροντι deb.
- Krit.:
- (grc) ἀπολέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) ἀρνύμενοι ψυχάς] cf. Od. 1,5 (ἀρνύμενος ἥν τε ψυχήν)
- Krit.:
- (grc) λεπιδόπτερα M (recte)
- Krit.:
- (grc) βαλεῖν deb.
- Sim.:
- (grc) 137sq.: vide supra ad Astr. 3,135sq.
- Anm.:
- (grc) ὣς τέχνης πρόοδος νίκησεν σχήμασι πᾶσι] Sentenziöser Vers. Die Verwendung von πρόοδος im übertragenen Sinne von „Fortschritt“ ist erst spät (Plot. 5,2,1) und vor allem im Ngr. geläufig.
- Krit.:
- (grc) αἱ δὲ deb.
- Sim.:
- (grc) 142sq.: ~ Astr. 7,145.147
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Sim.:
- (grc) 145-147: ~ Astr. 2,179‒181
- Hs.:
- (grc) τῇδ’: τῇ δ’ E
- Krit.:
- (grc) ἀναπαυσέμεναι M (recte)
- Hs.:
- (grc) ἐπείτ’: ἔπειτ’ E
- Sim.:
- (grc) Τόνδην, ὃς δ’ ᾔδη τεχνήματα πολλά τε πυκνά] cf. supra Astr. 1,193sq.
- Krit.:
- (grc) φυτότειχος deb.
- Anm.:
- (grc) Nemo lässt eine Biomauer errichten. Vielleicht diente als Inspiration die Verschanzung des Lagers der Troer in der Ilias, vgl. Il. 7,436‒441. Wörtliche Anklänge gibt es durch φυτοτεῖχος … τειχίσασθαι zu Il. 7,449 (τεῖχος ἐτειχίσσαντο). Nemos Biomauer dient aber zugleich der Verteidigung wie der Behebung des Ernährungsproblems der Grogaler, da sie wie ein „Gemüse“ (162: ὡς λάχανόν περ) ist und den Grogalern daher auch als selbstwachsende χιλοῦ θήκη (163) fungieren soll.
- Krit.:
- (grc) ἀμφὶ deb.
- Krit.:
- (grc) τετεῦξαι (= τεῦξαι) ?
- Krit.:
- (grc) ἐστὶν : ἔστιν E(grc) φυτότειχος deb.(grc) φυτὸν deb.
- Hs.:
- (grc) ζῶον: ζῷον E
- Krit.:
- (grc) αὔτ’ deb.(grc) δέ τ’ deb.
- Hs.:
- (grc) πολὺ E: ὅτι M
- Krit.:
- (grc) τείχισμά deb.
- Krit.:
- (grc) ἔλθοιεν deb.
- Sim.:
- (grc) κῆρα φέροντες] vide supra ad Astr. 2,29
- Krit.:
- (grc) ἐπὶ deb.
- Hs.:
- (grc) ἐπὶ τεῖχος: ἐνὶ τείχει M
- Krit.:
- (grc) φυτόν ἐστι deb.
- Anm.:
- (grc) αὐτεπισκαζομένη] = αὐτεπισκευαζομένη. Vgl. Astr. 1,195.
- Anm.:
- (grc) μύθων ἐπίθοντο] Das Verb πείθομαι steht hier mit Genetiv statt Dativ.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) φυτότειχος deb.
- Sim.:
- (grc) ἀχνύμενοι κῆρ] vide supra ad Astr. 1,210
- Krit.:
- (grc) ναυτῆράς τ’ deb.
- Sim.:
- (grc) βουλοφόρην] haec forma apud veteres non legitur, sed cf. adiectivum Homericum βουληφόρος (Il. 1,144 et al.)
- Krit.:
- (grc) ὑπὸ deb.(grc) δέ τ’ deb.(grc) σαώσαις: σάω- E
- Krit.:
- (grc) μηνῶν deb.
- Hs.:
- (grc) Μίη E: Μούνη M a.c.
- Anm.:
- (grc) In der zweiten Vershälfte weicht die tschechische Fassung deutlich von der griechischen ab: "die um den Planeten kreisen".
- Krit.:
- (grc) δνοφερὴν deb.(grc) ὑποθέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Sim.:
- (grc) προπάτωρες] vide supra ad Astr. 5,404
- Anm.:
- (grc) 178-189: Die Grogaler sind degeneriert, da ihnen Roboter die Arbeit abnahmen. Ihnen stellen sich die „Schmetterlinge“ entgegen, die anstelle von Technik ausschließlich die „erfreulichen Werke der Musen“ (187: Μουσάων χαριέστατα ἔργα) betreiben und dadurch ihren Geist üben. Der Autor geht damit auf die Gefahren des technischen Fortschritts ein, der durch Arbeitserleichterung schließlich zu Trägheit und Degeneration führt. Zu dem Motiv der Rückentwicklung in der Science Fiction siehe Peter Nicholls: Art. „Devolution“, in: SFE 2021, 166f.
- Krit.:
- (grc) ἴφθιμοι deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ M (recte)
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ M (recte)(grc) πλεῖν deb.
- Krit.:
- (grc) πρωτότυπόνδε deb.
- Krit.:
- (grc) ἐπὶ deb.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.(grc) ἐσχήκαμεν deb.
- Krit.:
- (grc) ἀνδροϊδῶν (= ἀνδροειδῶν) deb.
- Anm.:
- (grc) ἀνδροΐδων] Das OED führt den Begriff „android“ (von gr. ἀνδροειδής „menschenähnlich“) im Sinne eines menschenähnlichen Automaten erstmals für das 18. Jahrhundert auf. Belege aus der Science Fiction-Literatur reichen in die fünfziger Jahren des 20. Jhs. zurück. Siehe OED 1933, I 452 s.v. android. Křesadlo handhabt den Begriff nicht wie die griechische Vorlage als ἀνδροειδής, sondern wie ein Patronymikon auf -ίδης. Die Akzentuierung müsste in diesem Fall *ἀνδροϊδῶν lauten. Die korrekte Form wäre ἀνδροειδῶν.
- Hs.:
- (grc) μήνην E: μήνων M
- Krit.:
- (grc) πύκνωσαν deb.(grc) ἰδέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) οὕτως M (recte)
- Hs.:
- (grc) δ’ M post ηὔξηκαν
- Sim.:
- (grc) βαστάζεσθαι] cf. Od. 11,594
- Sim.:
- (grc) πολύκαμνος] nl. pro adiectivo Homerico πολύκμητος, cf. Il. 6,48 (πολύκμητός τε σίδηρος) et al.
- Sim.:
- (grc) μετάλλευμ’] cf. ngr. μετάλλευμα
- Krit.:
- (grc) μήνῃ M (recte)
- Hs.:
- (grc) ἔτευξαν E: ἔτευχον M
- Krit.:
- (grc) τεχνῶν deb.(grc) λελασμένοι εἰσὶν deb.
- Sim.:
- (grc) τεχνῶν γε λελασμένοι] cf. Il. 16,776 λελασμένος ἱπποσυνάων
- Krit.:
- (grc) ἢ δ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ἀρχαίοις deb.
- Krit.:
- (grc) μήνῃ M (recte)(grc) λελείφθη (= ἐλείφθη) deb.
- Anm.:
- (grc) 201f.: Der eisgefrorene Seher könnte durch die Science-Fiction-Parodie „Dark Star“ (1974) von John Carpenter angeregt sein. Auch dort befindet der vor längerer Zeit durch einen Kurzschluss getötete Commander Powell in Kryostase. Doch die Crewmitglieder können mit ihm durch Elektroden an seinem Gehirn kommunizieren. Zu dem Film siehe Ilona Grzeschik: Art. „Finsterer Stern“, in: Koebner 2007, 264‒268 (hier 265); www.http://de.wikipedia.org/wiki/Dark_Star.
- Krit.:
- (grc) νεκρὸς deb.
- Sim.:
- (grc) μάντις ἔεσκε ἀμύμων] de iunctura μάντις ἀμύμων cf. Il. 1,92 et al.
- Krit.:
- (grc) οἷά τ’ deb.(grc) πρό τ’ ἐόντα deb.
- Sim.:
- (grc) ᾔδη, οἷα δ’ ἐόντα τε δ’ ἐσσόμενα πρό τ’ ἐόντα] cf. Il. 1,70 (de Calchante vate: ὃς ᾔδη τά τ’ ἐόντα τά τ’ ἐσσόμενα πρό τ’ ἐόντα)
- Anm.:
- (grc) 204f.: Die Verse lehnen sich an die Exposition des Sehers Kalchas am Anfang der Ilias an (siehe Similienapparat). Homer erwähnt dabei auch, dass Kalchas die Griechen auf der Hinfahrt durch seine ihm von Apollon verliehene Seherkunst nach Troia führte (Il. 1,70‒72). Aus Apollon wird hier eine anonyme Gottheit. Es ist allerdings bemerkenswert, dass die Sehergabe hier überhaupt einer Gottheit zugeschrieben wird, da sonst meist rationalistische Erklärungen angeführt werden. Hier kann man sicherlich einen Hinweis auf die besondere Rolle von Apollon und den Musen sehen, die Křesadlo ja auch am Anfang der Astronautilia anruft, um sein Werk göttlich zu legitimieren.
- Krit.:
- (grc) αὐτῷ deb.
- Sim.:
- (grc) μαντοσύνῃσι πολῇσιν, ἐπεὶ πόρε τις θεὸς αὐτός] cf. Il. 1,72 (ἣν διὰ μαντοσύνην, τήν οἱ πόρε Φοῖβος Ἀπόλλων)
- Sim.:
- (grc) μάντευμά γ’ ἐνίψει] cf. Il. 7,447 (μῆτιν ἐνίψει)
- Krit.:
- (grc) πάντων deb.(grc) ἀπὸ deb.
- Sim.:
- (grc) κρυσταλλοπήκτοιο] cf. E. Rh. 441(grc) μέγας μάλα μάντις ἔτυκτο] cf. Od. 9,508 (ἔσκε τις ἐνθάδε μάντις ἀνὴρ ἠύς τε μέγας τε)
- Anm.:
- (grc) Man beachte die auffällige dreifache Alliteration μέγας μάλα μάντις.
- Sim.:
- (grc) ὑπέδεξα] cf. eadem sede Od. 14,54 (ὑπόδεξο); sed nota activum pro medio
- Sim.:
- (grc) 217sq.: ~ Astr. 1,211sq.
- Hs.:
- (grc) λελιπόντες E: -πῶτες M
- Krit.:
- (grc) πύκνωσαν M (recte)(grc) κλυτότεχνοι: -οτέχνοι E
- Sim.:
- (grc) κλυτότεχνοι] κλυτοτέχνης apud Homerum epithetum Vulcani, cf. Il. 1,571 et al.; debuit noster κλυτοτέχναι
- Anm.:
- (grc) κλυτότεχνοι] Das Adjektiv κλυτοτέχνης (eigentlich "kunstberühmt") ist bei Homer Beiwort des Schmiedegottes Hephaistos (siehe Similienapparat). Hier ist es vom Bereich der Kunstfertigkeit auf die moderne Technik im engeren Sinne und von einer Gottheit auf eine Spezies übertragen. Wie auch sonst kann man also eine Rationalisierung des Göttlichen im Vergleich zu Homer beobachten. Siehe aber Anm. zu 204f.
- Krit.:
- (grc) εἰώθαμεν M (recte)
- Sim.:
- (grc) ἀμφιβιβαίνειν] haec forma apud veteres non legitur, sed cf. eadem sede formam perfecti in Il. 1,37 (ἀμφιβέβηκας) et al.
- Krit.:
- (grc) ἐείσατο deb.
- Krit.:
- (grc) τηλεπορώτερά deb.(grc) ἀληθῶς (cf. tr. Bohemicam: ve skutečnosti) deb.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Krit.:
- (grc) βιβάντες deb.(grc) ἐείσαντ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ηὕρομεν M (recte)
- Sim.:
- (grc) ἐν σπέσσιν γλαφυροῖσιν] = Od. 1,15 et al. (sed ibi scilicet σπέσσι)
- Hs.:
- (grc) γλαφυροῖσι E: -σιν M
- Krit.:
- (grc) εἰσὶ δὲ deb.
- Anm.:
- (grc) Angriff auf seine Kritiker, die zu viele technische Details monieren.(grc) 236-239: Dieser Ausfall gegen seine Kritiker ist wieder ein vorbereitender Hinweis Křesadlos auf die am Schluss des Werkes enthüllte Identität des Antagonisten Mandys. Siehe Astr. 24,155f. (mit Anmerkung).
- Krit.:
- (grc) λαβέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) καματηρὰ deb.(grc) πρήγματα deb.
- Krit.:
- (grc) ἀστροπόλον deb.
- Sim.:
- (grc) μείζονα καὶ πάχετον] = Od. 8,187 (ibi de disco)(grc) ὑπογυίων] verbum pedestre, cf. LSJ 1996 s.v. ὑπόγυιος
- Anm.:
- (grc) Der Seher ist größer, da er noch zur Vätergeneration gehört. Die jetzigen Grogaler haben sich weiter-, in diesem Fall sogar zurückentwickelt. ‒ Statt ὑπογυίων ist wohl ὑπογαίων zu lesen bzw. verstehen, also die Grogaler "unten auf dem Planeten". Křesadlo übersetzt im Tschechischen nur "unten" (tsch. "dole").
- Krit.:
- (grc) ἐλεύσσομεν deb.(grc) ἀϋτῇ deb. (cf. tr. Boh. "v bitevní vřavě")
- Krit.:
- (grc) πυκιναὶ deb.
- Krit.:
- (grc) ἐϊκυῖα deb.
- Sim.:
- (grc) μάντις θεοειδής] θεοειδής in Odyssea epithetum Theoclymeni vatis, vid. Od. 15,271 et al.
- Sim.:
- (grc) σέβας ἕλεν εἰσορόωντας] cf. Od. 3,123 (σέβας μ’ ἔχει εἰσορόωντα) et al.
- Anm.:
- (grc) Mit dem Ausgraben des Sehers spielt der Autor vielleicht auf die Grube in der Nekyia der Odyssee an (Od. 11,25).
- Krit.:
- (grc) ἐπείτ’ possis
- Hs.:
- (grc) πάντας E: αὐτὰρ M
- Krit.:
- (grc) λαμπρῷ νεκρὸν deb.(grc) πυθέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) οἳ deb.(grc) λαβόντες deb.
- Krit.:
- (grc) ὀρυξάμενοι deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνθύμημ’ deb. (cf. tr. Boh. "vymyšlenost")
- Sim.:
- (grc) ἠλεκτρώδας] haec forma apud veteres non legitur: hi tantum adiectivum ἠλεκτρώδης noverant; noster lingua scientifica recenti nititur (verbum neograecum est ηλεκτρόνιον)
- Anm.:
- (grc) Zur Verwendung der Elektroden siehe oben zu 201f.
- Krit.:
- (grc) ὀτρυνέμεν M (recte)
- Sim.:
- (grc) τεχνομαθεῖς] nl.
- Krit.:
- (grc) κρυόεις νεκρός deb.
- Sim.:
- (grc) ἀνήρξατο μύθων] cf. clausulam Homericam ἤρχετο μύθων (Od. 1,367 et al.)
- Sim.:
- (grc) ἦρξ’ ἀγορεύειν] clausula Hom., vid. Il. 1,571 et al. (sed ibi semper ἦρχ’).
- Krit.:
- (grc) βαρυφθόγγῳ deb.(grc) εἶπεν deb.
- Krit.:
- (grc) παλαιῇ deb.(grc) φθιμένῃ deb.
- Anm.:
- (grc) φθαμένῃ] Křesadlo meint hier vermutlich φθιμένῃ statt φθαμένῃ, wie die tschechische Fassung nahelegt, in der er als Übersetzung "vyhynout" ("aussterben") verwendet. ‒ Der Verweis auf die alte, ausgestorbene Sprache der Grogaler hat im Zusammenhang des Epos auch eine metapoetische Komponente, da ja auch die Astronautilia in einer alten "toten" Sprache abgefasst ist. Vgl. auch Astr. 19,24.
- Krit.:
- (grc) ὣς deb.
- Krit.:
- (grc) τὰ δ’ (= τά τ’) deb.
- Anm.:
- (grc) 265-269: πάντως μηδὲν φῦναι ἄριστον … / … / φύντα δ’ ὅπως ὤκιστα ἐπεὶ θανεῖν ...] Der Wunsch, nicht geboren zu werden oder schnell zu sterben, ist ein Allgemeinplatz, der an unterschiedlichen Stellen in der griechischen Literatur begegnet (bspw. S. OC 1224‒1227; Bacch. 5,160‒162; Hdt. 1,31; Certamen 78f. Allen). Hier dürfte sich Křesadlo dem Wortlaut nach zu urteilen am ehesten an die Formulierung bei Theognis gehalten haben (Thgn. 1,425‒427): πάντων μὲν μὴ φῦναι ἐπιχθονίοισιν ἄριστον, / … / φύντα δ’ ὅπως ὤκιστα πύλας Ἀΐδαο περῆσαι.
- Krit.:
- (grc) θανέειν deb.
- Hs.:
- (grc) λελαθόντα E: -θῶτα M
- Krit.:
- (grc) προσέειπον deb.
- Krit.:
- (grc) λαβεῖν deb.
- Sim.:
- (grc) βυσσοδομεύων] vide supra ad Astr. 1,144
- Krit.:
- (grc) ἄναυδον deb.
- Sim.:
- (grc) γλαφυρὸν κατ’ ἀπείρονα κόσμον] cf. 1 et Astr. 19,38(grc) ἄναυδον] cf. eadem sede Od. 5,456; 10,378
- Hs.:
- (grc) γλαφυρὸν E: ζακενὸν M a.c.
- Sim.:
- (grc) φαύλῃς πραπίδεσσιν] pervertit noster iuncturam Homericam ἰδυίῃσι πραπίδεσσιν (Il. 1,608 et al.). Vide etiam supra ad Astr. 1,116
- Anm.:
- (grc) 277f.: Der Erzähler rafft die Erzählung durch diese Abbruchsformel.
- Krit.:
- (grc) ζήτουν deb.
- Krit.:
- (grc) νεκρὸς deb.
- Sim.:
- (grc) σμερδαλέως γέλασεν] pervertit noster iuncturam Homericam ἡδὺ γελᾶν, vid. Il. 2,270 (ἡδὺ γέλασσαν) et al.(grc) ἀμείβετο μύθῳ] clausula Hom., vid. Il. 24,200 et al. Vide etiam Astr. 10,89; Astr. 16,223; Astr. 22,49
- Sim.:
- (grc) ἀνθρωπίσκε] cf. E. Cyc. 316; Luc. Pisc. 17. Vide etiam Astr. 19,65
- Krit.:
- (grc) ἔασί τε deb.(grc) οὐκ ἔστιν deb.
- Anm.:
- (grc) πάμπολλοι μὲν ἔασί τε καὶ οὐκ ἔστιν ἀριθμός] Neuere physikalische Theorien gehen tatsächlich von einer Vielzahl von Universen aus, weshalb man auch vom „Multiversum“ spricht. Vgl. Hawking/Mlodinow 2010, 136f.; Kaku 2013, 291‒320. Allerdings gab es diese Vorstellung auch schon im Altertum, so etwa bei den Epikureern (Epicur. Ep. 1,45; Lucr. 2,1052‒1104, vgl. Flashar 1994, 144). Lukian macht sich darüber im Ikaromenippos lustig, vgl. Luc. Icar. 8. In den Star Trek-Serien hat sich die Vorstellung von mehreren Welten in zahlreichen Folgen niedergeschlagen, die von einem „bösen“ Spiegeluniversum handeln (zuerst TOS 34 „Mirror, Mirror“).
- Krit.:
- (grc) εἷς deb.
- Krit.:
- (grc) πόλ’ deb.
- Krit.:
- (grc) πλήρεις εἰσὶ deb.
- Krit.:
- (grc) ὣς deb.
- Krit.:
- (grc) Νήπιός ἐσσ’ deb.(grc) καμὼν deb.
- Sim.:
- (grc) νήπιος ἔσσ’, ὦ ξεῖνε] = Od. 4,371 (Eidothea ad Menelaum); 9,273 (Polyphemus ad Ulixem; sed utroque loco νήπιός εἰς). Vide etiam Astr. 13,354; Astr. 14,48; Astr. 15,67.96; Astr. 16,224; Astr. 21,142; Astr. 24,17
- Krit.:
- (grc) μάντευμ’ M (recte)(grc) ἀλλ’ M (recte)
- Anm.:
- (grc) 287f.: Da Nemo den Sinn des Orakels nicht versteht, muss er in Astr. 19 den Seher erneut befragen.
- Krit.:
- (grc) λαβεῖν deb.(grc) ἀποφώλιός ἐσσι deb.
- Sim.:
- (grc) ἀποφώλιός ἐσσι] = Od. 8,177. Vide etiam Astr. 15,285; Astr. 16,272; Astr. 21,145.157.
- Krit.:
- (grc) οἶμός περ deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Krit.:
- (grc) καθεύδειν deb.
- Krit.:
- (grc) ἐγκεφάλου deb.(grc) ὀϊκτρομένου non intelligo; num ὀτρυνομένου voluit?
- Krit.:
- (grc) κρύσταλλόνδε deb.
- Sim.:
- (grc) σφάλμα] apud Homerum non legitur, sed apud autores pedestres et alios poetas, cf. LSJ 1996 s.v. σφάλμα
- Krit.:
- (grc) ἐπιβήσαμεν deb.
- Sim.:
- (grc) 299sq.: cf. Astr. 1,210.212(grc) ἠΰα] forma ἠΰα apud veteres non legitur
ἐπτάμεθ’ εἰς κόσμον μήνην ξείνην
λελιπόντες.
flogen in den Kosmos und
verließen den fremden Mond.
vzhůru jsme ve vesmír
vzlétli a cizí nechali měsíc.
Fußnoten
- (1) Überflüssig im Tschechischen, denn wir haben das Wort „motýl“ (Schmetterling). Zbytečné v čestině, neboť máme slovo „motýl“.
- (2) Im Griechischen ist psyché = motýl (Schmetterling), weiblichen Geschlechts, deshalb übersetze ich „motýlice“ (Schmetterlingin). V řečtině je psýché = motýl, ženského rodu, proto předkládám „motýlice.“
- (3) Die englische Reklame für die Farben der Firma „Dulux“ (sprich „Djulax“) verwendet einen zotteligen Hund. Anglická reklama na barviva firmy „Deluxe“ (vyslov „Djulax“) používá chlupatého psa.
- (4) Nicht übersetzbares Wortspiel: ψυχή = Seele (auch in der Bedeutung „Leben“), aber auch „Schmetterling“ Nepřeložitelná slovní hříčka: ψυχή = duše (též ve yznamu „život“) ale také „motýl.“
Einleitung
Inhaltliche Einleitung
Den Höhepunkt dieses Gesanges bildet die Befragung des toten Sehers Onufrius, dessen Namen man hier allerdings noch nicht erfährt. Homerisches Vorbild dafür ist zweifelsohne die Nekyia aus der Odyssee (Od. 11), in der Odysseus den toten Seher Teiresias nach seiner weiteren Fahrt befragt (Od. 11,90‒149). Křesadlos Faszination für diese odysseische Szene bezeugt auch eine frühe Zeichnung von ihm (siehe https://jan-kresadlo.cz/#dilo-odysea-i). Eine bemerkenswerte Analogie der Szenen ist, dass auch Nemo nur den Geist des Sehers befragt. Das Blut, welches Odysseus den Toten zu trinken gibt, ersetzt Křesadlo durch elektrischen Strom, der das gefrorene Gehirn des Sehers reaktiviert. Genaues Vorbild für diese Art der Befragung ist eine Szene aus der Science-Fiction-Parodie „Dark Star“ von John Carpenter (USA 1974): Der bei einem Kurzschluss getötete Commander Powell wird in einem kryogenischen Sarg aufbewahrt. Dadurch kann die Mannschaft in Krisensituationen seine Gehirnströme reaktivieren und ihn nach Rat fragen (Vgl. Ilona Grzeschik: Art. „Finsterer Stern“, in: Koebner 2007, 264‒268 (hier 265)). Den Hinweis auf die offensichtliche Parallele verdanke ich dem Sohn des Verfassers, Václav Z. J. Pinkava).
Die Befragung des Sehers wird in der Astronautilia in Gesang XIX wiederholt, da die Weissagung im achten Gesang für Nemo noch weitgehend unverständlich ist. Insofern bietet die Befragung einen festen Rahmen in der Handlung des Epos. Zudem nutzt der Autor den Raum, um den Horizont der Geschichte zu erweitern: Onufrius relativiert die Gefahr, die für Nemos Kosmos besteht, indem er die Existenz einer Vielzahl von Welten enthüllt. Die Auslöschung einer dieser Welten hat im Gesamtgefüge also nur ein geringes Gewicht, zumal diese Welt nicht einmal die beste ist (siehe 280‒286). Der Autor spricht damit ein Grundproblem an, dass sich für die Menschheit durch die Erforschung des Kosmos ergeben hat: Der Mensch hat seine Zentralstellung eingebüßt. Die Erde ist nicht im Zentrum des Sonnensystems und die Sonne ist nicht im Zentrum des Universums. Die Erde liegt in einem Seitenarm der Milchstraße und ist nur einer von vielen Planeten in einer Unzahl von Sonnensystemen und Galaxien. Die neuere physikalische Theorie hat diese Relativierung weiter verstärkt, da man jetzt auch ernsthaft über ein Multiversum spekuliert, das aus einer Vielzahl von Paralleluniversen besteht (vgl. Kaku 2013, 291‒320).
Auch die zweite Befragung im XIX. Gesang enthält weitergehende Erörterungen. Onufrius erörtert dort die Natur der Zeit und die Möglichkeit zu Zeitreisen mithilfe der Vorstellung der Zeit als Möbius-Band (siehe Astr. 19,96‒141). Der Erzählung um den Seher vorgeschaltet ist jedoch eine ganz andere Geschichte: Nemo und seine Mannschaft treffen auf einen Planeten, der eine feste Tag- und Nachtseite hat. Vegetation existiert nur in einer Zwischenzone, die von schmetterlingsartigen Wesen bewohnt wird. Sie leben in vollkommener Harmonie und Sorglosigkeit (53‒79): Da ihnen nahrhafter Nektar genügend zu Gebote steht, müssen sie weder einander noch andere Tiere töten; ihre Fortpflanzung beruht auf Parthenogenese, so dass sie keine Auseinandersetzungen zwischen den Geschlechtern kennen; da ihnen schließlich jeglicher Machtwille fehlt, sind ihnen auch sonst Streit und Zwistigkeiten unbekannt. Allerdings wird die paradiesische Gesellschaft der Schmetterlinge durch die hundeartigen Grogaler aus der Nachtzone bedroht. Da sie dort keine Nahrung finden, greifen sie immer wieder die Schmetterlinge an. Hier kann man wiederum die Eloi-Morlocken-Konstellation aus Wells' „The Time Machine“ zum Vergleich heranziehen (vgl. auch Einleitung zu Astr. 6).
Die Schmetterlinge spielen eine besondere Rolle, da sie einen Gegenentwurf zu den bisherigen meist durch Kämpfe gespaltenen Gesellschaften darstellen. Insbesondere sind hier die fleischfressenden Tierpflanzen aus Gesang IV (Thema „struggle of life“, siehe 57: ἄπεστι ὅλως τὸ πάλαισμα βίοιο) und die lesbischen Frauen aus Gesang II (Thema: Geschlechterkampf) zu nennen. Die Grogaler dagegen waren ursprünglich eine technisch hochentwickelte Gesellschaft, die sogar in der Lage war, einen der Monde des Planeten bewohnbar zu machen. Später haben sie ihre technischen Fähigkeiten verloren, da ihnen alle Arbeit von ihren Robotern abgenommen wurde und sie selbst nicht mehr in der Lage waren, ihre Technik zu begreifen (178‒184). Křesadlo wiederholt hier das bereits aus dem III. Gesang bekannte Motiv der „Rückentwicklung“ (vgl. dazu Peter Nicholls: Art. „Devolution“, in: SFE 2021, 166f.).
Besondere Erwähnung verdient schließlich noch die Lösung, die Nemo für die Schmetterlingszivilisation findet, um sie vor den Grogalern zu schützen. Er lässt eine Pflanzmauer errichten, die einerseits die Schmetterlinge schützt und andererseits den Grogalern Nahrung bietet. Der Autor verweist damit auf die schon heute immer mehr genutzte „Bionik“ und bietet zugleich eine amüsante Parallele zum Bau der Lagermauer für die Achaier in der Ilias (s. Anm. zu 151).
Überlieferung
Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M [griechischer Teil] und M2 [tschechischer Teil]), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.
- Seitenabschnitte
- M: 63r–72rT: 77–87E: 77–87
- Sprache & Versmaß
- Griechisch: HexameterTschechisch: Hexameter
- Verszahl
- 301
Apparate
Textkritischer Apparat
- 3(grc) οὐδ’ deb.
- 4(grc) σιγαλόεντα deb.
- 5(grc) ἠδὲ deb.
- 7(grc) ὅς τε vel ὅστε deb.
- 9(grc) ἐξεῖλέ ἑ deb.
- 10(grc) οὗτος M (recte)
- 10(grc) ἰδέσθαι deb.
- 11(grc) ἐνιαυτῷ M (recte)
- 12(grc) ὁδός deb.
- 12(grc) πέριξ deb.
- 14(grc) ὣς deb.
- 15(grc) ἠδὲ deb.
- 16(grc) ἦμαρ deb.
- 17(grc) ἥμισυ M (recte)
- 17(grc) μηδέτερον (= οὐδέτερον) deb.
- 17(grc) ζωὴν deb.
- 19(grc) ἡμίσεων M (recte)
- 20(grc) δέ τε deb.
- 21(grc) διαγνώτην deb.
- 21(grc) δέ τ’ deb.
- 23(grc) τριὰς deb.
- 23(grc) ἆλτο deb.
- 24(grc) πυθέσθαι deb.
- 24(grc) ἐνὶ deb.
- 25(grc) εἶεν deb.
- 26(grc) ἀγριόθυμοι deb.
- 26(grc) ὑπερφίαλοί deb.
- 30(grc) ἐλεύσσομεν deb.
- 31(grc) ἡ δὲ deb.
- 31(grc) φύτευμα deb.
- 34(grc) μεγάλαι deb.
- 34(grc) ἰδέσθαι deb.
- 37(grc) ἐϊκυῖαι deb.
- 38(grc) πτερόεσσι deb.
- 41(grc) τοῖσιν δ’ M (recte)
- 41(grc) ἐϊκυῖαι deb.
- 45(grc) λέξαι M (recte)
- 46(grc) καλαὶ deb.
- 47(grc) πάμμορφοι deb.
- 47(grc) πάγχρωοι deb.
- 47(grc) ἰδέσθαι deb.
- 48(grc) λιγέῃς (= λιγείῃς) deb.
- 51(grc) ξεῖνοι τίνες ἐστέ M (recte)
- 53(grc) εἰρηναῖαι M (recte)
- 53(grc) οὐσίαι εἰμὲν deb.
- 54(grc) ποιοῦσαι deb.
- 58(grc) οὐκ ἔστιν deb.
- 59(grc) σαρκοφαγεῖν deb.
- 59(grc) οὐδ’ deb.
- 60(grc) οὐδ’ deb.
- 62(grc) ὣς deb.
- 62(grc) οὐ deb.
- 66(grc) οὐδ’ deb.
- 68(grc) δέ τ’ deb.
- 69(grc) ἀλλήλῃς deb.
- 70(grc) πόλιός τ’ deb.
- 71(grc) ἢ δ’ deb.
- 72(grc) κοράνων deb.
- 78(grc) πόλ’ deb.
- 79(grc) ἰδεῖν deb.
- 79(grc) πυθέσθαι E p.c. (recte!)
- 81(grc) πτερόεσσιν deb.
- 83(grc) λιγέῃ (= λιγείῃ) deb.
- 84(grc) Οὐδ’ M (recte)
- 87(grc) ἀνέρα deb.
- 88(grc) ἔχομεν deb.
- 90(grc) ἐπὶ M (recte)
- 91(grc) δέ τ’ deb.
- 94(grc) εὐπτερόεσσιν deb.
- 95(grc) πτερόεσσαι deb.
- 98(grc) στῇς deb.
- 98(grc) ὑπαλέξαι deb.
- 100(cs) deest
- 101(grc) δνοφερῇ deb.
- 101(grc) δέ τε deb.
- 105(grc) λισόμεσθ’ (= λισσόμεσθ’) deb.
- 106(grc) ῥέξῃς deb.
- 108(grc) ταῖς deb.
- 108(grc) δέ τ’ deb.
- 109(grc) ποθὴ deb.
- 111(grc) ψυχῇσίν γ’ deb.
- 111(grc) βοηθεῖν deb.
- 112(grc) δέ τ’ deb.
- 113(grc) χόρτῳ deb.
- 114(grc) κιχόντας: κίχο- E
- 115(grc) ζοφόεντος deb.
- 115(grc) ἀποτρέπτης vel -τρέπτου deb.
- 117(grc) οἱ deb.
- 120(grc) δίποδες deb.
- 121(grc) ἠδὲ deb.
- 123(grc) κομόωντες deb.
- 127(grc) τετράποδές deb.
- 128(grc) νιφόεντι deb.
- 131(grc) ἐΰστροφοι M (recte)
- 132(grc) βαλεῖν deb.
- 132(grc) οὐλοφέροντι deb.
- 133(grc) ἀπολέσθαι deb.
- 135(grc) λεπιδόπτερα M (recte)
- 136(grc) βαλεῖν deb.
- 141(grc) αἱ δὲ deb.
- 143(grc) ἠδὲ deb.
- 146(grc) ἀναπαυσέμεναι M (recte)
- 151(grc) φυτότειχος deb.
- 152(grc) ἀμφὶ deb.
- 153(grc) τετεῦξαι (= τεῦξαι) ?
- 154(grc) ἐστὶν : ἔστιν E
- 154(grc) φυτότειχος deb.
- 154(grc) φυτὸν deb.
- 155(grc) αὔτ’ deb.
- 155(grc) δέ τ’ deb.
- 158(grc) τείχισμά deb.
- 159(grc) ἔλθοιεν deb.
- 161(grc) ἐπὶ deb.
- 162(grc) φυτόν ἐστι deb.
- 167(grc) δέ τε deb.
- 169(grc) φυτότειχος deb.
- 171(grc) ναυτῆράς τ’ deb.
- 175(grc) ὑπὸ deb.
- 175(grc) δέ τ’ deb.
- 175(grc) σαώσαις: σάω- E
- 176(grc) μηνῶν deb.
- 177(grc) δνοφερὴν deb.
- 177(grc) ὑποθέσθαι deb.
- 178(grc) ἠδὲ deb.
- 179(grc) ἴφθιμοι deb.
- 180(grc) οὐδ’ M (recte)
- 183(grc) οὐδ’ M (recte)
- 183(grc) πλεῖν deb.
- 184(grc) πρωτότυπόνδε deb.
- 185(grc) ἐπὶ deb.
- 188(grc) ἠδὲ deb.
- 188(grc) ἐσχήκαμεν deb.
- 189(grc) ἀνδροϊδῶν (= ἀνδροειδῶν) deb.
- 191(grc) πύκνωσαν deb.
- 191(grc) ἰδέσθαι deb.
- 192(grc) οὕτως M (recte)
- 196(grc) μήνῃ M (recte)
- 197(grc) τεχνῶν deb.
- 197(grc) λελασμένοι εἰσὶν deb.
- 199(grc) ἢ δ’ deb.
- 200(grc) ἀρχαίοις deb.
- 201(grc) μήνῃ M (recte)
- 201(grc) λελείφθη (= ἐλείφθη) deb.
- 202(grc) νεκρὸς deb.
- 204(grc) οἷά τ’ deb.
- 204(grc) πρό τ’ ἐόντα deb.
- 205(grc) αὐτῷ deb.
- 209(grc) πάντων deb.
- 209(grc) ἀπὸ deb.
- 222(grc) πύκνωσαν M (recte)
- 222(grc) κλυτότεχνοι: -οτέχνοι E
- 224(grc) εἰώθαμεν M (recte)
- 225(grc) ἐείσατο deb.
- 226(grc) τηλεπορώτερά deb.
- 226(grc) ἀληθῶς (cf. tr. Bohemicam: ve skutečnosti) deb.
- 227(grc) ἠδὲ deb.
- 228(grc) βιβάντες deb.
- 228(grc) ἐείσαντ’ deb.
- 231(grc) ηὕρομεν M (recte)
- 236(grc) εἰσὶ δὲ deb.
- 237(grc) λαβέσθαι deb.
- 239(grc) καματηρὰ deb.
- 239(grc) πρήγματα deb.
- 240(grc) ἀστροπόλον deb.
- 243(grc) ἐλεύσσομεν deb.
- 243(grc) ἀϋτῇ deb. (cf. tr. Boh. "v bitevní vřavě")
- 244(grc) πυκιναὶ deb.
- 245(grc) ἐϊκυῖα deb.
- 249(grc) ἐπείτ’ possis
- 251(grc) λαμπρῷ νεκρὸν deb.
- 251(grc) πυθέσθαι deb.
- 252(grc) οἳ deb.
- 252(grc) λαβόντες deb.
- 255(grc) ὀρυξάμενοι deb.
- 256(grc) ἐνθύμημ’ deb. (cf. tr. Boh. "vymyšlenost")
- 257(grc) ὀτρυνέμεν M (recte)
- 258(grc) κρυόεις νεκρός deb.
- 260(grc) βαρυφθόγγῳ deb.
- 260(grc) εἶπεν deb.
- 261(grc) παλαιῇ deb.
- 261(grc) φθιμένῃ deb.
- 262(grc) ὣς deb.
- 265(grc) τὰ δ’ (= τά τ’) deb.
- 267(grc) θανέειν deb.
- 270(grc) προσέειπον deb.
- 272(grc) λαβεῖν deb.
- 275(grc) ἄναυδον deb.
- 278(grc) ζήτουν deb.
- 279(grc) νεκρὸς deb.
- 281(grc) ἔασί τε deb.
- 281(grc) οὐκ ἔστιν deb.
- 282(grc) εἷς deb.
- 283(grc) πόλ’ deb.
- 284(grc) πλήρεις εἰσὶ deb.
- 285(grc) ὣς deb.
- 286(grc) Νήπιός ἐσσ’ deb.
- 286(grc) καμὼν deb.
- 287(grc) μάντευμ’ M (recte)
- 287(grc) ἀλλ’ M (recte)
- 288(grc) λαβεῖν deb.
- 288(grc) ἀποφώλιός ἐσσι deb.
- 290(grc) οἶμός περ deb.
- 291(grc) οὐδ’ deb.
- 293(grc) καθεύδειν deb.
- 295(grc) ἐγκεφάλου deb.
- 295(grc) ὀϊκτρομένου non intelligo; num ὀτρυνομένου voluit?
- 297(grc) κρύσταλλόνδε deb.
- 299(grc) ἐπιβήσαμεν deb.
Similienapparat
- 1(grc) δηρὸν μὲν πλέομεν γλαφυρὸν κατ’ ἀπείρονα κόσμον] cf. Astr. 17,1; Astr. 24,1
- 2(grc) vide supra ad Astr. 1,8
- 3(grc) οἰοπόλοι] vide supra ad Astr. 7,3
- 5-8(grc) ἠέλιον—παρόμοιος] = Astr. 2,3‒6
- 9(grc) χημιακός] cf. ngr. χημικός
- 11(grc) μουνάξ] cf. eadem sede Od. 8,371; 11,417
- 21-27(grc) cf. Astr. 9,7‒13 (cum variatione)
- 23(grc) ἆλτο χαμᾶζε] = Il. 3,29 et al. Vide etiam Astr. 9,9; Astr. 12,297.306; Astr. 16,209; Astr. 20,137
- 25-27(grc) vide supra ad Astr. 2,9‒12
- 29(grc) ἂψ ἀπονόστησαν] vide supra ad Astr. 3,245
- 51(grc) ὦ ξεῖνοι, τίνες ἐστέ; πόθεν δ’ ἰκάνετε χώρην] vide supra ad Astr. 6,99
- 56(grc) ἔρις τις ἢ πόλεμός τε] cf. Il. 1,177 (ἔρις τε φίλη πόλεμοί τε μάχαι τε); 5,891
- 59(grc) σαρκοφαγεῖν] verbum potius pedestre, sed cf. AP 5,151,4 (Mel.)
- 60(grc) χρεί’ ἐπίκειται] vide infra ad Astr. 10,120
- 63(grc) σισύρης] apud Homerum non legitur, sed cf. e.g. Ar. Nu. 10
- 76(grc) cf. supra 56
- 78(grc) ἀπήμονές εἰμεν] cf. Od. 8,566; 13,174
- 93sq.(grc) σμερδαλέος καὶ οὐτιδανὸς πέλετ’ ἀνήρ, / ὅς] cf. Od. 8,209sq. (ἄφρων δὴ κεῖνός γε καὶ οὐτιδανὸς πέλει ἀνήρ / ὅς τις ξεινοδόκῳ ἔριδα προφέρηται ἀέθλων)
- 104(grc) μόρον καὶ κῆρα φέροντες] vide supra ad Astr. 2,29
- 111(grc) ὅρκον περ ὄμοσσα] cf. Il. 23,42 (ὅρκον ὄμοσσεν) et al.
- 123(grc) κάρη κομόωντες Ἀχαιοί] clausula Hom., vid. Il. 2,323 et al.
- 134(grc) ἀρνύμενοι ψυχάς] cf. Od. 1,5 (ἀρνύμενος ἥν τε ψυχήν)
- 137sq.(grc) vide supra ad Astr. 3,135sq.
- 142sq.(grc) ~ Astr. 7,145.147
- 145-147(grc) ~ Astr. 2,179‒181
- 150(grc) Τόνδην, ὃς δ’ ᾔδη τεχνήματα πολλά τε πυκνά] cf. supra Astr. 1,193sq.
- 158(grc) ὑπάλυξιν] cf. Il. 22,270; Od. 23,287
- 159(grc) κῆρα φέροντες] vide supra ad Astr. 2,29
- 169(grc) ἀχνύμενοι κῆρ] vide supra ad Astr. 1,210
- 174(grc) βουλοφόρην] haec forma apud veteres non legitur, sed cf. adiectivum Homericum βουληφόρος (Il. 1,144 et al.)
- 178(grc) προπάτωρες] vide supra ad Astr. 5,404
- 193(grc) βαστάζεσθαι] cf. Od. 11,594
- 194(grc) πολύκαμνος] nl. pro adiectivo Homerico πολύκμητος, cf. Il. 6,48 (πολύκμητός τε σίδηρος) et al.
- 195(grc) μετάλλευμ’] cf. ngr. μετάλλευμα
- 197(grc) τεχνῶν γε λελασμένοι] cf. Il. 16,776 λελασμένος ἱπποσυνάων
- 198(grc) ἐξώλης] apud Homerum non legitur, sed saepius apud poetas tragicos (e.g. A. Supp. 741) et comicos (Ar. Pl. 443)
- 203(grc) μάντις ἔεσκε ἀμύμων] de iunctura μάντις ἀμύμων cf. Il. 1,92 et al.
- 204(grc) ᾔδη, οἷα δ’ ἐόντα τε δ’ ἐσσόμενα πρό τ’ ἐόντα] cf. Il. 1,70 (de Calchante vate: ὃς ᾔδη τά τ’ ἐόντα τά τ’ ἐσσόμενα πρό τ’ ἐόντα)
- 205(grc) μαντοσύνῃσι πολῇσιν, ἐπεὶ πόρε τις θεὸς αὐτός] cf. Il. 1,72 (ἣν διὰ μαντοσύνην, τήν οἱ πόρε Φοῖβος Ἀπόλλων)
- 208(grc) μάντευμά γ’ ἐνίψει] cf. Il. 7,447 (μῆτιν ἐνίψει)
- 210(grc) κρυσταλλοπήκτοιο] cf. E. Rh. 441
- 210(grc) μέγας μάλα μάντις ἔτυκτο] cf. Od. 9,508 (ἔσκε τις ἐνθάδε μάντις ἀνὴρ ἠύς τε μέγας τε)
- 212(grc) ὑπέδεξα] cf. eadem sede Od. 14,54 (ὑπόδεξο); sed nota activum pro medio
- 217sq.(grc) ~ Astr. 1,211sq.
- 222(grc) κλυτότεχνοι] κλυτοτέχνης apud Homerum epithetum Vulcani, cf. Il. 1,571 et al.; debuit noster κλυτοτέχναι
- 224(grc) ἀμφιβιβαίνειν] haec forma apud veteres non legitur, sed cf. eadem sede formam perfecti in Il. 1,37 (ἀμφιβέβηκας) et al.
- 232(grc) ἐν σπέσσιν γλαφυροῖσιν] = Od. 1,15 et al. (sed ibi scilicet σπέσσι)
- 241(grc) φῶτα πέλωρον] cf. Il. 3,166 (de Agamemnone: ἄνδρα πελώριον); in Odyssea Polyphemus Cyclops etiam πέλωρ(ος) vocatur, vid. Od. 9,257 (δεισάντων φθόγγον τε βαρὺν αὐτόν τε πέλωρον)
- 242(grc) μείζονα καὶ πάχετον] = Od. 8,187 (ibi de disco)
- 242(grc) ὑπογυίων] verbum pedestre, cf. LSJ 1996 s.v. ὑπόγυιος
- 247(grc) μάντις θεοειδής] θεοειδής in Odyssea epithetum Theoclymeni vatis, vid. Od. 15,271 et al.
- 248(grc) σέβας ἕλεν εἰσορόωντας] cf. Od. 3,123 (σέβας μ’ ἔχει εἰσορόωντα) et al.
- 250(grc) σμινύῃσιν] σμινύη saepius apud Aristophanem legitur, vid. Ar. Nu. 1486.1500; Av. 602; Pax 546
- 256(grc) ἠλεκτρώδας] haec forma apud veteres non legitur: hi tantum adiectivum ἠλεκτρώδης noverant; noster lingua scientifica recenti nititur (verbum neograecum est ηλεκτρόνιον)
- 257(grc) τεχνομαθεῖς] nl.
- 258(grc) ἀνήρξατο μύθων] cf. clausulam Homericam ἤρχετο μύθων (Od. 1,367 et al.)
- 259(grc) ἦρξ’ ἀγορεύειν] clausula Hom., vid. Il. 1,571 et al. (sed ibi semper ἦρχ’).
- 263(grc) τίπτε, σχέτλιε ξεῖνε] cf. Od. 9,494 (σχέτλιε, τίπτ’ ἐθέλεις); 11,93 (τίπτ’ αὖτ’, ὦ δύστηνε)
- 272(grc) ἦλθον, ἄνα, σά τε γοῦνα λαβεῖν καὶ πολλὰ ἐρωτᾶν] cf. Od. 5,449 (σά τε γούναθ’ ἱκάνω πολλὰ μογήσας) et al.; de iunctura γοῦνα λαβεῖν cf. etiam Il. 24,465.478; Od. 6,147
- 274(grc) βυσσοδομεύων] vide supra ad Astr. 1,144
- 275(grc) γλαφυρὸν κατ’ ἀπείρονα κόσμον] cf. 1 et Astr. 19,38
- 275(grc) ἄναυδον] cf. eadem sede Od. 5,456; 10,378
- 276(grc) φαύλῃς πραπίδεσσιν] pervertit noster iuncturam Homericam ἰδυίῃσι πραπίδεσσιν (Il. 1,608 et al.). Vide etiam supra ad Astr. 1,116
- 279(grc) σμερδαλέως γέλασεν] pervertit noster iuncturam Homericam ἡδὺ γελᾶν, vid. Il. 2,270 (ἡδὺ γέλασσαν) et al.
- 279(grc) ἀμείβετο μύθῳ] clausula Hom., vid. Il. 24,200 et al. Vide etiam Astr. 10,89; Astr. 16,223; Astr. 22,49
- 280(grc) ἀνθρωπίσκε] cf. E. Cyc. 316; Luc. Pisc. 17. Vide etiam Astr. 19,65
- 284(grc) πάθης ... ἀθλιότητος] apud Homerum non leguntur; de verbo πάθη cf. Pi. P. 3,42.97 et S. OC 7, ἀθλιότης verbum pedestre cf. LSJ 1996 s.v. ἀθλιότης)
- 286(grc) νήπιος ἔσσ’, ὦ ξεῖνε] = Od. 4,371 (Eidothea ad Menelaum); 9,273 (Polyphemus ad Ulixem; sed utroque loco νήπιός εἰς). Vide etiam Astr. 13,354; Astr. 14,48; Astr. 15,67.96; Astr. 16,224; Astr. 21,142; Astr. 24,17
- 288(grc) ἀποφώλιός ἐσσι] = Od. 8,177. Vide etiam Astr. 15,285; Astr. 16,272; Astr. 21,145.157.
- 296(grc) κερτομίας φαύλας καὶ κοπρολαλίας] cf. Il. 20,202 (ἠμὲν κερτομίας ἠδ’ αἴσυλα μυθήσασθαι); κοπρολαλία nl., sed cf. κοπρολόγος (Ar. Pax 9) et κοπρολογέω (sensu tamen differunt)
- 297(grc) σφάλμα] apud Homerum non legitur, sed apud autores pedestres et alios poetas, cf. LSJ 1996 s.v. σφάλμα
- 299sq.(grc) cf. Astr. 1,210.212
- 299(grc) ἠΰα] forma ἠΰα apud veteres non legitur
Handschriftenapparat
- 1(grc) Ἀστροναυτιλίης E: Κοσμοναυτιλίης M
- 1(grc) γλαφυρὸν κατ’ E: ζακενὸν περ’ M a.c.
- 2(grc) Τὰ—μάντεος deest in M
- 3(grc) 00λελιπόντες E p.c.: -πῶτες M
- 4(grc) σιγαλόεντα: τηλεορώντα M a.c.
- 9(grc) ἑ E: ἐνὶ primum, tum εἰν M
- 30(grc) ἐκβήσαντες E: ἐκβαίνοντες M a.c.
- 30(grc) χρήματα αὐτοὶ E: αὐτοὶ ἅπαντα M
- 41(grc) γ’ M post πλάνου
- 52(grc) ἦγεν E: ἧκεν M
- 79(grc) πυθέσθαι E: λίσσεσθαι M
- 83(grc) ὄρνις E: οἰωνός M a.c.
- 100(grc) deest in M
- 110(grc) ψυχῇσι E: -σιν M
- 111(grc) Τῇσιν E: Τῇσι δὲ M
- 121(grc) χηλῇσι E: -σιν M
- 128(grc) λελιπόντες E p.c.: -πώτες M
- 131(grc) δέ E: τε M
- 145(grc) τῇδ’: τῇ δ’ E
- 148(grc) ἐπείτ’: ἔπειτ’ E
- 154(grc) ζῶον: ζῷον E
- 155(grc) πολὺ E: ὅτι M
- 161(grc) ἐπὶ τεῖχος: ἐνὶ τείχει M
- 176(grc) Μίη E: Μούνη M a.c.
- 190(grc) μήνην E: μήνων M
- 192(grc) δ’ M post ηὔξηκαν
- 196(grc) ἔτευξαν E: ἔτευχον M
- 218(grc) λελιπόντες E: -πῶτες M
- 232(grc) γλαφυροῖσι E: -σιν M
- 249(grc) πάντας E: αὐτὰρ M
- 267(grc) λελαθόντα E: -θῶτα M
- 275(grc) γλαφυρὸν E: ζακενὸν M a.c.
Verzeichnisse
Spondiaci
Similien (Autorenstellen)
- A. Supp. 741
- 198
- AP 5,151,4
- 59
- Ar. Av. 602
- 250
- Ar. Nu. 10
- 63
- Ar. Nu. 1486
- 250
- Ar. Nu. 1500
- 250
- Ar. Pax 546
- 250
- Ar. Pax 9
- 296
- Ar. Pl. 443
- 198
- E. Cyc. 316
- 280
- E. Rh. 441
- 210
- Hom. Od. 1,37
- 224
- Hom. Od. 1,70
- 204
- Hom. Od. 1,72
- 205
- Hom. Od. 1,92
- 203
- Hom. Od. 1,144
- 174
- Hom. Od. 1,177
- 56
- Hom. Od. 1,571
- 222 · 259
- Hom. Od. 1,608
- 276
- Hom. Od. 2,270
- 279
- Hom. Od. 2,323
- 123
- Hom. Od. 3,29
- 23
- Hom. Od. 3,166
- 241
- Hom. Od. 5,891
- 56
- Hom. Od. 6,48
- 194
- Hom. Od. 7,447
- 208
- Hom. Od. 16,776
- 197
- Hom. Od. 20,202
- 296
- Hom. Od. 22,270
- 158
- Hom. Od. 23,42
- 111
- Hom. Od. 24,200
- 279
- Hom. Od. 24,465
- 272
- Hom. Od. 24,478
- 272
- Hom. Il. 1,5
- 134
- Hom. Il. 1,15
- 232
- Hom. Il. 1,367
- 258
- Hom. Il. 3,123
- 248
- Hom. Il. 4,371
- 286
- Hom. Il. 5,449
- 272
- Hom. Il. 5,456
- 275
- Hom. Il. 6,147
- 272
- Hom. Il. 8,177
- 288
- Hom. Il. 8,187
- 242
- Hom. Il. 8,209
- 93
- Hom. Il. 8,371
- 11
- Hom. Il. 8,566
- 78
- Hom. Il. 9,257
- 241
- Hom. Il. 9,273
- 286
- Hom. Il. 9,494
- 263
- Hom. Il. 9,508
- 210
- Hom. Il. 10,378
- 275
- Hom. Il. 11,93
- 263
- Hom. Il. 11,417
- 11
- Hom. Il. 11,594
- 193
- Hom. Il. 13,174
- 78
- Hom. Il. 14,54
- 212
- Hom. Il. 15,271
- 247
- Hom. Il. 23,287
- 158
- Luc. Pisc. 17
- 280
- Pi. P. 3,42
- 284
- Pi. P. 3,97
- 284
- S. OC 7
- 284
Similien (Křesadlo)
- Astr. 1,8
- 2
- Astr. 1,116
- 276
- Astr. 1,144
- 274
- Astr. 1,193
- 150
- Astr. 1,210
- 169 · 299
- Astr. 1,211
- 217
- Astr. 1,212
- 299
- Astr. 2,3
- 5
- Astr. 2,9
- 25
- Astr. 2,29
- 104 · 159
- Astr. 2,179
- 145
- Astr. 3,135
- 137
- Astr. 3,245
- 29
- Astr. 5,404
- 178
- Astr. 6,99
- 51
- Astr. 7,3
- 3
- Astr. 7,145
- 142
- Astr. 7,147
- 142
- Astr. 8,1
- 275
- Astr. 8,56
- 76
- Astr. 9,7
- 21
- Astr. 9,9
- 23
- Astr. 10,89
- 279
- Astr. 10,120
- 60
- Astr. 12,297
- 23
- Astr. 12,306
- 23
- Astr. 13,354
- 286
- Astr. 14,48
- 286
- Astr. 15,67
- 286
- Astr. 15,96
- 286
- Astr. 15,285
- 288
- Astr. 16,209
- 23
- Astr. 16,223
- 279
- Astr. 16,224
- 286
- Astr. 16,272
- 288
- Astr. 17,1
- 1
- Astr. 19,38
- 275
- Astr. 19,65
- 280
- Astr. 20,137
- 23
- Astr. 21,142
- 286
- Astr. 21,145
- 288
- Astr. 21,157
- 288
- Astr. 22,49
- 279
- Astr. 24,1
- 1
- Astr. 24,17
- 286



Kommentar